Кіріспе

Энди Уорхолдың 1965 жылы түсірілген америкалық қара-ақ үнсіз көркем фильмі – «Empire». Уорхолдың талаптарына сәйкес көрсетілгенде, бұл фильм Нью-Йорк қаласындағы Эмпайр Стейт Билдингінің өзгермейтін көрінісінің сегіз сағат бес минуттық баяулатылған кадрларынан тұрады. Фильмде дәстүрлі сюжет желісі мен кейіпкерлер жоқ, ол кино тәжірибесін уақыттың өтуіне дейін кемітеді. Уорхол фильмнің мақсаты «уақыттың қалай өтетінін көру» екенін мәлімдеді. Фильм түсірілгеннен кейін бір апта өткен соң, тәжірибелі кинорежиссер Джонас Мекас («Empire» фильмінің операторы) Village Voice газетінде Уорхолдың фильмінің авангардтық киноға зор әсер ететінін болжады. 2004 жылы «Empire» фильмі Конгресс кітапханасының Ұлттық кино тізіліміне енгізілген 25 фильмнің ішіне кірді, оны «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп таныды.

Қысқаша мазмұны

Empire секундына 24 кадр жылдамдықпен түсірілді және секундына 16 кадр жылдамдықпен баяу қозғалыста қарау үшін жасалған, осылайша оның 6 жарым сағаттық ұзындығы 8 сағат 5 минутқа дейін созылады. Фильмнің барлық уақыты бойы Empire State Building ғимаратының қозғалмайтын көрінісі көрсетіледі. Фильм камераның түнгі түсірілімге қадағаланғандығының нәтижесінде ақ экранмен басталады. Күн батқанда ғимараттың силуэті көріне бастайды және оның егжей-тегжейлері анықтап көрінеді. Күн батқан сайын ғимарат қараңғылыққа тонып кетеді. Ғимараттың прожекторлары қосылып, жоғарғы қабаттары мен мұнарасын жарықтандырады. Басқа ғимараттардың терезелеріндегі шамдар жан-жақтан жыпылықтайды. Артқы жағында Метрополитен өмірді сақтандыру компаниясы мұнарасының үстіндегі маяк нақты уақыт бойынша әр 15 минут сайын жыпылықтайды (әр 15 минут сайын бір рет, ал сағат сайын күннің сағатын көрсетеді).

Өндіріс

"Империя" фильмінің идеясы Джон Палмерден, Джонас Мекаспен байланысы бар жас режиссерден туындады. Палмер кейде Мекастың кинорежиссерлер кооперативінің шатырында ұйықтайтын, ал кооператив мұнараның әдемі көрінісін ұсынатын, шамамен бірнеше блокттан қашықтықта орналасқан еді. Ол Мекасқа жарықтандырылған ғимараттың суреті Уорхолдың керемет фильміне айналуы мүмкін екенін айтты, ал Мекас бұл идеяны Уорхолға жеткізді. Уорхол бұл идеяны қарастырған кезде, ол өзінің алғашқы толық метражды фильмін (1963 жылдың соңында) аяқтаған еді – 5 сағаттық "Ұйқы", ол ұйықтап жатқан адамның әртүрлі көріністерін көрсетеді; "Империя" оның екінші ұзақ фильмі болды. 1964 жылдың сәуір айында Эмпайр Стейт Билдингтің жоғарғы 30 қабаты Куинстегі Нью-Йорк Әлемдік көрмесінің ашылуына орай алғаш рет жарықпен жарықтандырылды. Нью-Йорктегі жалғыз жарықтандырылған көкбұрқақ ретінде, жарықтар Уорхолдың фильмнің тұжырымдамасы үшін маңызды болды, себебі оларсыз көруге ештеңе болмас еді. Рокфеллер қорының кеңсесінде Мекас Уорхолдың мақұлдауы үшін кадрды орнатып, түсіру сағат 20:06-да, күн батуға он минут қалғанда басталды. Мекастың келесі аптада "Village Voice" газетінде жарияланған түсіру туралы мақаласы фильм түсірудің көңілді түнін сипаттады. Уорхол Эмпайр Стейт Билдингті Нью-Йорктегі ең танымал орын ретінде бағалады, оны атақты адамдар мен туристер де барып көреді. Әрбір катушкада өңдеу кезінде кездейсоқ жарыққа ұшыраған фильмнің бөлігі бар, бұл соңғы жұмыстың өңделмегенін көрсетеді. Толық фильм он катушкадан тұрады, олардың әрқайсысы Уорхолдың көрсеткеніндей, секундына 16 кадрмен баяу қозғалыс режимінде шамамен 48 минутқа созылады. Фильм дамытылып, басылғаннан кейін Уорхолдың өңдеушіге төлеуге қаражаты болмады, сондықтан Палмер анасынан төлем жасауды ұйымдастырды. Фильмнің идеясын ойлап табуына, көмектесуіне және төлеуіне байланысты Уорхол Палмерді тең режиссер ретінде тізімдеді. Кейін бұл Мекастың Кинотеатрлар үйі болды. Премьера туралы "Village Voice" бағанында жазған Мекас 576 орындық кинотеатрда қанша адам болғанын айтпады, бірақ фильм он минут көрсетілгеннен кейін, 30-40 адам оны және тағы бір қызметкерді қоршап алып, ақшаларын қайтаруды талап етті, "жаңа көрініс және жаңа кино мәселесін орындықтарды бастарына сындырып шешуге әрекеттенді". Мекастың мақалаларынан басқа, фильмнің шығуына орай "Фильм мәдениеті" журналында жарияланған екі мақала бар, бұл журнал Мекас пен оның бауыры шығарған эксперименталды кино журналы еді. Грегори Баткок, Уорхолдың шеңберіне жақын және оның бірнеше фильмдерінде көрінетін сыншы, фильмді Уорхолдың басқа туындыларымен байланыстырды, өйткені ол көрерменге бұрыннан белгілі тақырыпқа назар аударды. Ол бұл көрерменге басқа мәселелерге, әсіресе фильмнің физикалық құрамына және осы қасиеттерге назар аударудың бір жолы ретінде ұзақ мерзімді көркемдік қолдануға мүмкіндік берді деп сақты. Баткок сондай-ақ "Империяның" авангардтың классикасына айналғанын және киноның дамуына үлкен, бірақ болжауға қиын әсер ететінін айтты. 1966 жылы Уорхол және оның әріптестері Velvet Underground рок-тобының қатысуымен іс-шаралар ұйымдастыра бастады; олар бірнеше атаумен белгілі болды, бірақ ең бастысы "Жарылатын пластикалық болмайтындық" деп аталды. Velvet Underground-тен басқа, "Жарылатын пластикалық болмайтындық" іс-шараларында стробоскоп жарықтарының, бишілердің, түрлі-түсті слайдтардың және кинопроекциялардың бірнеше араласуы болды. 1966 жылғы көктемде Нью-Йорктің Ист-Виллидж аймағында өткен іс-шараларға арналған жарнамаларда "Империя" және басқа Уорхол фильмдері көрсетілетіні айтылған.

Мұра

Уорхол 1972 жылы өзінің фильмдер каталогының көп бөлігін (соның ішінде "Империя" фильмін) көрсетімнен алып тастады. Кино тарихшысы Калли Ангел, Уорхолдың 1987 жылы қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл бойы фильмке қол жеткізу мүмкін болмағандықтан, сондай-ақ "Империя" сияқты фильмді көруге келмейді деген пікірдің таралуынан, "Империя" фильмі көбінесе Уорхолдың суретші ретіндегі эпатаждылығын көрсететін фильм туралы идея ретінде танылды, ал кейбір деректерде оның ұзақтығы 10 немесе 24 сағатқа дейін жетеді деп айтылады. 1988 жылы фильм бірнеше мекеменің күшімен жүзеге асырылған Уорхол фильмдерін инвентаризациялау және қалпына келтіру жұмыстарының аясында қайта көрсетіле бастады. 1992 жылы түпнұсқа негативті қайта тауып, фильмнің жаңа көшірмелерін жасау үшін пайдаланды.