Кіріспе

Ратц, ресми атауы Азаматтық құқықтар және бейбітшілік қозғалысы (ивритше: הַתְּנוּעָה לִזְכוּיוֹת הָאֶזְרָח וְלַשָּׁלוֹם, HaTnua'a LeZkhuyot HaEzrah VeLaShalom) – Израильдегі адам құқықтары, азаматтық құқықтар мен әйелдер құқықтарына бағытталған солшыл саяси партия. Ол 1973 жылдан бастап 1997 жылы Meretz партиясына ресми түрде біріккенге дейін қызмет етті. Дегенмен, ол тіркелген саяси партия статусын сақтап тұр.

Тарих

Азаматтық құқықтар және бейбітшілік қозғалысы 1973 жылы Шуламит Алони, бұрынғы «Бірігі» партиясының депутаты, партиядан кеткеннен кейін 48 сағат өткен соң құрылды. Израильдің бейбітшілік лагерінің мүшесі ретінде ол Батыс жағалау мен Газа секторының оккупациясына қарсы болды және құрылғаннан бастап Палестина Азат ету ұйымымен бейбіт келісімге қол жеткізуді қалады. Партия секуляризмді, дін мен мемлекеттің бөлінуін, азаматтық құқықтарды, ең әсіресе әйелдер құқығын жақтады, бұл мәселе Алониге өте жақын болды. Ол сондай-ақ жемқорлыққа қарсы күресті және жазбаша конституцияны қабылдауды қолдады, ал Алони Кнессеттің негізгі заңдар жөніндегі кіші комитетін құрудың бастамашысы болды (Израильдің конституциясының аналогы). Бір кезде ол сайлау реформасын да қолдады. Алғашқы сынағында, 1973 жылғы сайлауда партия дауыстардың 2,2%-ын алып, Кнессетте үш орын жеңіп алды, оларды Алони, жаңадан Америкадан көшіп келген Марсия Фридман және Боаз Моав иеленді. Партия тез арада «Рац» деген атауға ие болды, себебі сайлау бюллетенінде «Реш Цадик» әріптерін пайдаланды. Голда Меир отставкаға кеткеннен кейін партия Ицхак Рабиннің үкіметіне қосылды, ал Алони портфелі жоқ министр болды. Бұл Израильдің саяси тарихында діни партиялардың коалицияға кірмеген сирек кездердің бірі болды. Бұл келісім бірнеше ай ғана сарқылып, Ұлттық діни партия коалицияға қосылғанда «Рац» одан шығып кетті. 1975 жылы партия «Бірігі» партиясынан бөлініп шыққан тәуелсіз депутат Арьех Элиевпен бірігіп, «Яад» – Азаматтық құқықтар қозғалысы деген жаңа партия құрды. Бірақ, келесі жылы ол тарап, Алони мен Моав «Рацты» қайта құрды. Фридман оралмады, оның орнына Элиевпен бірге Социал-демократиялық фракцияны (кейін Тәуелсіз социалистік фракция деп аталды) құрды, содан кейін 1977 жылғы сайлау алдында Әйелдер партиясын құру үшін тағы да бөлініп кетті. 1977 жылғы сайлау алдында Тәуелсіз социалистік фракция бірнеше кішкентай солшыл партиялармен («Мокед», «Мери» және «Қара пантералар») бірігіп, Израильдің солшыл лагерін құрды. «Рац» 1977 жылғы сайлауда нашар нәтиже көрсетті, тек бір орын жеңіп алды, оны Алони иеленді. 1981 жылғы сайлауда партияны Кнессетте тек Алони ғана өкілдік етті. Кнессет сессиясы кезінде ол партияны «Бірігімен» біріктірді, бірақ мерзім біткенге дейін қайтадан бөлініп кетті. 1984 жылғы сайлау алдында Израильдің солшыл лагері «Рацке» бірден үшке қатынаста қосылды, олармен бірге Ран Коэн де болды. Сайлау нәтижесі алдыңғы екі сайлаудан жақсы болды, партия үш орын жеңіп алды. Кнессет сессиясы кезінде партия Йоси Сарид пен Мордехай Виршабски «Бірігіден» және «Шинуидан» шығып, «Рацқа» қосылғаннан кейін тағы екі орын қосымша алды. Партия 1988 жылғы сайлауда өзінің бес орындық көрсеткішін сақтап қалды. 1992 жылғы сайлау алдында партия «Мапам» және «Шинуимен» одақ құрды, одақта өздерінің тәуелсіз мәртебесін сақтап қалды. Жаңа партия сәттілікке жетті, 12 орын жеңіп алды, бұл алдыңғы Кнессеттегі партиялардың көрсеткішінен екі орынға көп. 1996 жылғы сайлау алдында Алони партия басшылығынан айырылды, ішкі сайлауда Саридтен жеңілді. Ол бірден саясаттан кетіп қалды. 1997 жылы бірігу ресми түрде жүзеге асырылды (бірақ Авраам Пораз басқаратын бірнеше «Шинуи» мүшелері тәуелсіз партия құру үшін бөлініп кетті, ал Дэвид Цукер тәуелсіз депутат болды), ал «Рац» іс жүзінде тоқтатылды. Дегенмен, ол тіркелген саяси партия болып қала берді және 2010 және 2013 жылдары партия тіркеушісіне қаржылық есептерді ұсынды.

Сайлау нәтижелері

СайлауЛидерДауыс саны%Орын+/–Статус1973Шуламит Алони 35,023 2.2Жаңа 1977 20,621 1.2 2 1981 27,921 1.4 1984 49,698 2.4 2 1988 97,513 4.3 2 1992Мерецтің құрамында 1 1996Йосси Сарид 2