Кіріспе

Ағылшын химигі, ботанигі және геологы (1795 – 1867) Солсбери архидиаконы Чарльз Джайлс Бридл Доубени (11 ақпан 1795 – 12 желтоқсан 1867) – ағылшын химигі, ботанигі және геологы.

Білім

Добени Глостерширдегі Сиренсестер қаласының жанындағы Страттон жерінде, пастор Джеймс Добенидің ұлы ретінде дүниеге келді. 1808 жылы Винчестер колледжіне түсті, ал 1810 жылы доктор Джон Кидд басшылығымен Оксфордтағы Магдалена колледжінде демиссиптік стипендияға ие болды. 1815-1818 жылдары ол Лондон мен Эдинбургте медицинаны оқыды, соңғысында профессор Роберт Джеймсоннан геологияны үйренді. Ол Оксфордта медицина докторы ғылымын қорғады және Дәрігерлер колледжінің мүшесі болды.

Далалық жұмыс

1819 жылы Франция арқылы саяхат барысында ол Овернь вулкандары аймағын ерекше зерттеді, ал оның «Овернь вулкандары туралы хаттары» «The Edinburgh Journal» журналында жарияланды. 1822 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Гей-Люссак және Дэви сияқты, ол жер астындағы жылулық өзгерістердің себебін сілтілік және сілкілі жерлердің металдарымен судың араласуынан туындайды деп санады. [Добени] қоғамда әдемі әңгімешіл, көңілді адам болды; Колледж залында немесе кешкі кеште, ол жиі кездесетін, кішкентай, есімді, көзілдірік, ескі үлгідегі тұлға, алтын түймелі көк түсті пальто, барқыт желет, атлас шарф, саусақтарына тым ұзын келген қой терісінен жасалған қолғап, артында әрдайым асылып тұратын жарқын банданадан жасалған орамал. Немесе ол жексенбі күндері түстен кейін, дәрігердің мантиясы мен алжапқышын киіп, көшеге апаратын баспалдақтарды асығыс басып, шіркеуге кіретін, әрдайым кешігіп, қарт Мунди, колледждің күзетшісі, оған орын ашу үшін бақытсыз жатқан біреуді ығыстырып жіберетін. Добени еңбекқор, бірақ аса табысты лектор болған жоқ. 1822 мен 1854 жылдар аралығында оның химиялық лекцияларына барлығы 618 адам қатысты. Олардың үштен бірі дін қызметкерлері, 69-ы ғалымдар, ал 31-і медицина қызметкерлері болды. Тьюквеллдің айтуынша: «Оның химиялық лекциялары сәтсіз аяқталды; оған физикалық күш, жандылық, ауызша шеберлік жетіспеді». Студенттер пассивті отырып, Добени оқығанды жазып алып, тәжірибелерді ғана бақылады. Одан да жаманы, Тьюквеллдің айтуынша, оның ғылыми демонстрациялары «әрқашан қателікке ұшырады». Вернон Харкорт кейіннен бір тәжірибе күтілген нәтижені бермегенде, ол өзінің ассистенті Джон Харриске бұрылып: «Джон, біз бұл тәжірибені лекция алдында сынағанда нәтижелер осындай болды» деді. Харрис келісті, содан кейін Добени аудиторияға қарап: «Көрдіңіздер ме, мырзалар» деді. Вернон тағы бір оқиғаны еске алады:

Профессор бір ыдысты ұстап тұрып, оның ішінде сұйытылған газ бар екенін және оны тастаса, газ буланып, бәрі бірден тұншығып қалады деп мәлімдеп, тыңдаушыларын қызықтырған оқиға бар. Бірден кейін ыдыс сынып жерге түсті, бірақ ештеңе болмады. «Джон, неге бәріміз өліп қалмадық?» - деп сұрады Добени, ал Джон лекция алдында қауіпті газды дистилляцияланған сумен ауыстырғанын мойындауға мәжбүр болды. Добенидің лекцияларына қатысушылардың саны біртіндеп азайды. 1822-1830 жылдар аралығында оның химиялық лекцияларына орта есеппен 28 студент қатысты, 1828 жылы 44 студент қатысып, ең жоғары көрсеткішті көрсетті. Бірақ содан кейін төмендеу басталды: 1830-1838 жылдар аралығында орташа көрсеткіш 14 болды, ал 1838 жылы ол 10-ға дейін төмендеді, бұл оны келесі жылға арналған лекцияларын тоқтатуға итермеледі, өйткені ол тәжірибелердің шығындарын өзі төледі. 1837 жылы ол АҚШ-қа сапар шегіп, солтүстік аймақтарындағы термальды бұлақтар мен Солтүстік Американың геологиясы туралы мақалалар үшін материалдар жинады, 1838 жылы Ашмолеан қоғамы мен Британдық қауымдастығының алдында оқыды (және 1839 жылы жарияланды). 1856 жылы ол соңғы ұйымның президенті болды. 1860 жылы Добени Оксфордтағы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының Табиғи тарих бөлімінде «Өсімдіктердің жыныстық қатынасының соңғы себептері туралы ескертулер» атты мақала оқыды. Бұл мақалада Чарльз Дарвиннің еңбегіне сілтеме жасалған. Добени табиғи сұрыпталудың ертедегі қолдаушысы ретінде танылған.