Кіріспе
Фридрих Конрад Дитрих Вайнекен (13 мамыр 1810 жылы, Верден ан дер Аллер қаласында дүниеге келген, 4 мамыр 1876 жылы, Сан-Франциско қаласында, Калифорния штатында қайтыс болған) – Америка Құрама Штаттарындағы миссионер пастор. Ол сондай-ақ он төрт жыл бойы Лютеран шіркеуі – Миссури Синодының екінші президенті қызметін атқарды және Конкордия теологиялық семинариясын құруға көмектесті. Ганноверлік Генри Мюлленберг колониялық Американың пасторлары мен қауымдарын біріктіргеннен кейін бір ғасыр өткен соң, Вайнекен К. Ф. В. Уолтермен бірлесіп, шашырап кеткен неміс протестанттарын конфессиялық лютеран қауымдарына біріктіріп, оларды тығыз байланысты шіркеулер отбасына айналдырды. Вайнекеннің миссионерлік тәжірибесі, әдісі және жоспары американдық лютерандық миссиялық қызметке көп жылдар бойы әсер етті. Оның Вильгельм Лёхеге және басқа неміс достарына жолдаған шақырулары Германиядан Вильгельм Сихлер сияқты көптеген неміс пасторларын Америкаға әкелді. Оны "найзағайдан кейінгі күркіреу" деп атаған. Ол 4 мамырда Лютеран шіркеуінің Киелілер күнтізбесінде еске алынады. Басқалар оны "шаршамас" шіркеу қызметкері деп есептесе, Вайнекен өзі "ауыр депрессиядан қатты зардап шеккенін" мойындады.
Ерте өмір, отбасы және білім
Вайнекен 1810 жылғы 13 мамырда Вестфалия Корольдігінің Верден-ан-дер-Аллер қаласында пастор Генрих Кристоф Вайнекен мен Анна Катарина Луиза Вайнекен Майердің отбасында дүниеге келді. Вайнекендердің бұрынғы ұрпақтары мен туыстары Швеция билігінде болған кезде Бремен-Верден Герцогтығында ұсақ мемлекеттік қызметкерлер болған. Фридрих Америкаға келгенге дейін Винекен отбасының лютерандық дәстүрі қалыптасқан еді. Генрих Вайнекеннің әкесі, әкесінің әкесі және бір ағасы Ганноверде пастор болып қызмет еткен. Фридрих Вайнекеннің екі үлкен ағасы да пастор атанды. Алыс туыстары мен туысқандарының көптеген өкілдері де лютеран дін қызметкерлері болды, мысалы, Фридрихтің жүрегі жақын немере інісі – суперинтендант Ханс Генрих Юст Филип Руперти (1833–1899). Бітіргеннен кейін Вайнекен Лесумда (қазіргі Бремен қаласының бір бөлігі) консистория кеңесшісі Георг фон Хенфстенгельдің үйінде жеке сабақтар берді, ол өзі де "Оянған" пастор болған. Осы кезеңде Вайнекенге Август Толук жетекшілік еткен Erweckungsbewegung ("Ояну" қозғалысы) үлкен әсер етті. 1837 жылғы 8 мамырда ол теология студенті Э. В. Вольфпен бірге Стадеде диплом алды, ал одан кейін екеуі "Оянған" теңіз капитаны Стюрдженің және Стаде Киелі кітап және миссионерлік қоғамының қолдауымен Америкаға тегін баруға мүмкіндік алды.
Америкаға көшіп келу
1838 жылдың басында Уайнекен Атлант мұхиты арқылы жүзіп өтіп, Мэриленд штатының Балтимор қаласына келді. Ол келесі жылы 5000 неміс туыстарының апта сайын Филадельфияның (Пенсильвания) жақын маңдағы портына келіп, көбісі әртүрлі неміс штаттарында экономикалық қиындықтардан, соғыс және саяси қуғын-сүргіннен қашатынын, сондай-ақ эмиграцияның Америка Азамат соғысына дейін жалғасатынын атап өтті. Уайнекен Балтиморда шамамен бір жыл бойы ауруға шалдыққан пастор Иоганн Хеесбартқа және лютерандар мен реформацияланған (моравиялықтар) аралас қауымына көмектесіп жұмыс істеді. Кейін оның ұстазы сауығып кеткен соң, Пенсильванияның лютерандық министрлігі Уайнекенді Огайо, Индиана және Мичиган штаттарына көшіп келген көптеген протестант неміс шаруаларына қызмет ету үшін батысқа жіберді. Питтсбургте ол «Лютерандық шіркеу газетінің» редакторы К. Ф. Шмидтпен кездесті, ол оның досы және қолдаушысы болды, бірақ ол евангелизмін батысқа қарай жалғастырды. Огайо штатының Путнам және Аллен округтерінде Уайнекен жылдар бойы уағыз естімеген лютерандарды кездестірді, сондықтан ол көптеген балаларды шомылдыру рәсімінен өткізді және Германияда қалған әріптес пасторларына Жаңа әлемде олардың қызметіне үлкен қажеттілік бар екенін жеткізуді шешті. Алайда, алдымен ол Форт-Уэйн, Индианадағы немістерге және жақын маңдағы Фридхайм, Пребл қалашығында, Адамс округінің солтүстік-батысында қызмет етті, оның пасторы Джесси Гувер 1838 жылдың мамырында қайтыс болды. Содан кейін ол Форт-Уэйн қаласын, порты мен каналы бар қаласын өзінің базасы етіп алды және Мичиган жолындағы оқшауланған елді мекендерге солтүстікке қарай, сондай-ақ Индиананың орталық және Огайоның батыс бөліктеріне саяхаттады. Ол Батыс Евангелистік Синодына (оның экуменикалық ұстанымына күмәндануына қарамастан) қосылды, сондай-ақ Солтүстік Америка Құрама Штаттарының Евангелистік Лютерандық Бас Синодына көбірек дін қызметкерлері, әсіресе оқшауланған неміс протестанттары өздерінің шіркеу қауымдастықтарын құруға тырысқан кезде, миссионерлік зерттеу жұмысына қатысты өтініш жасады. Бас Синодтың қаражаты болмағанымен, Германиядағы әртүрлі миссионерлік қоғамдарда қаражат болды. 1840 жылы Бремен (миссионерлік) Германия протестанттықтар қоғамы Америкаға екі миссионер пастор жіберді, ал 1842 жылы тағы бес пастор жіберді. 31 тамыз 1841 жылы ол Фридхаймдегі алғашқы қоныстың қызы София Мари Вильгельмин Бухқа (1824–1891) үйленді. Сол жылы Стад миссионерлік қоғамы Г. Дженсенді Форт-Уэйндегі Сент-Полс шіркеуінде Уайнекеннің пасторлық міндеттерін орындауға жіберді, ал ол әйелімен бірге Германияға оралды. Сол жерде Уайнекен «Die Noth der deutschen Lutheraner in Nordamerika» (ағылшын тілінде: Солтүстік Америкадағы неміс лютерандарының қиын жағдайы) атты кітабын жариялады. Бұл, оның Вильгельм Лёхемен жеке байланыстары мен хат алмасуымен қатар, келесі жылы медициналық емделу кезінде (және өзінің алғашқы баласын өсіре бастаған кезде) Ганновер, Бремен, Эрланген, Бреслау, Лейпциг және Берлиндегі миссионерлік қоғамдармен бірге көптеген неміс діни қызметкерлерін және теология студенттерін (22-сін Лёхе өзі оқытты) Америкаға көшіп кетуге ынталандырды. 1843 жылдың мамыр айында Уайнекен Адольф Бивендпен бірге АҚШ-қа оралғанда (ол көп ұзамай Вашингтоннан жақын жердегі қауымнан шақыруды қабылдады), Лёхе мен пастор Иоганн Фридрих Вухерер Солтүстік Америкаға миссионерлерді жіберу үшін Германияда жұмыс істеді, «Kirchliche Mitteilungen aus und ueber Nord Amerika» атты басылымды жариялады. 1845 жылы Уайнекен Батыс Синодының Бас Синодқа өкілі болды. Ол Балтимордағы қауымға шақыруды қабылдап, бес жыл қызмет етті, содан кейін төрт жыл Сент-Луиске көшіп барды. Уайнекен Сент-Луисте Конкордия семинариясын құрған және лютеран шіркеуінің бірінші президенті болған К. Ф. В. Уолтермен бірге жұмыс істеді. Уайнекен Уолтердің орнын басып, он төрт жыл бойы Миссури Синодының екінші президенті болды.
Кейінгі өмір және өлім
Уайнекеннің денсаулығы нашарлаған кезде, ол Кливлендке көшіп, он жыл бойы пастор болған ұлына көмектесті. Кейін ол Калифорнияға сапар шекті, онда оның қызы тұрды және климат денсаулығына жақсарту әкеледі деп үміттенді. Фридрих Конрад Дитрих Уайнекен 1876 жылдың 4 мамырында Сан-Францискода қайтыс болды. Оның күйеу баласы, пастор Бюлер, әсерлі жобамен жерлеу рәсімін өткізді.