Кіріспе
Салааралық академиялық сала
журнал
the journal
Американы зерттеу немесе американдық өркениет – американдық әдебиетті, тарихты, қоғамды және мәдениетті зерттейтін ғылымның салааралық саласы. Ол әдеби сын, тарихнама және сындық теорияны қамтиды. Американы зерттеудегі зерттеулер АҚШ-қа бағытталған. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда ол Атлант мұхитының тарихын және әлем елдерімен өзара әрекеттесуді де қамтиды. Бұл салада зерттелетін тақырыптар алуан түрлі, бірақ көбінесе американдық қоғамдардың әдеби тақырыптарын, тарихын, идеологияларын немесе мәдени туындыларын зерттейді. Мысалға, американдық әлеуметтік қозғалыстар, әдебиет, бұқаралық ақпарат құралдары, туризм, фольклор және интеллектуалдық тарих сияқты тақырыптарды атауға болады. Американың нақты этникалық немесе нәсілдік топтарын зерттейтін салалар американдық зерттеулер ғылымына тәуелсіз де, кіріктірілген де деп есептеледі. Бұған еуропалық американдық зерттеулер, африкалық американдық зерттеулер, латындық зерттеулер, азиялық американдық зерттеулер, американдық үндістерді зерттеу және басқа да салалар кіреді.
Негізгі ұғымдар
Вернон Луис Паррингтон американдық зерттеулердің негізін қалаушы ретінде жиі аталады, өйткені ол әдеби сын мен тарихи зерттеу әдістемелерін біріктіретін "Америкалық ойдағы негізгі ағымдар" атты үш томдық еңбегін жазды; ол 1928 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. "Америкалық ойдағы негізгі ағымдар" кітабының кіріспесінде Паррингтон өзінің саласын былай сипаттады: Мен американдық әдебиеттердегі белгілі бір түйінді идеялардың пайда болуы мен дамуы туралы есеп беруге тырыстым, олар дәстүрлі американдық деп саналады – олар қалай пайда болды, оларға қалай қарсылық көрсетілді және олар біздің ерекше идеалдарымыз бен институттарымыздың нысаны мен көлемін айқындауда қандай әсер етті. Осындай тапсырманы орындау барысында мен беллетристикалық бағыттан гөрі, саяси, экономикалық және әлеуметтік дамуымыздың кең жолын таңдадым. Паррингтон сипаттаған "кең жол" 1940 жылы Гарвардтың тарих және американдық өркениет саласындағы салааралық бағдарламасынан докторлық дәрежесін алған Генри Нэш Смит үшін оқу курсын құрды, бұл қазіргі заманғы американдық зерттеулер бағдарламаларының академиялық үлгісі болды. Америка зерттеулерінің алғашқы әдістемесі – 1950 жылы Генри Нэш Смиттің "Virgin Land", Джон Уильям Уордтың "Andrew Jackson: Symbol for an Age" (1955) және Лео Маркстың "The Machine in the Garden" (1964) сияқты іргелі мәтіндерде әзірленген "миф және символ" тәсілі. Мифтер мен символдарды зерттейтін ғалымдар американдық мәтіндерде қайталанатын кейбір тақырыптарды тауып, бірегей американдық мәдениетті түсіндіруге көмектесетінін мәлімдеді. Кейінгі ғалымдар, мысалы, Аннет Колодный мен Алан Трахтенберг, мультимәдениеттік зерттеулер аясында миф пен символ тәсілін қайта қарастырды. 1960 және 1970 жылдары басталған бұл ертедегі тәсілдер американдық ерекшелік идеясын – АҚШ-тың ерекше миссиясы мен қасиеттері бар екендігі туралы түсінікті ұлттар арасында бірегей етіп танытқаны үшін сынға алынды. Америка зерттеулерінің бірнеше буыны ғалымдары таза этноцентрикалық көзқарастардан аулақ болып, нәсіл, ұлттылық, гендерлік және жыныстық қатынас сияқты трансұлттық мәселелерге баса назар аударды. Алайда соңғы зерттеулер трансұлттық бағыттың ерекшелігін сынға алады. "Трансұлттық бұрылыс американдық зерттеулерді ұлттық бағытқа айналдырды", – деп атап өтті Джеффри Герлихи Мера "Америкалық зерттеулерден кейін: трансұлттық ерекшеліктің мұраларын қайта қарау" кітабында: Бұл трансұлттық бұрылыстарда американдық құбылыс колониалды сипаттамаларға ие болады: ағылшын тіліндегі мәтіндер мен олардың авторлары өкілдік ретінде танылады; авторлар белгілі бір демографиялық критерийлерге сай болған кезде ғана мәдени материалды сызықсыз деп түсінуге болады; осы демографиялық немесе мәдени рецепттерден ауытқулар сызықпен белгіленген мәртебеге бағынады. Институционалдық тұрғыдан алғанда, соңғы онжылдықта Америка зерттеулер қауымдастығы этнология, гендерлік зерттеулер, мәдени зерттеулер және колониядан кейінгі зерттеулермен тығыз байланыстар орнатып, саланың салааралық сипатын көрсетті. Әдебиет пен тарих сияқты байланысты салаларда басымдыққа ие болған экологиялық көзқарастар американдық зерттеулер стипендиясының негізгі ағынына енген жоқ. Соңғы жылдары бұл саланың басты тақырыбы – интернационализация – АҚШ және оның кең ауқымды әлемдік қауымдастықпен қарым-қатынасы туралы көптеген маңызды зерттеулер АҚШ-тан тыс жерде жасалып, жасалып жатқанын мойындау.
I have undertaken to give some account of the genesis and development in American letters of certain germinal ideas that have come to be reckoned traditionally American—how they came into being here, how they were opposed, and what influence they have exerted in determining the form and scope of our characteristic ideals and institutions. In pursuing such a task, I have chosen to follow the broad path of our political, economic, and social development, rather than the narrower belletristic. The "broad path" that Parrington describes formed a scholastic course of study for Henry Nash Smith, who received a PhD from Harvard's interdisciplinary program in history and American civilization in 1940, setting an academic precedent for present day American studies programs. The first signature methodology of American studies was the "myth and symbol" approach, developed in such foundational texts as Henry Nash Smith's Virgin Land in 1950, John William Ward's Andrew Jackson: Symbol for an Age in 1955 and Leo Marx's The Machine in the Garden in 1964. Myth and symbol scholars claimed to find certain recurring themes throughout American texts that served to illuminate a unique American culture. Later scholars such as Annette Kolodny and Alan Trachtenberg re imagined the myth and symbol approach in light of multicultural studies. Beginning in the 1960s and 1970s, these earlier approaches were criticized for continuing to promote the idea of American exceptionalism—the notion that the US has had a special mission and virtue that makes it unique among nations. Several generations of American studies scholars moved away from purely ethnocentric views, emphasizing transnational issues surrounding race, ethnicity, gender and sexuality, among other topics. But recent studies critique the exceptionalist nature of the transnational turn. "The transnational turn has positioned American Studies in a nationalist rut", observes Jeffrey Herlihy Mera, in After American Studies: Rethinking the Legacies of Transnational Exceptionalism:
In these transnational turns the unhyphenated American phenomenon tends to have colonial characteristics: English language texts and their authors are promoted as representative; a piece of cultural material may be understood as unhyphenated—and thus archetypal—only when authors meet certain demographic criteria; any deviation from these demographic or cultural prescriptions are subordinated to hyphenated status. Institutionally, in the last decade the American Studies Association has reflected the interdisciplinary nature of the field, creating strong connections to ethnic studies, gender studies, cultural studies and post or de colonial studies. Environmental perspectives, in ascendance in related fields, such as literature and history, have not penetrated the mainstream of American studies scholarship. A major theme of the field in recent years has been internationalization—the recognition that much vital scholarship about the US and its relations to the wider global community has been and is being produced outside the United States.
"Америкалық" терминін қолдану туралы пікірталас
2000-шы жылдардың ортасына дейін осы көпсалалы ғылым саласында «американдық» терминінің қолданылуы кеңінен қорғалды. 1998 жылы Дженис Радвей: «Бұл сала атауындағы «Америка» деген сөздің сақталуы, оның тұтастығына күмән келтіретін зерттеулерге қарамастан, мұндай тұтастық бар деген пікірді қолдайды ма? Бұл саланың тұжырымдамасын қайта қарастыру қажет пе?» – деп сұрақ қойды. Ол «Америка зерттеулері атауын сақтап қалу керек» деген қорытындыға келді. 2001 жылы Вай Чи Диммок бұл саланың «негізінен осы шешуші сын есімге негізделгенін» айтты. «[Америка] біз құратын зерттеу саласын, қарастыратын сұрақтардың ауқымын және маңызды деп есептейтін дәлелдерді анықтайды. Бұл саланың кәсібилігі осы негізгі тұжырымдаманың дұрыстығы мен заңдылығына байланысты». 2002 жылы Хайнц Икштадт Америка зерттеулері «өзінің шектеуі мен шекарасы ретінде атауын қабылдауы керек» деді. 2006 жылы Диммок бұл саланың «аталына ие және анықталатын жеке бірлік ретінде жіктеледі» деп мәлімдеді. Соңғы кезде ғалымдар «американдық» терминін категориялық термин ретінде сынап қарастыруда. «Дәстүрлі терминдердің шектеулерін ескере отырып», Джеффри Херлихи Мера 2018 жылы «Америка» емес, «саяси билік талап еткен кеңістіктер» және «саяси билік талап еткен кеңістіктердің тұрғындары» сияқты терминдер «аталған өңірлердің, маңызды артефакттардың, қауымдастықтардың және жеке тұлғалардың одан да сезімтал және үйлесімді сипаттамасын ұсынады, бұл дәстүрлі ғылым салаларының номенклатурасын ауырлататын түсініксіздіктер мен отаршылдық байланыстармен салыстырғанда кем жүктелген» деді. «Әділеттілік үшін және біздің дамып келе жатқан заманымызға ең қолайлы бағытта», – деп Марка Валента 2017 жылы ғалымдар «Американы салалық идентификатор ретінде тастап кетуді» қарастыруы керек деді.
Халықаралық америкалық зерттеулер қауымдастығы
2000 жылы Италияның Беллажио қаласында құрылған Халықаралық америкалық зерттеулер қауымдастығы Лейденде (2003), Оттавада (2005), Лиссабонда (2007), Пекинде (2009), Рио-де-Жанейрода (2011), Польшаның Шчецин қаласында 2013 жылдың 3-6 тамызында өткен IASA-ның алтыншы дүниежүзілік конгресі және Мадридтің Алкала-де-Хенарес қаласында (2019) өтті. IASA – американдық зерттеушілер үшін жалғыз дүниежүзілік, тәуелсіз, үкіметтік емес қауымдастық. Американы аймақтық, жарты шарлық, ұлттық және трансұлттық деңгейде зерттейтін және оқытатын барлық елдердің және түрлі салалардың ғалымдары арасындағы идеялар мен ақпарат алмасуын дамыту мақсатында IASA Нидерландыда коммерциялық емес, халықаралық білім беру ұйымы ретінде тіркелген, онда дүние жүзіндегі қырықтан астам елдің мүшелері бар.
Қауымдастықтар мен ғылыми журналдар
Америка зерттеулер қауымдастығы 1950 жылы құрылды. Ол 1949 жылдан бері американдық зерттеулер саласындағы маңызды ғылыми еңбектерді жариялайтын American Quarterly журналын шығарады. Американы зерттеу жөніндегі екінші ірі журнал – American Studies, Mid America American Studies Association және Канзас университетінің қолдауымен шығарылады. Бүгінде 25 елде 55 американдық зерттеулер журналы жарық көруде.