Кіріспе
Hornfels – интрузивті магмалық массалардың қызуынан күйіп, қатайып, қатты, сынық, ал кейбір жағдайларда өте берік болатын метаморфты тау жыныстарының тобы. Бұл термин неміс тіліндегі «Hornfels» сөзінен шыққан, яғни «мүйіз тасы» деген мағынаны білдіреді, себебі оның ерекше беріктігі мен текстурасы жануар мүйіздерін еске түсіреді. Солтүстік Англиядағы кеншілер бұл тау жыныстарын «доғалағыш тас» (whetstone) деп атаған. Көптеген hornfels ұсақ түйірлі болып келеді, ал бастапқы жыныстар (мысалы, құмтас, тақтатас, сланец және әктас) төсеме немесе жарылым жазықтықтарының болуына байланысты белгілі бір дәрежеде қабатты болуы мүмкін, бірақ бұл құрылым hornfels-те жойылады немесе қолданысқа келмейді. Көптеген hornfels бастапқы қабаттардың іздерін көрсетсе де, hornfels көбінесе жоғарғы немесе орта қыртыстағы граниттік интрузиялардың ауреоласында қалыптасады. Жер бетіне өте жақын орналасқан жанартаулық әрекет нәтижесінде түйіспелі метаморфизмнен пайда болған hornfels ерекше және ерекше минералдарды құрай алады. Hornfels фаци – метаморфтық қысым-температура кеңістігінің ең төменгі қысым бөлігін алып жатқан метаморфтық фаци. Ең көп таралған hornfels (биотит hornfels) қара қоңырдан қара түске дейін, жылтыраған қара миканың көптеген кішкентай кристалдарының болуына байланысты сәл жасыл түсті жылтырлыққа ие. Сондай-ақ, көптеген hornfels қара жолаққа ие. Лайм hornfels көбінесе ақ, сары, ашық жасыл, қоңыр және басқа да түстерде кездеседі. Жасыл және қою жасыл – магмалық жыныстардың өзгеруі нәтижесінде пайда болған hornfels-тің басым түстері. Көбінесе құрамындағы дәншелер көзге көрінбейтіндей кішкентай болса да, олардың ішінде кордиерит, гранат немесе андалузит кристалдары (порфиробластар) шашыраңқы орналасқан және тау жынысының ауа райына ұшыраған бетінде айқын көрінеді.
Hornfels most commonly form in the aureole of granitic intrusions in the upper or middle crust. Hornfels formed from contact metamorphism by volcanic activity very close to the surface can produce unusual and distinctive minerals. The hornfels facies is the metamorphic facies which occupies the lowest pressure portion of the metamorphic pressure temperature space. The most common hornfels (the biotite hornfels) are dark brown to black with a somewhat velvety luster owing to the abundance of small crystals of shining black mica. Also, most common hornfels have a black streak. The lime hornfels are often white, yellow, pale green, brown and other colors. Green and dark green are the prevalent tints of the hornfels produced by the alteration of igneous rocks. Although for the most part the constituent grains are too small to be determined by the unaided eye, there are often larger crystals (porphyroblasts) of cordierite, garnet or andalusite scattered through the fine matrix, and these may become very prominent on the weathered faces of the rock.
Құрылымы
Қойдың құрылымы өте ерекше. Минералдардың кез келгенінің кристалдық пішінде болуы өте сирек, бірақ кішкентай түйіршіктер мозаика фрагменттері сияқты тығыз орналасқан; олар әдетте дерлік бірдей өлшемде болады. Бұл құрылым пфластер немесе төсеніш құрылымы деп аталады, өйткені ол жалпақ төсеніш жұмысына ұқсайды. Әрбір минерал басқаларының бөлшектерін де қамтуы мүмкін; мысалы, кварцта графит, биотит, темір оксидтері, силлиманит немесе фельдшпаттың кішкентай кристалдары көп мөлшерде кездесуі мүмкін. Көбінесе барлық түйіршіктер осылайша жартылай мөлдір болады. Ең кішкентай кристалдар кристалдық контурлардың іздерін көрсетуі мүмкін; олар жаңадан пайда болғандығы және сол жерде пайда болғандығы сөзсіз. Бұл бізді тау жынысының барлығы жоғары температурада және қатты күйде қайта кристалданғанына сендіреді, сондықтан минералдық молекулалардың жақсы қалыптасқан кристалдарды құруға мүмкіндігі шектеулі болды. Тау жынысының жаңартылуы бастапқы құрылымдардың көп бөлігін жоюға және бұрынғы минералдарды жаңаларымен көбінесе толық немесе жартылай алмастыруға жеткілікті болды. Бірақ кристалданғанға массаның қатты күйі кедергі келтірді, ал жаңа минералдар пішінсіз және қоспаларды шығара алмады, бірақ олардың айналасында өсті. Басқаларында олар қоңыр микаға толы; кейбір дақтар матрицадағыдан ірі кварц түйіршіктерінен тұрады. Бұл ерекшеліктің аз өзгерген тақташалар мен рогфельдерде қайта-қайта пайда болу жиілігі өте таңғаларлық, әсіресе бұл дақтар әрқашан бірдей табиғатта немесе шығу тегінде емес сияқты көрінеді. Турмалин рогфельдер кейде турмалин граниттерінің шеттерінде табылады; олар қара түсті, микроскоп астында қоңыр және бай плеохроизмді шағын шорл инелерімен. Турмалин құрамында бор болғандықтан, граниттен шөгінділерге будың сіңіп кіргені болуы керек. Бұл топтағы тау жыныстары көбінесе Корнуолл қалайы өндіру аудандарында, әсіресе кендердің жанында кездеседі. Скиддоудың музыкалық тастары – рогфельден жасалған литофонның мысалы.