Кіріспе

Эдмунд Сирс Морган (17 қаңтар 1916 - 8 шілде 2013) – американдық тарихшы және ерте американдық тарих саласындағы сарапшы. Ол Йель университетінде тарих профессоры болды, онда 1955 жылдан 1986 жылға дейін оқытумен айналысты. Ол американдық отарлық тарихына, сондай-ақ ағылшын тарихына да назар аударды. Томас С. Кидд оның өткір жазу стилімен еректелгенін айтады, ол "Америка тарихындағы ең жақсы академиялық проза стилістерінің бірі". Ол пуритандықтар, саяси идеялар, Америка революциясы, құлдық, тарихнама, отбасылық өмір және Бенджамин Франклин сияқты көптеген танымал тұлғалар сияқты көптеген тақырыптарды қарастырды.

Ерте өмір және білім

Морган Миннеаполисте, Миннесота штатында, Эдмунд Моррис Морган мен Элси Смит Морганның екінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның анасы христиан ғылымын ұстанатын янки отбасынан шыққан, бірақ ол бұл сенімнен алшақтады. Оның әкесі, Уэльс көмір шахтерлерінің ұрпағы, Миннесота университетінде құқық оқытты. Оның қарындасы Роберта Мэри Морган (кейіннен Вольстеттер) болды, ол да тарихшы және Эдмунд сияқты Банкрофт сыйлығының иегері. 1925 жылы отбасы Вашингтоннан Массачусетс штатының Арлингтон қаласына көшті, әкесі Гарвард құқық мектебінде профессор болып тағайындалғаннан кейін. Морган Массачусетс штатының Белмонт қаласындағы Белмонт Хилл мектебінде оқыды, содан кейін Гарвард колледжіне түсті, онда бастапқыда ағылшын тарихы мен әдебиетін оқымақшы болды. Бірақ Ф.О. Маттиессеннен американдық әдебиет курсын тыңдағаннан кейін, ол Перри Миллердің жетекшілігімен американдық өркениет (тарих және әдебиет) жаңа мамандығына ауысты. 1937 жылы Гарвардтан бакалавр дипломын алды. Содан кейін, құқықтанушы және отбасы досы Феликс Франкфуртердің ықпалымен Морган Лондон экономика мектебінде лекцияларды тыңдауға басталды. Ол екі қызынан – Пенелопа Обин мен Памела Паккардтан, бірінші некесінен, екінші әйелінен, тарихшы Мари (туған тегі Карпентер) Каски Морганнан, алты немересінен және жеті шөбересінен мұрагерлік қалдырды.

Мансап

1946–1955 жылдары Морган Йель университетінде профессор болғанға дейін Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы Браун университетінде тарихтан сабақ берді. Гарвардта студент кезінде Морганға өмір бойы дос болып қалған тарихшы Перри Миллер зор әсер етті. Екеуі де дінсіз болғанымен, пуритан дінін терең түсініп, құрметтеді. Миллерден Морган:

«Адам өмірін қазіргі біз үшін түсініксіз ететін идеялар жүйесінің зияткерлік қатаңдығы мен көркемдігін бағалауды үйренді». Ол маған адамдардың айтқандарын беткей қабылдауға үйретті, егер оны жоққа шығаруға нақты себеп таба алмасам. Америкалықтардың салық салу және әділ үкімет туралы бастапқыда айтқандары, пуританның Құдай және адам туралы ойларымен бірдей қабылдануға лайық. Морганның көптеген кітаптары мен мақалалары отарлық және революциялық кезеңдердегі тарихтың әртүрлі тақырыптарын қамтиды, онда зияткерлік, әлеуметтік тарих, өмірбаяндық және саяси тарих тәсілдері қолданылды. Оның екі ерте кітабы – «Республиканың тууы» (1956) және «Пуритандық дилемма» (1958) – ондаған жылдар бойы көптеген жоғары оқу орындарында оқуға міндетті болып келді. Оның еңбектеріне «Америкалық құлдық, Америкалық бостандық» (1975) кіреді, ол Америка тарихшылары қоғамының Фрэнсис Паркман сыйлығын, Оңтүстік тарихшылар қауымдастығының Чарльз С. Сиднор сыйлығын және Америка тарихшылар қауымдастығының Альберт Дж. Беверидж сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ «Халықты ойлап табу: Англия мен Америкада халық егемендігінің қалыптасуы» (1988) кітабы 1989 жылы Колумбия университетінің Америка тарихы бойынша Банкрофт сыйлығын жеңіп алды. Морган Бенджамин Франклиннің өмірбаянын жазды, онда Бенджамин Франклиннің құжаттарын кеңінен пайдаланды және оны толық зерттеді. Ол сонымен қатар Езра Стайлз бен Роджер Уильямстың өмірбаянларын да жазды.

Пуритандар

Морганның үш кітабы – «Пуритан отбасы: 17 ғасырдағы Жаңа Англиядағы дін мен отбасылық қарым-қатынастар» (1944), «Пуритандық дилемма» (1958) және «Көрінетін қасиеттілер: Пуритан идеясының тарихы» (1963) – пуритандардың зияли беделін қайта орнатты және олардың дені сау секске құштарлығын ашты, бұл пуританистиканы зерттеуде жаңа өрлеуге әкелді. Мұның себебі Морган мен оның ұстазы Миллердің екеуі де Айви Лигасының атеист профессорлары болғандықтан, бұл олардың сенімділігін арттырды. Морганның 1958 жылғы «Пуритандық дилемма» кітабы оның танымал болуына септігін тигізді және АҚШ тарихының шолу курстарында ең көп тағайындалған оқулыққа айналды, пуритандардың шіркеу мүшесі болудің мәнін түсінудегі өзгерісті көрсетеді. Морган пуритандарды «дұрыс іс істеуге тырысқан, бірақ әлемнің бұрыс екенін білген, Құдай заңының идеалдары мен халықтың нақты қажеттіліктері арасында қиын жолмен жүрген» деп сипаттады. Джон Уинтроптың осындай жолмен жүруі аз ғана адамның қолынан келді.

Америка революциясы

"Штамп туралы заң дағдарысы" (1953) және "Республиканың тууы" (1956) еңбегінде Морган Америка революциясының прогрессивті тұжырымын және патриоттардың сөздерінің мәнсіз әңгіме екендігі туралы болжамын қабылдамады. Оның орнына Морган бір ғасыр бұрын Джордж Банкрофт ұсынған түсінікке қайта оралды: патриоттарды еркіндікке деген берілгендік күшті қозғады. Тарихшы Марк Эгнал былай деп мәлімдейді: жетекші нео-виг тарихшылары Эдмунд Морган және Бернард Бейлин вигтік принциптерге адалдықты баса көрсетеді, бірақ оны әртүрлі интерпретациялайды. Морган үшін патриоттардың сенімдерінің қалыптасуы – рационалды, нақты анықталған процесс болды.

Марапаттар мен құрметтер

Морган 1964 жылы Америка философиялық қоғамына, ал 1966 жылы Америка өнер және ғылым академиясына сайланды. 1971 жылы Морганға Йель университетінің ең беделді оқыту сыйлықтарының бірі саналатын Фи Бета Каппаның Уильям Клайд ДеВэйн медалі табысталды. 1971–1972 жылдары Морган Америка тарихшылары ұйымының президенті қызметін атқарды. 1972 жылы ол ерте Америка тарихы саласындағы зерттеулері үшін Дуглас Адайр еске алу сыйлығының тұңғыш иегері атанды, ал 1986 жылы Америка тарих қоғамының Ерекше ғалым сыйлығымен марапатталды. Ол сонымен қатар көптеген стипендиялардың иегері болды және көптеген құрметті ғылыми дәрежелер мен аты аталған лекциялық қызметтерге ие болды. 1965 жылы Морган Йель университетінің ең жоғары наградаларының бірі – Стерлинг профессоры атағын алды. 2000 жылы АҚШ президенті Билл Клинтон Морганды «Америка мәдени өмірі мен ой-санасына ерекше үлес қосқаны үшін» Ұлттық гуманитарлық медальмен марапаттады. 2006 жылы ол «Америка тарихшысы ретінде соңғы жарты ғасырға созылған шығармашылық және терең ықпалды еңбектері үшін» арнайы Пулитцер сыйлығына ие болды. 2008 жылы Америка өнер және әдебиет академиясы оны өмір бойы жеткен жетістіктері үшін алтын медальмен құрметтеді.