Кіріспе

Жоғарғы Канада банкі 1821 жылы Жоғарғы Канада заң шығарушы органының 1819 жылы Кингстон саудагерлерінің тобына берген жарғысымен құрылды. Жарғы ықпалды атқарушы кеңесшілер, лейтенант-губернатор, пастор Джон Страхан және Уильям Аллан тарапынан тартылып алынып, Торонтоға көшірілді. Банк "Отбасылық келісім" деп белгілі болған топпен тығыз байланыста болды және олардың байлығының маңызды бөлігін құрады. "Отбасылық келісіммен" және оның жасырын әрекеттерімен байланысы реформаторларды, оның ішінде Маккензиді, Жоғарғы Канада банкін үкіметтің тірегі деп қарауға әкелді. 1830 жылдары банкке қатысты шағымдар реформалық қозғалыстың басты мәселесі болды, себебі оның монополиялық құқығы және борышкерлерге қарсы агрессивті сот шаралары болды.

Отбасылық келісім банкі

Жоғарғы Канаданың алғашқы банкі Жоғарғы Канаданың (кейін Торонто, Канаданың батысы) Йорк қаласында Кинг және Фредерик көшелерінің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Ол кезде Йорк банкі үшін тым кішкентай болды, ал оның ұйымдастырушылары бастау үшін қажетті £200,000 уставтық капиталдың 10% -ын да жинамады. Банк тек қана оның ұйымдастырушыларының саяси ықпалы арқасында осы ең төменгі шекті екі есеге азайта алды, сондай-ақ провинциялық үкімет оның 8000 акциясының 2000-на жазылды. Лейтенант-губернатор банк директорының төртіншісін он бес директордың арасынан тағайындады, бұл номиналды жеке компания мен мемлекет арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. Тығыз байланысқа қарамастан, реформашыл көзқарасты Джон Генри Данн бас реформатор мемлекеттік істер үшін банк қызметтерін пайдаланудан бас тартты. Реформашы саясаткер және газет баспагері Уильям Лион Маккензи, үкіметтің, оның қызметкерлерінің және заң шығару кеңесшілерінің 8000 акцияның 5381-іне ие екенін көрсету арқылы осы олигархиялық биліктің мәнін бірінші болып көрсетті. Ассамблеяға сайланғаннан кейін ол банк ашықтығының және заң шығарушы органға есеп берудің жетіспеушілігін сынады.

1836-1838 жылдардағы қаржылық үрей

1832 жылғы 10 шілдеде президент Эндрю Джексон АҚШ-тың Екінші банкін қайта құру туралы заң жобасына вето қойды, оның себебі – "ақшалы аристократия" оны қарапайым халықты қанау үшін пайдаланғаны еді. Осындай айыптарды реформаторлар да Жоғарғы Канада банкіне тақты, ол да осыған ұқсас рөл атқарды. Банктің таратылуы ағылшын-американдық әлемді ауыр депрессияға (1836-1838 жылдар) ұшыратты, оған 1836 жылы Жоғарғы Канададағы нашар бидай өнімі қосымша қиындық тудырды. Фермерлер қарыздарын төлей алмады. 1837 жылдың шілдесіне дейін банктердің көпшілігі, соның ішінде Жоғарғы Канада банкі де төлемдерді тоқтатты (яғни банкротқа ұшырады) және үкіметтен көмек сұрады. Банктер үкіметтен қолдау алғанмен, қарапайым фермерлер мен кедейлерге көмек көрсетілмеді.

Банктік соғыс (1835-1838)

Жоғарғы Канада банкі дерлік үздірілмейтін саяси шабуылдарға ұшырады. Құрылғаннан кейін көп ұзамай, реформашыл сыншы Уильям Лайон Маккензи Банктің несие беру тәжірибесінің қаншалықты спекуляциялық екендігі және банкротқа қаншалықты жақын екендігі туралы бірнеше мақала жариялады. Бұл 1826 жылы «Типтер тонауы» деп белгілі болған оқиғаға әкелді, онда Банк қызметкерлерінің «Отбасылық келісім» деп аталған тобы Маккензидің баспа машиналарын жойды. Банкті сынаған Маккензи, банк тек өзінде бар ақшаны қарызға беретін, «нақты ақша» саясатын қолдауға ұмтылды. 1835 жылға дейін Жоғарғы Канададағы барлық банктерге заңдық жарғы қажет болды. Реформашылар өздерінің банктерін құру үшін бірнеше заңнамалық стратегияларды сынады, соның ішінде «Фермерлер қоймасы» сияқты несиелік кооперативтерді құруға тырысты. Бұл 1835 жылы Чарльз Данкомбтың Заң шығарушы Ассамблеяға ұсынған «Айналым туралы есеп» арқылы аяқталды, ол Жоғарғы Канададағы шотландтық акционерлік банк жүйесінің заңдылығын көрсетті. Ағылшын жарғылық банктері мен шотландтық акционерлік банктерінің арасындағы ерекшелік – шотландтық банктер серіктестік ретінде қарастырылып, жұмыс істеу үшін заңмен бекітілген жарғының қажеті болмады. Акционерлік банктерде шектеулі жауапкершілік болмады, ал банктегі әрбір серіктес өздерінің жеке мүлкімен банк қарыздарының толық сомасына жауапты болды. Ал жарғылық банктер өз акционерлерін шектеулі жауапкершілікпен қорғап, оларды үлкен шығыннан сақтады, соның салдарынан спекуляцияға мүмкіндік берді. Шотландтық акционерлік банктері «нақты ақша» саясатын ұстанды. Олар спекуляциялық тәуекелдерден сақтанды, себебі банк төңкерілген жағдайда акционерлер толық шығынға жауапты болатын. Банктерге заңмен бекітілген жарғы қажет болмағандықтан, көптеген жаңа банктер құрылып, олар бәсекеге қабілетті және саяси ықпал мен жемқорлықтан азат болды. Данкомбтың есебі көптеген жаңа бәсекелестік банктердің нарыққа енуіне есік ашты, дәл сол кезде 1837 жылғы көтерілістерден кейін аяқталған қаржылық паникада бүкіл ағылшын-американдық қаржы жүйесі күйреудің алдында тұрды. Жоғарғы Канада банкі тек үкіметке тигізген ықпалының арқасында ғана сақталды.

Акционерлік банктер

Дункомбтың баяндамасынан кейін Фермерлер банкі мен Халық банкі акционерлік қоғам негізінде құрылды, бірақ 1838 жылы Отбасылық топ жаңа банктер құруды заңсыз деп жариялады.

Монополияның аяқталуы

Банк Овер-Канаданың монополиясы Коммерциялық банк пен, одан кейін акционерлік банктердің құрылуымен бірте-бірте әлсіреп бара жатты. 1838 жылғы акционерлік банктерді тыйым салу туралы заң қайтадан монополияға ықпал етті. Дегенмен, 1841 жылы Монреаль банкі, Жоғарғы Канадаға кіруге ұзақ уақыттан бері тырысып, Халық банкін сатып алып, филиалдар желісін кеңейтуге бірден кірісті. Британдық Солтүстік Америка банкі де сол кезде провинциялық нарыққа енді. Осының нәтижесінде банк өзінің стратегиясын өзгертті және 1850 жылы Канада провинциясының ресми банкі болып, барлық мемлекеттік кірістерді жинап, барлық мемлекеттік төлемдерді жүзеге асыра бастады.

Қалған ғимараттар

1827 жылғы Жоғарғы Канада банкінің ғимараты, оның екінші бас кеңсесі Торонто қаласының Аделаида көшесінің шығысында әлі де сақталған. Ол Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. Архитектор Уильям Уоррен Болдуиннің 1825–1827 жылдары жобалаған бұл банк, дориялық портигі бар лондондық қалалық үйге ұқсайды және оған қоса екі бөлімшесі болған. Олардың бірі – 1857 жылы салынған Онтарио штатының Порт-Хоуп қаласындағы Джон-стрит, 86 мекенжайындағы бөлімше, екіншісі – 1863 жылы салынған Онтарио штатының Годерич қаласындағы 46-Вест-стрит мекенжайындағы бөлімше.