Кіріспе

Венгр математигі Абрахам Вальд (/w//ɔː//l//d/; Wald Ábrahám, ; – 1950 жылғы 13 желтоқсан) – шешімдер теориясы, геометрия және эконометрика салаларына үлес қосып, реттік талдау ғылымын қалаған еврей-венгр математигі. Оның танымал статистикалық еңбектерінің бірі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбалаушы ұшақтарға келтірілетін зиянды азайту туралы жазылған, және ол есептеулерінде аман қалғандардың ықтималдығын ескерген. Ол өзінің ғылыми қызметін Колумбия университетінде өткізді. Ол рабби Моше Шмуэль Гласнердің немересі болған.

Өмір және мансап

Вальд 1902 жылғы 31 қазанда Венгрия Корольдігінің Трансильваниядағы Коложвар қаласында дүниеге келді. Діндар еврей болғандықтан, ол сенбі күндері мектепке бармады, себебі мажар мектеп жүйесінде осылай талап етілді, сондықтан колледжге дейін ата-анасымен үйде оқыды. 1928 жылы Король Фердинанд I университетінің математика мамандығын бітірді. 1927 жылы Вена университетінің аспирантурасына түсіп, 1931 жылы математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Оның ғылыми жетекшісі Карл Менгер болды. Оның еңбектерінде реттік талдау және үлгілік тексеру әдістері қамтылған. Оның жұмысы сол кезде дамыған операциялық зерттеулер саласындағы негізгі еңбектердің бірі саналады. 1950 жылы Вальд әйелімен бірге Үндістан үкіметінің шақыруымен лекциялық сапарда болғанда, олар ұшып бара жатқан Air India ұшағы (VT CFK, DC 3 ұшағы) Нилгири тауларының солтүстік бөлігіндегі Рангасвами тірегінің жанында апатқа ұшырап, қаза тапты. Оның өлімінен кейін сэр Рональд А. Фишер сынға алды. Фишер Вальдты ғылыми тәжірибесі жоқ, статистика саласында нашар кітап жазған математик деп айыптады. Фишер әсіресе Вальдтың эксперименттерді жобалау жұмысын және Фишер мен Фрэнк Йейтс баяндаған тақырыптың негізгі идеяларын білмеуін сынады. Вальдтың жұмысын келесі жылы Джерзи Нейман қорғады. Нейман Вальдтың жұмысын, әсіресе эксперименттерді жобалау саласындағы еңбектерін түсіндірді. Лусьен Ле Кам өзінің "Статистикалық шешімдер теориясындағы асимптотикалық әдістер" атты кітабында: "Қолданылған идеялар мен техникалар ең алдымен Абрахам Вальдтың жазбаларының ықпалын көрсетеді" деп жазды. Ол танымал американдық физик Роберт Вальдтың әкесі болды.