Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Эмиль Юлиус Гумбел (18 шілде 1891, Мюнхен – 10 қыркүйек 1966, Нью-Йорк қаласы) – неміс математигі және саяси жазушы. Гумбел математикалық статистика саласында маманданған және Леонард Типпетт пен Рональд Фишермен бірге инженерлік және қаржы салаларын қоса алғанда, көптеген салаларда қолданылатын экстремалды мәндер теориясын дамытуға зор үлес қосты. 1958 жылы Гумбел өзінің құрметіне Гумбел таралымы деп аталатын ықтималдық таралымын туындытып, талдаған «Экстремумдар статистикасы» атты маңызды кітабын жариялады. 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында Гумбел солшыл саясатты және бейбітшілікті жақтауы, сондай-ақ фашизмге қарсылығы үшін неміс ғылыми ортасында ерекше және өте даулы тұлға саналды. Осы кезден бастап ол саяси қызметке белсенді түрде қатысты. 1917 жылы Тәуелсіз әлеуметтік-демократиялық партияға қосылып, кейіннен Адам құқықтары үшін неміс лигасы болып қайта аталған бейбітшіл «Жаңа Отан» лигасының көрнекті мүшесі болды. Нацистердің ең жек көретін зиялыларының бірі Гумбел 1932 жылы Гейдельбергтегі қызметінен қуылды. Содан кейін ол Францияға көшіп, Париждегі École libre des hautes études және Лионда оқытты, сонымен қатар саяси қызметін жалғастырды және 1940 жылғы неміс басқыншылығына дейін басқа босқындарға көмектесті. Одан кейін ол Еуропадан АҚШ-қа кетіп, 1966 жылы қайтыс болғанға дейін Нью-Йорктегі New School for Social Research және Колумбия университетінде сабақ берді. 1966 жылы өкпе ісігінен қайтыс болғаннан кейін Гумбелдің құжаттары «Эмиль Дж. Гумбел жинағы», Веймар мен эмиграциядағы нацизмге қарсы күресші ғалымның саяси құжаттарының бір бөлігіне айналды. Бұл құжаттарға оның нацистерге қарсы қызметін көрсететін микрофильмдер де кіреді.
Emil Julius Gumbel (18 July 1891, in Munich – 10 September 1966, in New York City) was a German mathematician and political writer. Gumbel specialised in mathematical statistics and, along with Leonard Tippett and Ronald Fisher, was instrumental in the development of extreme value theory, which has practical applications in many fields, including engineering and finance. In 1958, Gumbel published a key book, Statistics of Extremes, in which he derived and analyzed the probability distribution that is now known as the Gumbel distribution in his honor. In the 1920s and early 1930s, Gumbel was considered unusual and highly controversial in German academic circles for his vocal support of left wing politics and pacifism, and his opposition to Fascism. From this time onwards he became much more politically active. He joined the Independent Social Democrat Party in 1917, and became a prominent member of the pacifist New Fatherland League which was later renamed the German League for Human Rights. Among the Nazis' most hated public intellectuals, Gumbel was forced out of his position in Heidelberg in 1932. He then moved to France, where he taught at the École libre des hautes études in Paris, and in Lyon, as well as continuing his political activities and helping other refugees, until the German invasion of 1940. He then left Europe for the United States, where he taught at the New School for Social Research and Columbia University in New York City until his death in 1966. When he died of lung cancer in 1966, Gumbel's papers were made a part of The Emil J. Gumbel Collection, Political Papers of an Anti Nazi Scholar in Weimar and Exile. These papers include reels of microfilm that document his activities against the Nazis.
Әсерлер
Эмиль Гумбелге жас кезінен бастап оның емілгені Абрахам Гумбел (1852–1930) зор әсер етті, олармен саяси және әлеуметтік мәселелер туралы ұзақ сөйлесті. Бірінші дүниежүзілік соғыста Абрахамның ұлының (Эмильдің туысы) қазасы, Абрахам мен Эмильдің өмір бойы бейбітшілікке адалуына түрткі болды деп саналады. Мюнхен университетінде (1910–1914) оқыған кезінде Гумбелге математика, экономика және әлеуметтік ғылымдарды либералды саяси көзқарастары бар көрнекті ғалымдар, соның ішінде Альфред Принсхайм және Лухо Брентано оқытты. Ол сондай-ақ актуарлық ғылымды оқыды, сақтандыру саласында біліктілік алып, жұмыс тәжірибесі жинады (оның ішінде Лондондық сақтандыру компаниясында жазғы маусымдық жұмыс істеді), 1914 жылдың шілдесінде статистика бойынша ерекше профессор Фридрих Бёмнің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. 1919 жылы Гумбелдің зор құрметке ие болған USPD мүшесі Карл Либкнехттің қазасынан кейін, журналист Курт Тухольский сот судьясының нацистік «қоңыр көйлектерге» қарсы дәлелдерді толығымен назарға алмағанын қатаң сынады. Осыған қорқынышпен қараған Гумбел көптеген ұқсас саяси кісі өлтірулерді мұқият зерттеді және өз қорытындыларын көптеген жарияланымдар мен кітаптарда жариялады, соның ішінде 1921 жылы жарық көрген «Екі жыл кісі өлтіру», одан кейін 1922 жылы «Төрт жыл саяси кісі өлтіру», 1924 жылы «Конспираторлар», 1928 жылы «Империалистік мемлекеттердің соғыс қарулары» (саяси кісі өлтіру себептерін қарастырған) және 1929 жылы «Жолтаушылар құрбаны болды». Гумбел британдық зиялы және пацифист Бертран Расселді құрметтеген, бірақ олар ешқашан кездеспеген. Ол Расселдің кейбір еңбектерін неміс тіліне аударды. Ол 1952 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды.
Emil Gumbel was strongly influenced from a young age by his uncle, Abraham Gumbel (1852 1930) with whom he had long conversations about political and social issues. The death of Abraham's son (Emil's cousin) in the First World War, is thought to have been a triggering factor in both Abraham and Emil's life long commitment to pacifism. During his time at the University of Munich (1910 1914), Gumbel was taught mathematics, economics and the social sciences by eminent scholars known to have liberal political views, including Alfred Pringsheim and Lujo Brentano. He also studied actuarial science and gained insurance qualifications and work experience (including a summer job with a London insurance company), before completing his doctorate dissertation under the supervision of extraordinary professor of statistics Friedrich Böhm in July 1914. After the 1919 murder of prominent USPD member, Karl Liebknecht, who Gumbel greatly admired, there was strong criticism by journalist Kurt Tucholsky that the trial judge completely ignored evidence against the Nazi Brownshirts. Horrified, Gumbel ardently investigated many similar political murders that had occurred and published his findings in numerous publications and books, including Two Years of Murder in 1921, followed by Four Years of Political Murder in 1922, the deeply controversial Conspirators in 1924, The Armor of War of the Imperialistic States in 1928, which dealt with the causes of political murder, and Traitors fall victim to the Feme in 1929. Gumbel was an admirer of the British intellectual and pacifist Bertrand Russell, though they never met. He translated some of Russell's work into German. She died of cancer in 1952.