Кіріспе

Кремний және фельдшпатқа бай магмалық тау жыныстары. Геологияда "фелсик" термині - фельдшпат пен кварц құрайтын элементтерге салыстырмалы түрде бай магмалық тау жыныстарын сипаттау үшін қолданылады. Бұл магний мен темірге бай "мафикалық" тау жыныстарынан өзгеше. "Фелсик" термині кремний, оттегі, алюминий, натрий және калий сияқты жеңіл элементтерге байытылған силикатты минералдарға, магмаға және тау жыныстарына қатысты айтылады. Фелсикалық магма немесе лава, мафикалық магма/лаваға қарағанда жоғары тұтқырлыққа ие және фелсикалық минералдарды балқытып ұстау үшін төмен температура талап етеді. Фелсикалық тау жыныстары көбінесе ақшыл түсті болады және олардың меншікті салмағы 3-тен кем. Ең көп кездесетін фелсикалық тау жынысы - гранит. Көбінесе фелсикалық минералдарға кварц, мусковит, ортоклаз және натрийге бай плагиоклаздық фельдшпаттар (альбитқа бай) жатады.

Терминология

Қазіргі қолданыста "қышқыл тас" термині, кейде синоним ретінде қолданылса да, көбінесе риолит сияқты жоғары кремний құрамымен (салмағы бойынша 63%-дан астам SiO2) сипатталатын жанартау тасына қатысты қолданылады. Ескі, кең мағынадағы қолданыс қазірде ескірген деп есептеледі. Бұл қолданыс, "негізгі тас" (MgO, FeO, мафик) терминімен салыстырылатын, 19 ғасырдан бастау алатын ежелгі түсінікке негізделген, онда "кремний қышқылы" (H4SiO4 немесе Si(OH)4) кремнийлі тастарда кездесетін кремнийдің басты түрі деп есептелген. Бұл тұжырым су химиясы тұрғысынан, су мен тас арасындағы өзара әрекеттесулерді және кремнийдің ерігіштігін ескере отырып, дұрыс болғанымен, кремнийлі тастар осы протонды мономерлік түрі арқылы емес, бір-бірімен байланысқан SiO44– тетраэдрлерінің үш өлшемді торы арқылы қалыптасады. Суға түсіп, гидролизденгеннен кейін, бұл кремнийлі бірлестіктер сулы ерітіндіде кремний қышқылын шынымен қалыптастыра алады. "Фельсик" термині "фельдшпат" және "кремний" сөздерінің қосындысынан жасалған. Соның салдарынан пайда болған "фельсик" терминінің неміс тіліндегі "felsig" ("тасты", "Fels" – "тас") сөзімен сәйкес келуі – таза жай ғана кездейсоқтық. "Фельдшпат" сөзі неміс тіліндегі "Feldspat" сөзінен алынған, ол "Feld" ("дала") және "Spath" ("минерал") сөздерінен тұрады.