Кіріспе

1987 жылы түсірілген Джонатан Капланның «Жоба X» фильмі – 1987 жылы түсірілген американдық ғылыми-фантастикалық драма. Оның продюсерлері Уолтер Ф. Паркс және Лоуренс Ласкер, режиссері Джонатан Каплан, ал басты рөлдерді Мэтью Бродерик пен Хелен Хант сомдады. Фильмнің сюжеті АҚШ Әуе күштерінің бір қызметкері (Бродерик) мен аспирантканың (Хант) Әуе күштерінің құпия жобасында қолданылатын шимпанзелерге күтім жасауға бекітілуі төңірегінде өрбиді.

Сюжет

Висконсин университетінің түлек студенті Тери Макдональд Виргиль есімді шимпанзеге қол тілін үйретті. Ұлттық ғылым қорының зерттеу гранты жаңартылмаған соң, ол Виргильді сатуға мәжбүр болды. Ол Флорида штатының Локридж қаласындағы әуе күштері базасына, ұшу симуляциясымен байланысты құпия зерттеу жобасында пайдалану үшін жеткізілді, бірақ оған оның Хьюстон зообағына жіберілгенін айтты. Әуеші Джимми Гарретт шимпанзелер жобасына бекітілді. Вирджил мен Джимми тез арада жақындасып, Джимми Вирджилге қол тілі үйретілгенін біледі. Джиммиге белгісіз, шимпанзелер ұшу симуляторын басқаруда белгілі бір деңгейге жеткеннен кейін, олар екінші соққы жасау кезінде ядролық соғыстан кейін ұшқыш қанша уақыт тірі қалуын анықтау үшін өлімге әкелетін радиациялық импульске ұшырайды. Джимми шимпанзелердің тағдырынан хабардар болғанда, Териге хабарласады, ол базаға келеді. Тери Джиммиге ҰҒҚ-ға алдау туралы хабарлайтынын айтады, бірақ Джимми оның жеткілікті уақыты жоқ екенін түсіндіреді, өйткені Вирджилдің жақын арада өлтірілуі жоспарланған. Джимми доктор Кэрролл мен басқаларға жобаның мәнін сұрайды, екінші соққы сценарийінің салдарынан хабардар болатын гипотетикалық ұшқыш өзінің өліп бара жатқанын білетінін және осы білімге әсер ететінін айтады. Бірақ шимпанзелер бұған беймәлім, сондықтан жобаның кемшілігі бар. Ашуланған доктор Кэрролл Джиммиге оның әскери мансабының аяқталуын уәде етеді. Темдеу ошағында кейбір шимпанзелер қосқыштарды ашып, жәшіктер мен қораптарды үйіп, шатыр арқылы қашуға тырысады. Джимми, Тери, доктор Кэрролл және билік өкілдері шимпанзелердің бос жүргенін көру үшін емдеу ошағына кіреді. Вирджил үймеге ең жоғары көтеріліп, шатырды бұзуға тырысады. Тери Вирджилді жоғарыдан көріп, оны төмен түсуге көндіреді. Доктор Кэрролл шимпанзелерді электрлік таяқшамен бақылауға тырысады, бірақ шимпанзе Голиат доктор Кэрролл мен билікті жеңіп, оларды қашуға мәжбүр етеді. Көптеген шимпанзелер емдеу ошағынан қашып, базада дүрлік тудырады, ал Голиат және тағы екі шимпанзе Уинстон мен Спайк ұшу палатасына жетеді. Ішінде Голиат және басқа екі шимпанзе симуляторды бұзады және реактордың қабырғалық басқару панелін бұзады, нәтижесінде радиациялық реактордың өрт сөндіруіне себеп болады. Джимми, Тери және Вирджил келіп, шимпанзелердің ұшу палатасын бұзып жатқанын көреді. Джимми Уинстон мен Спайкты шығарып алып, қиындықпен құтылады, бірақ Джиммидің өтініштеріне қарамастан, Голиаттың кетуден бас тартуы оны ұшу палатасына қамап қояды, дәл сол кезде реактордың қабырға панелі тұйықталып, радиациялық жарылыс тудырады. Шимпанзелер қалдырған өрт сөндіргіш реактордың төмен түсуіне кедергі келтіріп, ықтимал балқу қаупін тудырады. Джимми мен Вирджил Голиатты тұншықтырылған өрт сөндіргішті шығаруға көндіреді және сәтті аяқтайды, бірақ Голиат кейінірек радиациялық әсерден көз жұмады. Джимми мен Тери шимпанзелерге қашу үшін әскери ұшақты ұрлайды, бірақ оларды әскери полиция тоқтатады. Полиция оларды ұстап тұрғанда, Вирджил ұшақты ұшырып, шимпанзелер ұшып кетеді. Олар жақын маңдағы Эверглейдс-ке құлайды және іздеуден қашады. Іздеу тоқтатылған кезде, Джимми мен Тери Вирджилді оның шимпанзе досы Джинджермен бұтада жасырынғанын көреді. Тери Вирджилге олар енді "еркін" екенін білдіреді, ал шимпанзелер Эверглейдс-ке жоғалады.

Өндіріс

Лоуренс Ласкер фильмнің дайындық жұмыстарын Warner Bros. Pictures студиясында Джон Бадхам режиссерлік ете бастады, бірақ Warner Bros. шынайы шимпанзелердің орнына шимпанзе костюмдерін киген кішкентай актерлерді пайдалануды талап еткен соң 20th Century Fox студиясына көшті. Фильм Лос-Анджелесте, Камарильо және Ван-Ньюс әуежайларында түсірілді.

Сыни қабылдау

Фильм сыншылардан көбінесе жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайтында 20 рецензия негізінде мақұлдау көрсеткіші 75% құрайды, орташа бағасы 6,1/10. The New York Times газетіне жазған рецензиясында Уолтер Гудман бұл фильмін "жасөсперімдерге арналған оқиға, мейірімді бала мен оның шимпанзе туралы хикая (жаман жігіттердің де жаман емес екені даулы), сонымен қатар, қазіргі оқиғаларға қатысты маңызды мәселелерді көтеретін «Жануарларды азат ету» идеясы бар" деп сипаттады. 1989 жылдың 5 ақпанында бұл фильм Ұлыбритания мен Ирландияда Sky Movies телеарнасында көрсетілген алғашқы фильм болды.

Дау

Телеарнадағы танымал тұлға Боб Баркер және United Activists for Animal Rights ұйымы фильмнің өндірушілерін жануарларға қатыгездік жасады деп айыптады. Өндіріс барысында консультация жүргізген Американдық гуманистік қауымдастық 10 миллион долларлық қорлауға қатысты сотқа шағым түсірді, жануарларға қатыгездік жасалғаны туралы айыптаулар әңгіме-дүңгімеге негізделгенін мәлімдеді. 1994 жылы Баркердің наразылығына қарамастан, оның сақтандыру компаниясы сот ісін 300 000 долларға бітірді.

Салдары

2011 жылғы хабарламаға сәйкес, Вергильді "Уилли" сомдаған, ол хабарлама жарияланған кезде "Праймри Приматс" жануарлар баспанасында тұрған. Уилли және оның "құрбысы" болған Гарри бірге сол жерге жіберілді. Олар ойын-сауық саласынан зейнетке шығып, Техас штатының Бексар округіндегі баспанада басқа еркектермен жақын қарым-қатынаста өмір сүрді.