Кіріспе
Калифорния штатының заң шығарушы органы – екі палатадан тұратын заң шығарушы орган, төменгі палатасы Калифорния штатының Ассамблеясы (80 мүшеден) және жоғарғы палатасы Калифорния штатының Сенаты (40 мүшеден) болып табылады. Заң шығарушы органның екі палатасы да Сакраментодағы Калифорния штатының Капитолийінде жиналады. Калифорния штатының заң шығарушы органы – АҚШ-тағы толық уақытты жұмыс істейтін он штаттық заң шығарушы органның бірі. Палаталар әр палатаның кілемдері мен жиһаздарының түсімен ерекшеленеді. Сенат қызыл түспен, ал Ассамблея жасыл түспен белгіленеді, бұл Ұлыбританияның Лордтар палатасы мен Өкілдер палатасынан алынған. Демократиялық партия қазіргі таңда Калифорния штатының заң шығарушы органының екі палатасында да вето құқығын жоққа шығаратын көпшілікке ие. Ассамблея 62 демократтан және 18 республикашылдан, ал Сенат 32 демократтан және 8 республикашылдан тұрады. 1995-1996 жылдар аралығындағы қысқа мерзімді есептемегенде, Ассамблея 1970 жылғы сайлаудан бері демократтардың бақылауында. Сенат 1970 жылдан бері демократтардың бақылауында, 1973-1975 жылдар аралығындағы қысқа мерзімнен басқа.
The California State Legislature is a bicameral state legislature consisting of a lower house, the California State Assembly, with 80 members; and an upper house, the California State Senate, with 40 members. Both houses of the Legislature convene at the California State Capitol in Sacramento. The California state legislature is one of just ten full time state legislatures in the United States. The houses are distinguished by the colors of the carpet and trim of each house. The Senate is distinguished by the color red and the Assembly by the color green, inspired by the United Kingdom's House of Lords and House of Commons respectively. The Democratic Party currently holds veto proof supermajorities in both houses of the California State Legislature. The Assembly consists of 62 Democrats and 18 Republicans, while the Senate is composed of 32 Democrats and 8 Republicans. Except for a brief period from 1995 to 1996, the Assembly has been in Democratic hands since the 1970 election. The Senate has been under Democratic control since 1970, except for a brief period from 1973 to 1975.
1849 жылғы Конституция
1849 жылғы Калифорния Конституциясының IV бабында штаттың заң шығару билігі Калифорния штатының Заң шығару органы ретінде белгіленетін Ассамблея мен Сенатқа жүктелгендігі айтылған. Сессиялар жыл сайын өткізілуге тиіс болды және бұрынғы сайлаудан кейін қаңтар айының бірінші дүйсенбісінде басталатын, егер губернатор жарлық арқылы кезектен тыс сессия шақырмаса. Ассамблея мүшелерінің өкілеттігі бір жыл, ал сенаторлардың өкілеттігі екі жылды құрады. 1849 жылғы Конституция екі палатаның мөлшерін белгілемеген, бірақ Сенаттың Ассамблея мүшелерінің үштен бірінен кем емес, жартысынан көп емес мүшелерден тұруын талап еткен, сондай-ақ сенаторлардың жартысы жыл сайын сайлауға түсуге тиіс болды. Заң шығарушы орган сенаторлар мен Ассамблея мүшелерінің санын белгілеуге міндетті болды, штат халқы 100 000 тұрғынға жеткенше Ассамблеяда 24-тен кем емес және 36-дан көп емес мүше болуы керек еді, ал штат халқы 100 000 тұрғынға жеткен соң Ассамблеядағы мүшелердің саны 36-дан кем емес және 80-ден көп емес болуға тиіс болды. Заң шығару округтері "бірнеше округтер мен аудандар" арасында аталған аймақтардың ақ нәсілді халқына пропорционалды түрде бөлінуге тиіс болды. 25-тарау заң жобаларына бір тақырыптық ережені енгізді, 26-тарау заң шығарушы органға ажырасу беруге тыйым салды, 31-тарау заң шығарушы органға арнайы акт арқылы корпорация құруға тыйым салды (жеке заң жобасына ұқсас), 34-тарау заң шығарушы органға «банктік мақсаттар үшін» жарғы беруге тыйым салды, ал 35-тарау заң шығарушы органнан кез келген адамға немесе корпорацияға «банктік құқықтарды пайдалануға немесе ақша ретінде айналымға қағаз шығаруға» тыйым салатын заңды қабылдауды талап етті, сондай-ақ 38-тарау заң шығарушы органдағы барлық дауыс беруді ашық дауыс беру арқылы жүргізуді талап етті.
1879 жылғы Конституция
1879 жылғы Калифорния Конституциясының IV бабы түпнұсқа түрінде 1849 жылғы Конституция сияқты құрылымдалған. Дегенмен, 1879 жылғы Конституцияда Сенат 40 мүшеден және Ассамблея 80 мүшеден тұратыны нақты көрсетілген. Сондай-ақ, Конституцияда сенаторлардың мерзімі төрт жыл, ал Ассамблея мүшелерінің мерзімі екі жыл екені де нақты айтылған.
Заңнамалық сессияның кестесі
Жаңа заң шығарушылар әр екі жылдық сессияны сайлаудан кейінгі желтоқсан айының бірінші дүйсенбісінде сағат 12-де Ассамблея мен Сенат палаталарында ұйымдастыру үшін жиналады. Ұйымдастыру жиналысынан соң, екі палата да қаңтар айының бірінші дүйсенбісіне дейін жабылады, егер бірінші дүйсенбі 1 қаңтарға тура келсе немесе 1 қаңтар жексенбі болса, онда олар келесі сәрсенбіде жиналады. Жабылудан басқа, заң шығарушы орган жыл бойы жұмыс істейді.
Мемлекеттік үй
1850 жылы 9 қыркүйекте АҚШ 1850 жылғы келісімнің бір бөлігі ретінде Калифорнияға ресми штат мәртебесін берді. Одан кейін штат астанасы Сан-Хосе (1850–1851), Вальехо (1852–1853) және Бенисия (1853–1854) қалаларында кезекпен орналасты, соңында 1854 жылы Сакраменто таңдалды. Калифорния штатының алғашқы ғимараты бастапқыда Сан-Хоседегі бизнесмен Пьер "Дон Педро" Сайнсевен мен оның серіктестеріне тиесілі болған қонақ үй болды. Штат заң шығарушы органы қазір Калифорния штатының Сакраментодағы Капитолийінде отырыс өткізеді.
Мерзім және мерзімнің шектелуі
Ассамблея мүшелері 80 округтен сайланады және екі жылдық мерзімге қызмет етеді. Ассамблеяның барлық 80 орыны екі жыл сайын сайлауға түседі. Сенат мүшелері 40 округтен сайланады және төрт жылдық мерзімге қызмет етеді. Әр екі жылда Сенаттың жартысы (20 орын) сайлауға жатады, президенттік сайлау кезінде тақ нөмірлі округтер, ал аралық сайлау кезінде жұп нөмірлі округтер сайланады. Бұл заң шығарушылардың қызмет мерзімін Мемлекеттік Ассамблеяда немесе Мемлекеттік Сенатта қызмет еткеніне қарамастан, ең көп дегенде 12 жылмен шектейді. 2012 жылдың 5 маусымына дейін немесе сол күні сайланған заң шығарушылар 1990 жылы бекітілген бұрынғы мерзім шектеулерімен байланысты, ол Мемлекеттік Ассамблеяда үш мерзімге және Мемлекеттік Сенатта екі мерзімге шектеу қойды.
Жазбаларды жүргізу
Калифорния штатының заң шығарушы органының қызметі үнемі жарияланатын журналдарда қысқаша баяндалады, онда дауыс беру нәтижелері және кім не ұсынған немесе қайтарып алғандығы көрсетіледі. Калифорнияның атқарушы органдары мен заң шығарушы органы дайындаған есептер 1849 жылдан 1970 жылға дейін Журналдарға қосымшаларда жарияланды. 1990 жылдардан бастап заң шығарушы орган өз сессияларының тікелей бейне трансляциясын ұсынып, Калифорния арнасы мен жергілікті қоғамдық теледидар арқылы штат бойынша таратуды жүзеге асырды. Қымбаттылығы мен жасырын саяси салдарынан Калифорния Ассамблея және Сенат мүшелерінің айтқан сөздерінің сөзбе-сөз жазбаларын бейне трансляция басталғанға дейін сақтамады. Осының салдарынан, заңның кіріспесінен басқа, 1990 жылға дейін қабылданған заңдар үшін заң шығарушылардың ниетін қайта құру өте қиын. 1993 жылдан бері заң шығарушы орган веб-сайт немесе FTP-сайтты қамтамасыз етіп келеді. Қазіргі веб-сайтта барлық заңдардың мәтіні, барлық заң жобалары, заң жобаларының барлық нұсқаларының мәтіні, заң жобаларына жасалған барлық комитет талдаулары, комитеттерде немесе жалпы отырыста заң жобалары бойынша барлық дауыс беру нәтижелері және губернатордың вето хабарламалары бар. Бұрын комитеттер маңызды заң жобалары бойынша есептер жариялаған, бірақ көптеген заң жобалары мемлекеттік мұрағаттар мен құқық кітапханаларына есептерді басып шығару және тарату шығынын ақтамайтын. Мұндай ресми комитет есептері жоқ заң жобалары үшін заң шығарушылардың ниетін анықтаудың жалғыз жолы – Сакраментодағы мемлекеттік мұрағаттарға кіріп, тиісті кезеңдегі заң шығарушылардың, заң шығарушы комитеттердің және губернатор кеңсесінің құжаттарын қолмен қарап шығу, ниеттің жазбасын және бұл жазбаның заң жобасын қолдаған заң шығарушылардың пікірін көрсететін дәлелдерді табу үмітінде.
Заң шығару комитеттері
Заңнамалық комитеттерде ең көп ізделінетін орындар – басқару және қаржы, кәсіпкерлік және кәсіби біліктер, денсаулық сақтау комитеттері. Мұндай комитеттерді кейде "әсерлі" комитеттер деп атайды, себебі осы комитеттерге мүшелік комитет мүшелерінің сайлау науқанына қаржы жинауға көмектеседі, өйткені ықпалды лоббилік топтар осы комитеттердің мүшелеріне қайырымдылық жасауға тырысады.
Мешіт тегі
Заң шығарушы орган заңдарды қарастырудан және дауыс беруден жалтарғандықтан, «қалталық вето» құқығын пайдалана алады. 1980 жылдардың ортасында құрылған «Күдік тізімі» дауыс беруден қашудың кең таралған тәсілі болып табылады. Егер комитет заң жобасын қарауға жібермейтін болса, онда жалпы құрамымен шешім қабылдау арқылы оны қарауға болады. Калифорнияда 2019 жылға дейін бұл 21 мүше талап ететін Сенат ережесі 28 және 41 мүше талап ететін Ассамблея ережесі 96(а) арқылы реттелді; бұл процедура 1998 жылы айрықша қолданылған. 2019 жылы Ассамблея ережелеріне енгізілген өзгеріс комитет төрағаларына заң жобаларын қараудан бас тартуға мүмкіндік берді, бұл ұсынысты тиімді түрде тоқтатып тастады. 2017–2018 сессиясында дауыс беруді міндетті етуді көздеген конституцияға түзету (ACA 23) ұсынылды. Ел бойынша, заң шығарушы органдарда қалталық вето құқығы кең таралған; Колорадо штатында бұл құқық 1988 жылы түрлі реформалық топтардың бастамасымен азаматтардың конституциялық түзетуі арқылы жойылды.
Өтемақы
2021 жылдың 6 желтоқсанынан бастап Калифорния штаты заң шығарушы органының мүшелері жылдық 119 702 доллар жалақы алады. Ассамблея спикері, Сенат төрағасы және оппозициялық фракция жетекшілері 137 655 доллар жалақы алады. Көпшілік фракция жетекшілері мен оппозициялық фракцияның екінші лауазымды жетекшілері 128 680 доллар жалақы алады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, бұл жалақылар ең жоғары штат заң шығарушыларының жалақысы болып табылады. Сенаторларға күніне 211 доллар, ал Ассамблея мүшелеріне күніне 214 доллар төленеді.