Агат – жолақты шалхедонның әртүрлі түсті әдемі түрі. Көне Грециядан бастау алатын тарихи зергерлік бұйымдарда қолданылған. Жасалуы, қабаттары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Криптокристалл кремний қышқылынан және микрогранулярлы кварцтан кезекпен тұратын тау жынысы. Агат (['/æ//ɡ//ɪ//t/ AGit]) – халцедонның жолақты түрі, ол түрлі-түрлі түстерде кездеседі. Агаттар көбінесе жанартаулық және метаморфтық тау жыныстарының ішінде пайда болады. Ежелгі Грецияда агаттан әшекей бұйымдар жиі жасалған, грек жауынгерлерінің әшекейлері мен мөрлері үшін қолданылған, ал тесілген және жылтыратылған агаттан жасалған мұқабалы алқалар Инд өзені цивилизациясының б.з.д. III мыңжылдығына дейін жетеді.
Rock consisting of cryptocrystalline silica alternating with microgranular quartz
Agate ('/æ//ɡ//ɪ//t/ AGit) is the banded variety of chalcedony, which comes in a wide variety of colors. Agates are primarily formed within volcanic and metamorphic rocks. The ornamental use of agate was common in Ancient Greece, in assorted jewelry and in the seal stones of Greek warriors, while bead necklaces with pierced and polished agate date back to the 3rd millennium BCE in the Indus Valley civilisation.
Этимология
Тасқа Теофраст, грек философы және табиғаттанушысы, ат қойды. Ол б.з.б. 4-3 ғасырлар аралығында Сицилиядағы Дирилло өзенінің жағалауында немесе Ахатес (Ἀχάτης) өзенінде осы тасты тапқан.
The stone was given its name by Theophrastus, a Greek philosopher and naturalist, who discovered the stone along the shore line of the Dirillo River or Achates (Ἀχάτης) in Sicily, sometime between the 4th and 3rd centuries BCE.
Құрылысы мен қасиеттері
Агат минералдары бұрыннан бар тау жыныстарының үстінде немесе ішінде қалыптасады, осыдан олардың қалыптасу уақытын дәл анықтау қиынға түседі. Олардың жатырлықтары архей эонына дейін қалыптасқан деп саналады. Агаттар көбінесе жанартаулық тау жыныстарының қуыстарында түйіршіктер түрінде кездеседі. Бұл қуыстар сұйық жанартау материалдарының ішінде тұтқындалған газдардан пайда болып, қуысшалар құрайды. Содан кейін бұл қуыстар жанартаулық сұйықтықтан алынған кремнийге бай сұйықтықтармен толтырылады. Ерітіндінің сипаттамаларының немесе жиналу жағдайларының өзгеруі келесі қабаттардың да сәйкес өзгеруіне алып келуі мүмкін. Қабаттардың осы өзгеруі халцедонның жолақтарына әкеледі, көбінесе жолақты агатты құрайтын кристалдық кварц қабаттарымен кезектеседі. Агат қуыстың ішінде кристалдар қалыптастырады, және әрбір кристалдың төбесі қуыстың ортасына қарай бағытталуы мүмкін. Бастапқы қабат көбінесе қара-жасыл түсті болады, бірақ темір оксидінің әсерінен өзгеруі мүмкін, нәтижесінде тотқа ұқсас түс пайда болады. Мексикада кездесетін "Crazy lace agate" көбінесе күрделі өрнегімен және жарқын түстерімен ерекшеленеді, бүкіл тасқа шашыраған контурлық сызықтар мен дөңгелек тамшылардың кездейсоқ таралуын көрсетеді. Тас әдетте қызыл және ақ түсті, бірақ сары және сұр түстердің үйлесімдері де кездеседі. "Moss agate", аты айтқандай, мүк тәрізді өрнекке ие және жасыл түсті болады. Түсі өсімдік өсуінен емес, халцедон мен тотыққан темірдің қоспасынан пайда болады. Дендритті агат та вегетативтік белгілерді көрсетеді, оның ішінде марганец пен темір оксидтерінің болуынан пайда болған папоротник тәрізді өрнектер бар. "Turritella agate" (Elimia tenera) ұзын спиральді қабықтары бар тұщы су Turritella гастроподтарының қазылған қабықтарынан түзіледі. Сол сияқты, маржан, тасбаған ағаш, кеуекті тау жыныстары және басқа да органикалық қалдықтар да агат құрауы мүмкін. "Lake Michigan cloud agate" сияқты суық су агаттары жанартау процестерінде пайда болған жоқ, керісінше теңіздік әк және доломит қабаттарында қалыптасқан. Жанартаулық агаттар сияқты, суық су агаттары да тастың түбіндегі қалталар мен тігістерді жапқан кремний гельдерінен пайда болды. Бұл агаттар әдетте азырақ боялған, сұр және ақ халцедонның жолақты сызықтарымен сипатталады. "Greek agate" - б.з.б. 400 жылға дейін Сицилияның бұрынғы грек колониясында табылған ақшыл ақтан қоңыр түсті агаттың атауы. Гректер оны зергерлік бұйымдар мен моншақтар жасауға пайдаланған. "Brazilian agate" қабатты түйіндердің үлкен геодалары түрінде кездеседі. Бұл түстер ақ және сұр түстермен араласқан қоңыр түсті тонмен сипатталады. Ол көбінесе сәндік мақсаттар үшін түрлі түстерге боялады. "Polyhedroid agate" көпбұрышқа ұқсас жазық бүйірлі пішінде қалыптасады. Кесілгенде, ол көбінесе концентрлі көпбұрыштардың ерекше қабатталуын көрсетеді. Өсу кристаллографиялық бақылауда болмайды, бірақ бұрыннан бар кристалдар арасындағы кеңістіктердің толтырылуынан туындайды. "Iris agate" - ұсақ жолақты және әдетте түссіз агат, жұқа кесілгенде ақ жарықтың спектрлік ыдырауын оның құрамдас түстеріне көрсетеді, бұл үшін дюймге 400-ден 30,000-ға дейін жолақтар қажет. Агаттың басқа түрлері: "Holley blue agate" (кейде "Holly blue agate" деп те жазылады), Орегон штатының Холли қаласының маңында ғана кездесетін сирек қара көк түсті тас агат; "Lake Superior agate"; "Carnelian agate" (қызыл реңктері бар); "Botswana agate"; "Plume agate"; "Condor agate"; ағын арналары немесе шұңқыр өлшемді "түтіктер" бар "Tube agate"; қорғаныс қаздар мен қабырғаларын еске түсіретін концентрлі белдеулері бар "Fortification agate"; Минессота штатының Кроу-Винг округіне жақын Куюна темір кенінде ғана кездесетін "Binghamite"; гидротермиялық түрде жиналған гематит қабатының үстінде мөлдір агат қабатының нәтижесінде пайда болатын иридесцентті, ішкі жарқылы немесе "от" көрсететін "Fire agate"; Мэриленд штатында ғана кездесетін қызыл және сары түсті "Patuxent River stone"; және кейде сулы кішкентай көпіршіктер бар ұсақ су тамшыларын қамтитын "Enhydro agate". Агат - зергерлік бұйымдар жасауға жиі қолданылатын әмбебап асыл тас. Агат беріктігімен бағаланады, Мосс шкаласы бойынша қаттылығы 6,5-7. Ол түрлі-түсті, жолақты өрнектерімен және кең түстік диапазонымен танымал. Агат қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, күлгін және қызғылт түстердің, сондай-ақ қара және ақ түстердің әртүрлі түстерінде кездеседі. Агат әдетте басқа асыл тастарға қарағанда қолжетімдірек.
Agate minerals have the tendency to form on or within pre existing rocks, creating difficulties in accurately determining their time of formation. Their host rocks have been dated to have formed as early as the Archean Eon. Agates are most commonly found as nodules within the cavities of volcanic rocks. These cavities are formed from the gases trapped within the liquid volcanic material forming vesicles. Cavities are then filled in with silica rich fluids from the volcanic The first layer deposited on the cavity walls is commonly known as the priming layer. Variations in the character of the solution or in the conditions of deposition may cause a corresponding variation in the successive layers. These variations in layers result in bands of chalcedony, often alternating with layers of crystalline quartz forming banded agate. Agate will form crystals within the reduced cavity, and the apex of each crystal may point towards the center of the cavity. The priming layer is often dark green, but can be modified by iron oxide resulting in a rust like appearance. Crazy lace agate, typically found in Mexico, is often brightly colored with a complex pattern, demonstrating randomized distribution of contour lines and circular droplets, scattered throughout the rock. The stone is typically coloured red and white but is also seen to exhibit yellow and grey combinations as well. Moss agate, as the name suggests, exhibits a moss like pattern and is of a greenish colour. The coloration is not created by any vegetative growth, but rather through the mixture of chalcedony and oxidized iron hornblende. Dendritic agate also displays vegetative features, including fern like patterns formed due to the presence of manganese and iron oxides. Turritella agate (Elimia tenera) is formed from the shells of fossilized freshwater Turritella gastropods with elongated spiral shells. Similarly, coral, petrified wood, porous rocks and other organic remains can also form agate. Coldwater agates, such as the Lake Michigan cloud agate, did not form under volcanic processes, but instead formed within the limestone and dolomite strata of marine origin. Like volcanic origin agates, Coldwater agates formed from silica gels that lined pockets and seams within the bedrock. These agates are typically less colorful, with banded lines of grey and white chalcedony. Greek agate is a name given to pale white to tan colored agate found in the former Greek colony of Sicily as early as 400 BCE. The Greeks used it for making jewelry and beads. Brazilian agate is found as sizable geodes of layered nodules. These occur in brownish tones inter layered with white and gray. It is often dyed in various colors for ornamental purposes. Polyhedroid agate forms in a flat sided shape similar to a polyhedron. When sliced, it often shows a characteristic layering of concentric polygons. It has been suggested that growth is not crystallographically controlled but is due to the filling in of spaces between pre existing crystals which have since dissolved. Iris agate is a finely banded and usually colorless agate, that when thinly sliced, exhibits spectral decomposition of white light into its constituent colors, requiring 400 to up to 30,000 bands per inch. Other forms of agate include Holley blue agate (also spelled "Holly blue agate"), a rare dark blue ribbon agate found only near Holley, Oregon; Lake Superior agate; Carnelian agate (has reddish hues); Botswana agate; plume agate; condor agate; tube agate containing visible flow channels or pinhole sized "tubes"; fortification agate with contrasting concentric banding reminiscent of defensive ditches and walls around ancient forts; Binghamite, a variety found only on the Cuyuna iron range (near Crosby) in Crow Wing County, Minnesota; fire agate showing an iridescent, internal flash or "fire", the result of a layer of clear agate over a layer of hydrothermally deposited hematite; Patuxent River stone, a red and yellow form of agate only found in Maryland; and enhydro agate, which contains tiny inclusions of water, sometimes with air bubbles. Agate is a versatile gemstone that is often used in jewelry making. Agate is favored for its durability, with a Mohs scale hardness rating of 6.5–7. It is known for its colorful, banded patterns and wide range of hues. Agate is found in a wide range of colors, including shades of red, orange, yellow, green, blue, purple, and pink, as well as black and white. Agate is generally more affordable than other gemstones.
Қолданылуы
Агат – қатты тастан ою өнерінде қолданылатын ең көп таралған материалдардың бірі. Ол көптеген ежелгі қоныстарда табылды, бұл оның ежелгі әлемде кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Мысалы, Крит аралындағы Кноссос археологиялық қазбалары қола дәуірі Миной мәдениетіндегі оның ролін көрсетеді. Сондай-ақ, ол ғасырлар бойы теріні жылтырату құралы ретінде пайдаланылып келген. Декоративтік өнерде одан шыналар, брошкалар немесе басқа да әшекейлер, қағаз пышақтар, сия қаптар, мәрмәр және мөрлер жасалады. Агат бүгінде де сәндік бұйымдар, кабошондар, моншақтар, ою-өрнектер мен интарсия өнері үшін, сондай-ақ әр түрлі өлшемдегі және текті жылтыратылған және домалатылған үлгілер үшін қолданылады. Идар-Оберштейн – агатты өнеркәсіптік деңгейде пайдаланған орталықтардың бірі. Бастапқыда жергілікті агаттардан Еуропа нарығы үшін түрлі бұйымдар жасалса, 20-ғасырдың басында бұл бизнес жаһандануға ұшырады: Идар-Оберштейн Бразилиядан кеме балласты ретінде үлкен көлемде агат импорттады. Олар түрлі химиялық процестерді қолдана отырып, түрлі-түсті моншақтар жасап, оларды бүкіл әлемге сатты. Агат тастар өнер мен қолөнерде ұзақ жылдардан бері қолданылып келеді. Орегон штатындағы Яхатс қаласындағы пресвитериан шіркеуінің ғибадатханасындағы алты терезе жергілікті жағажайлардан жиналған агаттардан жасалған. Агаттың өнеркәсіптік қолданылуы оның қаттылығын, жоғары жылтыратылған бетін сақтау қабілетін және химиялық әсерге төзімділігін пайдаланады. Ол дәстүрлі түрде зертханалық таразылар мен дәлдік маятниктері үшін пышақ жиектерін жасауға, ал кейде химиялық заттарды ұсату және араластыру үшін илемдер мен домалақтар жасауға қолданылған.
Agate is one of the most common materials used in the art of hardstone carving, and has been recovered at a number of ancient sites, indicating its widespread use in the ancient world; for example, archaeological recovery at the Knossos site on Crete illustrates its role in Bronze Age Minoan culture. It has also been used for centuries for leather burnishing tools. The decorative arts use it to make ornaments such as pins, brooches or other types of jewellery, paper knives, inkstands, marbles and seals. Agate is also still used today for decorative displays, cabochons, beads, carvings and Intarsia art as well as face polished and tumble polished specimens of varying size and origin. Idar Oberstein was one of the centers which made use of agate on an industrial scale. Where in the beginning locally found agates were used to make all types of objects for the European market, this became a globalized business around the turn of the 20th century: Idar Oberstein imported large quantities of agate from Brazil, as ship's ballast. Making use of a variety of proprietary chemical processes, they produced colored beads that were sold around the globe. Agates have long been used in arts and crafts. The sanctuary of a Presbyterian church in Yachats, Oregon, has six windows with panes made of agates collected from the local beaches. Industrial uses of agate exploit its hardness, ability to retain a highly polished surface finish and resistance to chemical attack. It has traditionally been used to make knife edge bearings for laboratory balances and precision pendulums, and sometimes to make mortars and pestles to crush and mix chemicals.
Денсаулыққа әсері
Үндістан мен Қытайда силикоз сияқты тыныс алу аурулары, сондай-ақ агат өнеркәсібімен айналысатын жұмысшылар арасындағы туберкулездің көбеюі зерттелді.
Respiratory diseases such as silicosis, and a higher incidence of tuberculosis among workers involved in the agate industry, have been studied in India and China.