Кіріспе
Гранит – негізінен кварцтан, сілтілі дала шпатынан және плагиоклаздан тұратын, ірі түйірлі (фанеритті) интрузивті магмалық тау жынысы. Ол жоғары мөлшерде кремний және сілтілі металл оксидтері бар магмадан пайда болады, ол жер астында баяу суынып, қатаңдайды. Ол Жердің континенттік қыртысында кең таралған, магмалық интрузияларда кездеседі. Олардың мөлшері бірнеше сантиметрлік дикелерден бастап жүздеген шаршы километрлерге дейін жететін батолиттерге дейін өзгереді. Гранит – ірі түйірлі кварц пен әртүрлі пропорциядағы дала шпаттарынан тұратын граниттік тау жыныстарының үлкен отбасының бір типі. Бұл тау жыныстары кварц, сілтілі дала шпаттары және плагиоклаздың салыстырмалы пайыздық көрсеткіштеріне сәйкес (QAPF жіктелуі) жіктеледі, ал нағыз гранит кварц пен сілтілі дала шпаттарына бай граниттік тау жыныстарын көрсетеді. Көптеген граниттік тау жыныстары сонымен қатар слюда немесе амфибол минералдарын қамтиды, бірақ кейбіреулерінде (лейкограниттер деп аталады) қараңғы минералдарға ие болмайды. Гранит көбінесе массивті (ішкі құрылымдары жоқ), қатты және берік болады. Осы қасиеттері гранитті адамзат тарихы бойында кең таралған құрылыс материалына айналдырды.
Granite ('/ɡ//r//æ//n//ɪ//t/ GRANit) is a coarse grained (phaneritic) intrusive igneous rock composed mostly of quartz, alkali feldspar, and plagioclase. It forms from magma with a high content of silica and alkali metal oxides that slowly cools and solidifies underground. It is common in the continental crust of Earth, where it is found in igneous intrusions. These range in size from dikes only a few centimeters across to batholiths exposed over hundreds of square kilometers. Granite is typical of a larger family of granitic rocks, or granitoids, that are composed mostly of coarse grained quartz and feldspars in varying proportions. These rocks are classified by the relative percentages of quartz, alkali feldspar, and plagioclase (the QAPF classification), with true granite representing granitic rocks rich in quartz and alkali feldspar. Most granitic rocks also contain mica or amphibole minerals, though a few (known as leucogranites) contain almost no dark minerals. Granite is nearly always massive (lacking any internal structures), hard, and tough. These properties have made granite a widespread construction stone throughout human history.
Сипаттама
"Гранит" сөзі латын тіліндегі *granum* сөзінен шыққан, яғни бұл толығымен кристалды тау жынысының ірі ұсақ түйіршікті құрылысына сілтеме жасайды. Граниттік тау жыныстары негізінен фельдшпат, кварц, мика және амфибол минералдарынан тұрады, олар фельдшпат пен кварцтың өзара байланысқан, шамамен бірдей ұсақ түйіршікті матрицасын құрайды, оның арасында қараңғы биотит микасы мен амфибол (көбінесе мүйізді қосқыш) ашық түсті минералдарға шашырап орналасқан. Кейде жеке кристалдар (фенокристалдар) негізгі массадан ірілеу болады, мұндай жағдайда оның құрылымы порфиритті деп аталады. Порфиритті құрылымы бар граниттік тау жынысы граниттік порфир деп аталады. Гранитоид – ашық түсті, ірі ұсақ түйіршікті магмалық тау жыныстарын сипаттау үшін қолданылатын жалпы термин. Гранитоидтардың нақты түрлерін анықтау үшін петрографиялық зерттеу қажет. Граниттер көбінесе ақ, қызғылт немесе сұр түсті болады, бұл олардың минералдық құрамына байланысты. Граниттердегі сілтілік фельдшпат әдетте ортоклаз немесе микроклин түрінде болады және көбінесе пертитті болып келеді. Плагиоклаз әдетте натрийге бай олигоклаз болып табылады. Фенокристалдар әдетте сілтілік фельдшпаттан тұрады. Граниттік тау жыныстары ірі ұсақ түйіршікті плутондық тау жыныстары үшін QAPF диаграммасына сәйкес жіктеледі және диаграмманың AQP жартысындағы кварц, сілтілік фельдшпат (ортоклаз, сандин немесе микроклин) және плагиоклаз фельдшпатының пайыздық қатынасына сәйкес аталады. Шынайы гранит (қазіргі заманғы петрологиялық конвенция бойынша) көлем бойынша 20%-дан 60%-ға дейін кварцты қамтиды, ал жалпы фельдшпаттың 35%-дан 90%-ға дейін сілтілік фельдшпаттан тұрады. Кварцқа кедей граниттік тау жыныстары сиениттер немесе монзониттер деп жіктеледі, ал плагиоклаз басым граниттік тау жыныстары гранодиориттер немесе тоналиттер деп жіктеледі. 90%-дан астам сілтілік фельдшпатты қамтитын граниттік тау жыныстары сілтілік фельдшпатты граниттер деп аталады. 60%-дан астам кварцтан тұратын граниттік тау жынысы, бұл сирек кездеседі, жай ғана кварцқа бай гранитоид немесе, егер толығымен кварцтан тұрса, кварцзолит деп жіктеледі. Шынайы граниттер жалпы фельдшпаттың сілтілік фельдшпаттың пайыздық үлесіне қарай жіктеледі. Фельдшпатының 65%-дан 90%-ы сілтілік фельдшпаттан тұратын граниттер сиенограниттер деп аталады, ал монзограниттегі фельдшпаттың 35%-дан 65%-ы сілтілік фельдшпаттан тұрады. Гранитті жіктеудің тағы бір аспектісі – фельдшпатты құрауы мүмкін металдардың қатынасы. Көптеген граниттердің құрамында алюминий мен сілтілі металдардың (натрий мен калий) көбісі фельдшпат ретінде біріккен. Бұл K2O + Na2O + CaO > Al2O3 > K2O + Na2O жағдайында орын алады. Мұндай граниттер қалыпты немесе металлюминитті деп сипатталады. Фельдшпат ретінде барлық сілтілік оксидтермен бірігуге жеткілікті алюминийі жоқ граниттер (Al2O3 < K2O + Na2O) пералкaлинді деп сипатталады және олар риэбекит сияқты сирек кездесетін натрий амфиболдарын қамтиды. Фельдшпаттарда сіңірілуге болатын алюминийден артық мөлшері бар граниттер (Al2O3 > CaO + K2O + Na2O) пераллюминийлі деп сипатталады және олар мусковит сияқты алюминийге бай минералдарды қамтиды.
Физикалық қасиеттері
Граниттің орташа тығыздығы 2,6–2,7 г/см³ аралығында болады, оның қысымға төзімділігі әдетте 200 МПа (29 000 psi) жоғары, ал STP жағдайындағы тұтқырлығы 3–6·10²⁰ Па·с құрайды. Құрғақ граниттің қалыпты қысымдағы балқу температурасы 700–850 °C шамасында; судың болуы оны күрт төмендетеді, бірнеше жүз мегапаскаль қысымда 650 °C дейін жетеді. Граниттің жалпы алғанда бастапқы өткізгіштігі нашар, бірақ жарықтар мен жарықшалар болған жағдайда екіншілік өткізгіштігі жоғары.
Пайда болуы
Граниттік тау жыныстары континенттік қабық бойына кеңінен тараған. Оның көп бөлігі Прекамбрий дәуірінде тегіс енген; бұл континенттердің салыстырмалы түрде жұқа шөгінді қаптамасының астында жатқан ең көп кездесетін негіздік жыныс. Граниттің жер бетіне шығу орындарында торлар, күмбездер немесе бонхардтар, сондай-ақ дөңгелек массивтер қалыптасады. Граниттер кейде метаморфтық аудандар немесе хорнфельдердің құрамынан пайда болған дөңгелек ойыстардың ішінде, төңірекке дөңгелектермен оралып жатады. Гранит көбінесе 100 км²-ден кішірек қор массалары (қорлар) түрінде және орогендік тау жүйелерімен байланысты батолиттерде кездеседі. Гранит құрамындағы аплиттер деп аталатын кішкентай жарылымдар граниттік интрузиялардың шеттерімен жиі байланысты болады. Ал кейбір жерлерде гранитпен бірге өте ірі ұсақ түйірлі пегматит массалары да кездеседі.
Шығу тегі
Гранит кремнийге бай (фельстік) магмалардан пайда болады. Фельстік магмалар базальттық магмалар сияқты мантиялық жыныстардың қысымынан босату арқылы емес, төменгі қабықтың жынысына жылу немесе су буын қосу арқылы қалыптасады деп есептеледі. Сондай-ақ, тектоникалық плиталардың конвергенттік шекараларында кездесетін кейбір граниттер, мұнда мұхиттық қабық континенттік қабықтың астына еніп (субдукцияланады), мұхиттық плитамен бірге субдукцияланған шөгінділерден пайда болған болуы мүмкін. Еріген шөгінділер кремний құрамы орташа магманы құрап, ол үстіңгі қабық арқылы көтерілгенде кремнийге одан әрі байыған болар. Ерте фракциялық кристалдану магний мен хромның мөлшерін азайтып, магманы темір, натрий, калий, алюминий және кремниймен байытады. Алдағы фракциялау темір, кальций және титанның мөлшерін азайтады. Бұл граниттегі сілтілік дала шпаттары мен кварцтың жоғары құрамында көрінеді. Аралдық доғаларда гранитті тау жыныстарының болуы фракциялық кристалданудың өзі базальттық магманы граниттік магмаға айналдыра алатынын көрсетеді, бірақ өндірілген мөлшері шағын. Мысалы, Оңтүстік Сандвич аралдарындағы жалаңаштанған жерлердің (экспозицияның) тек 4% ғана гранитті тау жыныстарынан тұрады. Континенттік доғаларда гранитті тау жыныстары ең көп таралған плутондық тау жыныстары болып табылады, ал осы тау жыныстарынан құралған батолиттер доғаның барлық ұзындығын қамтиды. Базальттық магманың гранитке айналатын магма камераларының немесе магмадан мафикалық кристалдардың шөгіп түсуінен пайда болатын кумуляттардың болуына ешқандай дәлел жоқ. Осы үлкен көлемдегі магма басқа процестер арқылы пайда болады. Мұндай процестердің бірі – базальттық магманың төменгі қабыққа инъекциялануы, одан кейін дифференциациялану, нәтижесінде мантияда кез келген кумуляттар қалады. Тағы бір процесі – төменгі қабықты базальттық магмамен қаптау арқылы қыздыру, бұл қабық жыныстарынан тікелей фелсикалық магманы жасайды. Бұл екі процесс әртүрлі граниттерді жасайды, бұл S типі (қаптау арқылы пайда болған) және I типі (инъекция және дифференциация арқылы пайда болған) граниттері арасындағы айырмашылықта көрініс табуы мүмкін, бұл туралы төменде талқыланады.
Әліппелік жіктеу жүйесі
Кез келген магманың құрамы және гранитка айналуы, граниттің бастапқы жынысы қандай болғанын көрсететін белгілі бір петрологиялық деректерді қалдырады. Граниттің соңғы текстурасы мен құрамы, әдетте оның бастапқы жынысынан ерекшеленеді. Мысалы, метаседименттік тау жыныстарының жартылай еруінен пайдалған гранитте сілтілі дала шпаты көбірек болуы мүмкін, ал метаигниттік тау жыныстарының жартылай еруінен пайдалған гранитте плагиоклаз көп болуы мүмкін. Қазіргі заманғы "әліппелік" жіктеу жүйелері осы принципке негізделген. Чаппелл мен Уайттың әріптік жіктеу жүйесі бастапқыда граниттерді I типті (игниттік текті) және S типті (тұнбалық текті) граниттерге бөлу үшін ұсынылды. Екі тип те қыртыс тау жыныстарының, метаигниттік немесе метаседименттік тау жыныстарының жартылай еруінен пайда болады. I типті граниттердің құрамында натрий мен кальцийдің жоғары мөлшері болады және стронций изотопының қатынасы 87Sr/86Sr 0,708-ден төмен болады. 87Sr, 87Rb радиоактивті ыдырауынан пайда болады, ал рубидий мантияға қарағанда қыртыста жинақталғандықтан, төменгі қатынас мантиялық шығу тегін көрсетеді. Натрий мен кальцийдің жоғары мөлшері биотит емес, мүйізді блендтің кристалдануына жағдай жасайды. I типті граниттер порфирлі мыс кендерімен белгілі. I типті граниттер орогендік (тау пайда болуымен байланысты) және көбінесе металлуминозды болады. S типті граниттер натрийге кедей және алюминийге бай. Осының салдарынан, олардың құрамында мүйізді бленд емес, биотит және мусковит сияқты микалар болады. Олардың стронций изотопының қатынасы әдетте 0,708-ден жоғары болады, бұл қыртыстық шығу тегін көрсетеді. Сондай-ақ, олар метаморфоздық шөгінді тау жыныстарының ксенолиттерін және қалайы кендерін қамтиды. Олардың магмалары суға бай, және су магмадан төмен қысымда шыққанда тез қатаяды, сондықтан олар I типті граниттерге қарағанда сирек жер бетіне жетеді, осылайша олар вулканизм тау жыныстары (риолит) ретінде жиі кездеседі. Олар да орогендік, бірақ металлуминоздыдан күшті пераллюминоздыға дейін өзгереді. I және S типті граниттердің екеуі де орогендік болғанымен, I типті граниттер S типіне қарағанда конвергенттік шекараға жақын жиі кездеседі. Бұл шекарадан алшақтағанда қыртыстың қалың болуына байланысты, бұл қыртыстың еруіне әкеледі. A типті граниттер ерекше минералогия мен геохимияны көрсетеді, әсіресе кальций мен магнийдің есебінен кремний мен калийдің жоғары мөлшері және жоғары өрістік күшті катиондардың жоғары мөлшері (цирконий, ниобий, тантал және сирек жер элементтері сияқты кішкентай радиусы және жоғары электр заряды бар катиондар). Олар орогендік емес, оның орнына ыстық нүктелер мен континенттік жарылыстарда пайда болады және металлуминоздыдан жеңіл пералклинге дейін және темірге бай. Бұл граниттер төменгі континенттік қыртыстағы гранулиттер сияқты отқа төзімді литологияның жартылай еруінен жоғары жылу градиенттерінде пайда болады. Бұл гранулиттік резидумдардан сулы фелсикалық балқымаларды алуға мүмкіндік береді. A типті граниттер Антарктидадағы Корольдік қоғамның сілтілі провинциясындағы Кеттлиц мұздықтарында кездеседі. Йеллоустоун кальдерасының риолиттері A типті граниттің вулканизмдік баламаларының мысалы болып табылады. M типті граниттер кейіннен кристалданған мафикалық магмалардан, әдетте мантиядан алынған, анық шығу тегі бар граниттерді сипаттау үшін ұсынылды. Базальтты балқымалардың фракциялық кристалдануы аралдық доғаларда кездесетін граниттердің шағын мөлшерін тудыруы мүмкін, бірақ мұндай граниттер үлкен мөлшерде базальтты тау жыныстарымен бірге болуы керек. H типті граниттер гибридті граниттер үшін ұсынылды, олар әртүрлі көздерден алынған мафикалық және фелсикалық магмалардың араласуынан пайда болады, мысалы M және S типтері. Алайда, мафикалық және фелсикалық магмалардың реологиясындағы үлкен айырмашылық бұл процесті табиғатта қиын жасайды.
Граниттеу
Граниттеу – бұл граниттің экстремалды метасоматизм арқылы орнында қалыптасады деген ежелгі және көбінесе жоққа шығарылған гипотеза. Бұл гипотеза бойынша, сұйықтықтар калий сияқты элементтерді әкеліп, кальций сияқты басқаларын алып шығу арқылы метаморфты тау жынысын гранитке айналдыруы керек еді. Бұл процестің миграциялық фронт бойынша жүруі тиіс болған. Алайда, 1960 жылдарға қарай жүргізілген эксперименттік зерттеулер граниттердің магмалық текті екенін көрсетті. Граниттің минералдық және химиялық ерекшеліктерін кристалл-сұйық фазалық қатынастармен ғана түсіндіруге болады, бұл магманы қозғалту үшін кем дегенде белгілі бір деңгейде балқыту қажет екенін көрсетеді. Дегенмен, қабықтың терең деңгейлерінде метаморфизм мен қабықтың өзінің балқыуы арасындағы шекара нашар анықталады. Сұйық магманың кристалдану жағдайлары жоғары дәрежелі метаморфизм жағдайларына өте жақын, сондықтан тау жыныстары көбінесе өте ұқсас болады. Мұндай жағдайларда, граниттік балқымалар метаморфты тау жыныстарының ішінара балқыуы арқылы, калий және кремний сияқты балқымаға ұялатын элементтерді балқымаға шығарып, кальций және темір сияқтыларын гранулиттік қалдықтарда қалдыру арқылы орнында пайда болуы мүмкін. Мигматиттердің пайда болуы осылай болуы мүмкін. Мигматиттер қараңғы, отқа төзімді тау жынысынан (меланосомадан) тұрады, оны ашық түсті граниттік тау жынысының (лейкосоманың) қабаттары мен арналары кесіп өтеді. Лейкосома – бұл бастапқы тау жынысының ішінара балқыған бөлігі, ол қалған қатты қалдықтан (меланосомадан) бөліне бастаған. Егер жеткілікті мөлшерде ішінара балқыма пайда болса, ол бастапқы тау жынысынан бөлініп, жер бетіне қарай көтерілген кезде фракциялық кристалдану арқылы одан да дамиды және граниттік тау жынысының магмалық ата-анасына айналады. Бастапқы тау жынысының қалдығы гранулитке айналады. Қатты тау жыныстарының ішінара балқыуы үшін жоғары температура және су немесе басқа ұшқыш заттардың қосылуы қажет, олар осы тау жыныстарының балқыма температурасын (ішінара балқыма басталатын температура) төмендетеді. Орогендердегі (жинақталған шекаралар бойындағы тау белдеулеріндегі) қабықтың қалыңдауы радиогендік жылу арқылы граниттік балқымаларды жасау үшін жеткілікті ме, жоқ па, бұл мәселе ұзақ талқыланды, бірақ соңғы зерттеулер бұл тиімді механизм емес екенін көрсетті. Граниттеудің орнында жүруі үшін астеносфералық мантиямен немесе мантиядан шыққан магмамен астыңғы қабатқа енгізу арқылы жылу беру қажет.
Табиғи сәулелену
Гранит – табиғи тастар сияқты, табиғи сәулеленудің көзі. Калий-40 – әлсіз сәуле шығаруға ие радиоактивті изотоп, ол сілтілік фельдспаттың құрамына кіреді. Сілтілік фельдспат граниттік тау жыныстарының кең таралған құрамдас бөлігі, әсіресе сілтілік фельдспатты гранит пен сиениттерде көптеп кездеседі. Кейбір граниттерде уранның мөлшері миллионға 10-20 бөлікке жетеді. Ал тоналит, габбро және диорит сияқты негізді жыныстарда уранның 1-5 ppm-і бар, ал әк және шөгінді жыныстарда көбінесе одан да аз мөлшерде кездеседі. Көптеген ірі граниттік интрузиялар палеоарналарда немесе ролл-фронт типтес уран кен орындарының бастауы болып табылады, онда уран граниттік үстіңгі жазықтардан және олармен байланысты, көбінесе жоғары радиоактивті пегматиттерден шөгінділерге жуылады. Гранит үстіндегі топыраққа салынған жертөлелер мен подвалы радон газының жиналуына жағдай жасайды, ол уранның ыдырауынан пайда болады. Радон газы денсаулыққа қауіпті және АҚШ-та темекі шегуден кейінгі өкпе қатерінің екінші себебі болып саналады. Торий барлық граниттерде кездеседі. Конвей граниті 56±6 ppm торий концентрациясымен ерекшеленеді. Кейбір граниттер, егер олар үстел немесе құрылыс материалы ретінде сатылса, денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық бар. Сент-Джонс университетінің профессоры Дэн Стек барлық граниттің шамамен 5%-ы алаңдау тудыратынын мәлімдеді, бірақ ондаған мың гранитті плита түрлерінің тек аз ғана бөлігі зерттелген. Ұлттық геологиялық қызметтердің ресурстары гранит аймақтарындағы қауіп факторларын бағалауға және, әсіресе, жабық жертөлелер мен тұрғын үйлерде радон газының жиналуын болдырмауға қатысты ережелерді жобалауға көмектесу үшін онлайн қолжетімді. 2008 жылдың қараша айында АҚШ-тың National Health and Engineering Inc. компаниясы (Американың Мәрмәр институтының бастамасымен және қаржысымен) граниттік үстелдерді зерттеу жүргізді. Бұл сынақта зерттелген 39 толық көлемді граниттік плитаның барлығы Еуропалық Одақтың қауіпсіздік стандарттарынан (National Health and Engineering зерттеуінің 4.1.1.1 бөлімі) төмен сәулелену деңгейін және АҚШ-тағы орташа сыртқы радон концентрациясынан төмен радон шығарылым деңгейін көрсетті.
that approximately 5% of all granite is of concern, with the caveat that only a tiny percentage of the tens of thousands of granite slab types have been tested. Resources from national geological survey organizations are accessible online to assist in assessing the risk factors in granite country and design rules relating, in particular, to preventing accumulation of radon gas in enclosed basements and dwellings. A study of granite countertops was done (initiated and paid for by the Marble Institute of America) in November 2008 by National Health and Engineering Inc. of USA. In this test, all of the 39 full size granite slabs that were measured for the study showed radiation levels well below the European Union safety standards (section 4.1.1.1 of the National Health and Engineering study) and radon emission levels well below the average outdoor radon concentrations in the US.
Өнеркәсіп
Гранит және оған қатысты мармар өнеркәсіптері әлемдегі ең көне өнеркәсіптердің бірі саналады, олар ежелгі Египеттен бері бар. Қазіргі заманғы граниттің ірі экспорттаушыларына Қытай, Үндістан, Италия, Бразилия, Канада, Германия, Швеция, Испания және АҚШ кіреді.
Ежелгі дәуір
Мысырдың Қызыл пирамидасы (б.з.д. 2590 ж.), ашық қызыл түсті әк тасты беттеріне байланысты осылай аталған, Мысыр пирамидаларының арасында үшінші ең үлкені. Мэнкаур пирамидасы, шамамен б.з.д. 2510 жылы салынған, әк тас және гранит блоктарынан тұрғызылған. Гизаның Ұлы пирамидасы (б.з.д. 2580 ж.) «Қызыл Асван гранитінен» жасалған үлкен гранит саркофагты қамтиды. Аменемхат III билігінде салынған, көбінесе қираған Қара пирамидада бұрын жылтыратылған граниттен жасалған пирамидион немесе бас тасы болған, ол қазір Каирдегі Египет мұражайының бас залында (Дахшурді қараңыз) қойылған. Ежелгі Мысырда одан бағаналар, есік жақтаулары, терезе табалдырықтары, қабырға және еденге жабылатын тастар жасалды. Мысырлықтардың қатты гранитті қалай өңдегені әлі де даулы мәселе. Патрик Хант мысырлықтар Мосс шкаласы бойынша жоғары қаттылығы бар эмери қолданған деген болжам жасады. Кореядағы Сеокгурам үңгірі – буддалық киелі орын және Булгукса храм кешенінің бөлігі. 774 жылы аяқталған, ол толығымен граниттен тұрғызылған жасанды үңгір. Үңгірдегі бас Будда – буддалық өнердің бағалы туындысы, және Сеокгурам 1995 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді, ол кіретін храм кешенімен бірге. Оңтүстік Үндістандағы Чола әулетінің патшасы Раджараджа Чола I 11-ші ғасырда Танджуреде, Үндістанда, әлемдегі тұңғыш граниттен тұрғызылған храмды салды. Шива құдайына арналған Брихадеесваар храмы 1010 жылы салынған. Массивті Гопурамның (храмның әшекейлі жоғарғы бөлігі) салмағы шамамен 81 тоннаға жетеді деп есептеледі. Бұл Оңтүстік Үндістандағы ең биік храм болды. Империялық рим граниті негізінен Мысырда, сондай-ақ Түркияда және Эльба және Джильо аралдарында өндірілді. Гранит «римдік монументалды сәулеттің ажырамас бөлігіне» айналды.
Мүсіндер мен ескерткіштер
Кейбір аймақтарда гранит қабір тастары мен ескерткіштер жасауға қолданылады. Гранит – қатты тас, оны қолмен кесуге шеберлік керек. 18 ғасырдың басына дейін Батыс әлемінде гранит тек қол құралдарымен кесілген, нәтижесі көбінесе нашар болған. Маңызды табыс – Абердин қаласының тұрғыны Александр Макдональдтың бу күшімен жұмыс істейтін кесу және өңдеу құралдарын табуы. Бұл оны ежелгі Египет гранит мүсіндерін көргеннен кейін шабыттандырды. 1832 жылы Англиядағы зираттардың бірінде, Кенсал Грин зиратында Абердин гранитінен жасалған алғашқы жылтыратылған қабір тасы орнатылды. Бұл Лондон монумент саудасында сенсация тудырды, ал бірнеше жыл бойы барлық жылтыратылған гранит тапсырысы Макдональдтан түсті. Мүсінші Уильям Леслидің, кейін Сидни Филдтің жұмысының нәтижесінде граниттен жасалған ескерткіштер Викториялық Британияда жоғары мәртебелі символға айналды. Фрогмордағы патшалық саркофаг, бәлкім, оның жұмысының шыңы болды және 30 тонна салмағымен ең ірілерінің бірі еді. 1880 жылдарға дейін Макдональдтың жұмысына бәсекелесе алатын басқа машиналар мен өндірістер пайда болған жоқ. Қазіргі заманғы кесу әдістеріне компьютермен басқарылатын айналмалы кескіштерді және резеңке трафарет арқылы құмды шашырату кіреді. Әріптерді, сандарды және белгілерді ашық қалдырып, қалған тас бетін резеңкемен жауып, құм шашырату арқылы кез келген сурет немесе ескерткіш жазу жасауға болады. "Қара гранит" деп аталатын тас әдетте габбродан жасалады, оның химиялық құрамы мүлдем өзгеше.
Ғимараттар
Гранит кеңінен құрылыс тасы ретінде және қоғамдық және коммерциялық ғимараттар мен ескерткіштерде еден төсеуге арналған плиткалар ретінде қолданылады. Шотландиядағы Абердин қаласы негізінен жергілікті граниттен салынғандықтан "Гранит қаласы" деп аталады. Жаңа Англияда гранит көп болғандықтан, ондағы үйлердің негізін салу үшін оны жиі пайдаланған. Американың алғашқы темір жолы – "Гранит темір жолы" 1820 жылдары Массачусетс штатының Куинси қаласындағы карьерлерден гранитті Непонсет өзеніне тасымалдау үшін салынған.
Инженерлік
Инженерлер дәстүрлі түрде жылтыратылған гранитті тақталарды эталондық жазықтық ретінде пайдаланады, себебі олар салыстырмалы түрде су өткізбейді, икемсіз және жақсы өлшемдік тұрақтылықты сақтайды. Ауыр инерт материалды қосып құммен саңылған бетонның сыртқы түрі жалқы гранитке ұқсас, және нақты гранитті пайдалану қиын болған жағдайда оны жиі алмастыру үшін қолданады. Гранитті үстелдер оптикалық құралдардың, координата-өлшеу машиналарын (CMM) және өте жоғары дәлдікті CNC станоктарының негізі ретінде немесе тіпті толық құрылымдық корпусы ретінде кеңінен қолданылады, себебі граниттің беріктігі, жоғары өлшемдік тұрақтылығы және өте жақсы дірілге төзімділігі бар. Граниттің ең ерекше қолданылуы – 1820 жылы Англияның Девон аймағындағы Хейтор граниттік трамвайының рельстерін жасау үшін пайдалану болды. Гранит блогы әдетте кесу орталығында кесіліп, пішінделінетін плиталарға өңделеді. Әскери инженерлік саласында Финляндия 1939-1940 жылдардағы Қысқы соғыста орыс танктарының шабуылын тоқтату үшін Маннергейм желісі бойына гранит тастарды орналастырды.
Қабырғалау
Гранит тротуар материалдары ретінде қолданылады. Оның себебі – гранит өте берік, су өткізгіш және аз күтімді қажет етеді. Мысалы, Австралияның Сидней қаласында орталық бизнес ауданының барлық тротуарлары мен жол жиектері қара гранит таспен төселген.
Керлинг тастары
Керлинг тастары дәстүрлі түрде Аилса Крейг гранитінен жасалады. Алғашқы тастар 1750 жылдары жасалған, олардың бастапқы көзі – Шотландиядағы Аилса Крейг. Бұл граниттің сирек кездесуіне байланысты, ең жақсы тастардың бағасы 1500 АҚШ долларына жетеді. Бүгінде қолданылатын тастардың 60-70 пайызы Аилса Крейг гранитінен жасалған. Арал қазір жануарлар қорығы болғанымен, Шотландияның Kays компаниясы лицензия бойынша керлинг тастары үшін Аилса гранитін қазып шығаруды жалғастыруда.
Тау-кенге көтерілу
Гранит – альпинистер бағалайтын тастардың бірі, оның тік беткейлігі, беріктігі, жарық жүйесі және ұстау қабілеті үшін. Гранитте көтерілуге танымал орындар: Йосемити аңғары, Бугабус, Монблан массиві (және Агиль дю Дрю, Моурн таулары, Адамелло-Пресанелла Альптары, Агиль дю Миди және Гранд-Жорасс), Брегалья, Корсика, Қарақорумның бір бөлігі (әсіресе Транго мұнаралары), Фицрой массиві, Патагония, Баффин аралы, Огавайама, Корнуолл жағалауы, Каирнгормс, Рио-де-Жанейродағы Қант Түлегі тауы, Бразилия және Канаданың Британдық Колумбиясындағы Ставамус бас тауы.