Кіріспе
Кройдон – Сиднейдің Ішкі Батысындағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы қалашық. Ол Сиднейдің орталық бизнес-ауданынан батысқа қарай орналасқан. Кройдон екі жергілікті басқару аймағы – Бервуд муниципалитеті мен Ішкі Батыс кеңесі арасында бөлінген. Бұл қалашық Асфилд және Бервуд сауда орталықтарының арасында жайласқан. Оның шекаралары солтүстікте Паррамата жолы, шығыста Айрон Коув ағысы, оңтүстікте Артур көшесі және батыста бірнеше көшелермен белгіленген. Солтүстігінде Паррамата өзеніне ең жақын орналасқан Кингс және Канада шығанақтары, солтүстік-батысында Конкорд ауруханасы және Хомбуш шығанағындағы Олимпиада кешені бар. Оңтүстігінде Кентербери ат шабуы алаңы орналасқан. Бұл қалашық өзінің атын Ұлыбританиядағы Лондонның оңтүстігіндегі Кройдон ауданымен бөліседі. Кройдон орналасқан жердің түпкілікті иелері – Эора ұлтының Вангал халқы.
Аборигендер антропологиясы
Еуропалықтар келгенге дейін, қазіргі Кройдон деп аталатын аймақ Вангал халқының жерінің бір бөлігі болды. Олардың тайпалық жерлерінің орталығы Конкордта деп саналады және Лонг Коув Крик батпақты жеріне дейін шығысқа қарай созылған. Сол кезде жер биік эвкалипттермен, қарақұмықтармен және терпентиндермен қалың орманды болған, ал төменгі, сазды жерлерде – мангрлер, батпақ емендері мен батпақ махоганилері өскен. Вангал халқының негізгі тағамы балық болғандықтан, олар уақытының көп бөлігін Парамата өзенінің жағалауында және каноэлерде балық аулаумен өткізген. Өзен жағалауынан алыс жерлерде жемістер, жидектер, жеуге жарамды өсімдіктер, сондай-ақ тамақ және терісі үшін ауланған опоссумдар мен кенгурулар кездесетін. 1788 жылы бірінші флоттың келуі және қазіргі Австралияның құрылуы, әрине, осы аймақта тұратын адамдарға әсер етті. Олардың басшыларының бірі, Беннелонг, Жаңа Оңтүстік Уэльстің алғашқы губернаторы Артур Филиппен достық қарым-қатынас орнатып, Англияға барды. 1788 жылдың басында Сидней шығанағында колония құрылғаннан кейін, сол жылы Роуз-Хиллде (қазіргі Парамата) екінші қоныс салынып, халықты азықтандыру үшін шаруашылықтар құрылды. Бір жылдың ішінде екі қоныс арасында Кадигал, Вангал және Бурраматтагал халқының жерлері арқылы шамалы жол салынды. Бұл жол кейіннен кеңейіп келе жатқан Үлкен Сиднейдің маңызды артериясына айналды және қазіргі Кройдонның солтүстік шекарасы ретінде аймақтағы қазіргі қоныстануға әсер етті.
Британдықтардың алғашқы қоныстары
Губернатор Филипп колонияларына үлкен көлемде жер беруден тартынды, жер беруді қалалармен шектеп, шаруашылық жүргізуді белсенді жоспарлаған адамдарға басымдық берді. 1792 жылы Англияға оралғаннан кейін, губернатор міндетін атқарушы майор Фрэнсис Гроуз және оның ізбасары капитан Уильям Патерсон, кері саясатты ұстанды, Джон Хантердің 1795 жылы келуіне дейін достарына үлкен жер участаларын берді. Кройдон аймағындағы алғашқы жер учаскесі 1793 жылғы сәуірде капитан Джон Таунсонға берілді, ол Parramatta Road бойында Iron Cove Creek-тен батысқа қарай және қазіргі Queen Street-ке дейін созылды. 1794 жылы келесі учаскелер берілді: жеке Ж. Эйдс (25 акр, Таунсонның учаскесінің батысында, Parramatta Road бойында); Джеймс Браккенриг (30 акр, Эйдс жерінің ар жағында); NSW-тің алғашқы геодезикалық бас инспекторы Август Альт (100 акр, Таунсонның жерінен оңтүстікке қарай, шамамен қазіргі Томас көшесіне дейін); және Сара Нельсон (15 акр, Альттың жерінің оңтүстік бұрышының батысында, қазір Малверн төбе деп аталатын аймақта). Альт өзінің жерінде тұрып, оны «Эрмитаж фермасы» деп атады. Алайда, 1797 жылы оның үйін жергілікті халықтың тобы (мүмкін, Пемулвуй басшылығымен) өртеп жіберді және ол Кройдонға қайтып оралмады, көршілес Эшфилдке қоныстанды. 1820 жылға қарай аймақтың көп бөлігі Джозеф Андервудтың үлкен «Эшфилд парк» иелігіне кірді. Бұл мүлік 40 жылдан астам уақыт бойы көбінесе сақталды, 1858 жылы Элизабет Андервуд қайтыс болғаннан кейін үлкен учаскелерге бөлінді. Осы кезде темір жолға жақындығы оны тартымды аймаққа айналдырды (станция бастапқыда Fivedock деп аталды). Осы учаскелердің бірі «Хайбери» иелігі болды, оның бір бөлігінде Энтони Хордерн, ірі сауда фирмасының негізін қалаушы Энтони Хордерн мен ұлдарының ұлы, «Шубра Холл» үйін салды, ол Эшфилдтің батыс шекарасынан сәл арырақ орналасқан. Кейін ол Пресвитериандық қыздар колледжінің бөлігіне айналды, оның қазіргі шекаралары Хордерн мүлкінің аумағын көрсетеді. 1800 жылдан 1860 жылға дейін аймақтағы даму баяу болды, орманды жеміс бақшалары мен жайылымдар үшін біртіндеп тазартып келді. 1820 жылдары аймақ қарақшылардың мекені болды, Parramatta Road (солтүстікте) және Liverpool Road (оңтүстікте) сияқты екі маңызды жол тонауларға мүмкіндік берді. 1855 жылы Сидней-Параматта темір жолы аймақ арқылы салынды, бұл Ашфилд және Бервуд станцияларының маңында тұрғын үй құрылысының өркендеуіне әкелді. Бұл өз кезегінде екі аймақта жергілікті басқару органдарының құрылуына әкелді, ал жер екі орталық арасында шамамен тең бөлінді. 1874 жылы екі аймақтың шекарасында жаңа станция салынды және солтүстікте орналасқан басқа елді мекеннің атымен Бес док деп аталды. Бірақ Five Dock шындығында солтүстікке қарай шалқая орналасқандықтан, шатасу туды және 1876 жылы Эшфилд кеңесі станцияны Лондонның шеткі ауданының атымен Кройдон деп атады. Бүгінгі күнге дейін маңындағы аудан екі көршілес кеңес арасында бөлініп отыр.
By 1820 a large part of the area had been subsumed by Joseph Underwood's large 'Ashfield Park Estate'. This property remained largely intact for more than 40 years, until it was subdivided into large blocks after the death of Elizabeth Underwood in 1858. By this time its proximity to the railway made it a desirable area (the station was originally called Fivedock). One of these subdivisions was the 'Highbury Estate', on part of which Anthony Hordern, son of the founder of the great retail firm, Anthony Hordern & Sons, eventually built his house 'Shubra Hall', just beyond the west border of Ashfield. It later became part of the Presbyterian Ladies' College, the current boundaries of which give an idea of the extent of the Hordern property. From around 1800 to 1860, development in the area was slow with the forests gradually being cleared for orchards and grazing land. The area was a haunt of bushrangers in the 1820s with two major thoroughfares, Parramatta Road to the north and Liverpool Road to the south providing regular opportunities for holdups. In 1855, the Sydney Parramatta railway was built through the area which led to a housing boom around the stations at Ashfield and Burwood. This in turn led to local governments forming in the two areas with the land divided roughly equidistant between the two centres. In 1874 a new station was built on the boundary of the two areas and was named Five Dock after another settlement to the north. Because Five Dock was actually a long way north some confusion ensued and Ashfield Council renamed the station in 1876 to Croydon after the suburb in London. The suburb remains divided between the two neighbouring councils to this day.
Халық санының өсуі
Алғашқы құрылыстар станцияның солтүстік жағында, Эдвин және Элизабет көшелерінің маңында жүргізілді. Энтони Хордерн 1869 жылы өзінің сәнді үйін "Шубра Холл" салды, ал Эдвин-стрит-Норд бойындағы көптеген дүкендер 1880 жылдары бой көтерді. Эдвин көшесі Солтүстік және Элизабет көшесіне жақын орналасқан көптеген үйлер де 1880 және 90-шы жылдарда танымал болған Виктория стилінде салынған. Сондай-ақ, 1891 жылы Пресвитериандық қыздар колледжі Эшфилдтен осы жерге көшірілді. Кройдонның оңтүстік жағы 20-ғасырдың басына дейін көбінесе дамытылмаған күйде қалды. Малверн-Хилл иелігі 1909 жылы бөлінді және Хаберфилд сияқты үлгілі шағын қала ретінде жоспарланды, кең, ағаштармен көмкерілген көшелермен және сол кездегі заманауи Федерация стиліндегі үйлермен (Өнер және қолөнер стилінің бір түрі). Дамудың бір бөлігі – Strand сауда жолағы, ол бүгінгі күнге дейін толығымен сақталған және қазір толығымен мұра нысаны ретінде тіркелген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері Кройдонның түрі көбінесе өзгерген жоқ. Осы кезеңде бірнеше тұрғын үйлер салынғанмен, олар Кройдонның тұрғын үйлерінің шамамен 10% ғана құрайды, ал олардың көпшілігі 1930 жылдардағы арт-деко стиліндегі үйлер, олар аймақтың жалпы мұралық атмосферасына үйлеседі.
Сауда аймағы
Кройдонның басты сауда аймағы теміржол станциясының маңында орналасқан. Теміржолдың оңтүстігіндегі Strand негізгі сауда көшесі болып табылады. Онда көптеген коммерциялық ғимараттар бар, олардың көпшілігінің үстінде тұрғын үйлер орналасқан. Strand көшесіндегі дүкендердің арасында лотерея пункті, екі жылжымайтын мүлік агенттігі, екі азық-түлік дүкені, сондай-ақ түрлі мейрамханалар, кафелер мен кондитерлік дүкендер бар. Теміржолдың солтүстігіндегі Эдвин көшесінің ескі ауданы негізінен есептеу фирмасы, инженерлік фирма және баспахана сияқты мамандандырылған кәсіпорындардан тұрады. Парамата жолының оңтүстік жағындағы кейбір сауда орындары да Кройдон шекарасына кіреді.
Денсаулық
1893 жылдан 1994 жылға дейін Батыс қала маңындағы аурухана Ливерпуль жолы мен Брайтон көшесінің қиылысында орналасқан. Шамамен 10 жыл бойы бос тұрғаннан кейін, ол 2000-шы жылдардың басында қоғамдық денсаулық сақтау орталығымен және екі зейнеткерлерге арналған күтім орталығымен алмастырылды: Holy Spirit Croydon және The Brighton. Бұл екі орталықтың да басқарушысы Австралияның Католиктік денсаулық сақтау ұйымы, және әр орталықта 100-ден астам тұрғын бар.
Білім
Кройдонның төрт мектебі бар: екі бастауыш және екі орта мектеп. Кройдонның ең көне мектебі – 1883 жылы құрылған Кройдон мемлекеттік бастауыш мектебі, бастауыш, барлық балаларға білім беретін мемлекеттік мектеп. Қазіргі уақытта Янг көшесінде орналасқан бұл мектепте 700-ден астам оқушы білім алады. Аймақтағы тағы бір бастауыш мектеп – 1924 жылы құрылған Рим-католик, барлық балаларға білім беретін Holy Innocents Catholic Primary School. Бұл мектеп Кройдон мемлекеттік бастауыш мектебінен әлдеқайда кішкентай, жалпы саны шамамен 200 оқушы. Holy Innocents Queen Street көшесінде, Burwood Girls High School-дің қарсысында орналасқан. Атында Burwood деп көрсетілгенімен және Burwood-қа жақын болғанына қарамастан, шын мәнінде ол Кройдон шегінде орналасқан. Қазіргі уақытта 1929 жылы құрылған қыздарға арналған мемлекеттік орта мектепте 1200-ге жуық оқушы оқиды. Тағы бір қыздар мектебі – Сиднейдегі Пресвитериандық әйелдер колледжі (PLC Sydney), тәуелсіз, Пресвитериандық, R 12, күндізгі және интернат мектебі. Мектеп 1888 жылы құрылған, бірақ 1891 жылға дейін қазіргі Кройдон орнына көшпеген. Қазіргі уақытта мектепте 1150-ге жуық қыз білім алады. PLC Sydney жақын орналасқан Burwood Girls High School сияқты, оқушылардың көп бөлігі Кройдон тұрғындары емес, айналасындағы қалалардан келеді.
Үйлер
Кройдон қаласының ішкі батыс аймағындағы ең ізделісті мекенжайлардың көптеген тұрғын үйлері, кең жер участалары және отбасылық өмірге қолайлы көшелер орналасқан. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, тұрғын үйлердің көп бөлігі жеке үйлерді құрады (63,6%). Кройдон – 20 ғасырдың басында «Федерация бунгалосы» немесе «Калифорния бунгалосы» стилінде салынған, көбінесе жеке тұрғын үйлерден тұратын, тыныш ауыл сияқты маңырау. Бұл маңырауда тұрғын үйді алғаш рет сатып алушыларға арналған, ал бай адамдар «Малверн-Хилл» эстайтенен үй таба алады, бұл беделді үйлердің жақсы қалыптасқан аймағы, нарыққа сирек шығады және 900 000 доллардан астам бағамен сатылады. Кройдонның «Малверн-Хилл» аймағы 1906 жылы Атчисон мен Шлейзер атты жер өлшеушілердің жобалауымен үлгілі маңырау ретінде құрылған. Жақын орналасқан Барвудтағы «Аппиан жолы» және «бақшалы маңырау» Хаберфилд сияқты, бұл жобаның мақсаты кең көшелері бар үлкен жер участаларында заманауи үйлер салу болған. Көптеген үйлер «Калифорния бунгалосы» немесе осыған ұқсас «Федерация» дәуірінің үлгілерінен тұрады. «Малверн-Хилл» төбесінің шығысында, маңыраудың Эшфилд кеңесіне қарасты бөлігінде, бұрынғы Эшфилд қаласының мэрі Дэниел Холбороу салған әсем «Гадс Хилл» вилласы және жақын жердегі Сент-Джеймс англикан шіркеуі орналасқан.
Саябақтар
Centenary Park – үлкен ашық саябақ, онда барбекю алаңы, велосипед жолдары, ойын құралдары, баскетбол алаңы, екі синтетикалық крикет желісі және крикет, регби және футболға пайдаланылатын екі ойын алаңы бар. Бэрвуд Футбол Клубы мен ACC Крикет Клубы паркте өз алаңындағы кейбір матчтарды өткізеді. Батыс Субұрбы Лигалық Боулинг Клубы (Wests Sports) парктің қасында орналасқан. Сонымен қатар, Кройдон Жолы мен Квин-стриттің бұрышында Беде Спиллен Атындағы Ит Паркі орналасқан. Кройдонның тағы бір ірі спорт саябағы – Блэр Паркі, ол Бэрвуд Қыздар Жоғары Мектебімен шектеседі және Centenary Park-ке батысқа қарай 200 метр қашықтықта орналасқан. Онда бір спорт алаңы, ойын алаңы және иттерді бос жүргізуге арналған аймақ бар, екеуі де спорт алаңының жанында. Блэр Паркіне тікелей солтүстікке орналасқан Вангал Паркі қазіргі уақытта Бэрвуд Әкімдігімен қайта құрылуда. Бұрын кірпіш ордасы болған бұл аймақта үш ылғалды жер, жағалау жолдары, ақпараттық тақталар және түрлі ыңғайлы жағдайлар болады. Құрылыстың бірінші кезеңі 2015 жылы ашылды және жұмыстардың 2016 жылы аяқталуы күтілуде. Кройдонда сондай-ақ түрлі кішкентай саябақтар мен қорықтар бар: Рид Қорығы, Фроггатт Крессент Қорығы, Проуз Қорығы, Энтони Стрит Қорығы және Бриджес Қорығы.
Көше өнері
Аделаида Перри өнер галереясының қарсысында, Кройдон теміржол станциясына қарай төбедегі қоршаудың артында екі билборд орналасқан. Осы билбордтардың арт жағында спрей бояумен "BLADEE" деп жазылған. Бұл швед музыканты Bladee-ге сілтеме болуы мүмкін.