Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пенсильвания Голландиялық аймағы (Pennsylvania Dutch: Pennsylvanie Deitschland) немесе Пенсильвания Голландиясы – Германиялық Пенсильванияның Делавэр аңғары мен Пенсильванияның оңтүстік-орталық және солтүстік-шығыс аймақтарын қамтитын өңір. 18 ғасырдағы Америка революциясына дейін бұл аймақта Пенсильвания голландтарының үлкен үлесі тұрған. Діни тұрғыдан алғанда, олар негізінен лютерандар болған, бірақ неміс реформаторлары, моравиялықтар, амиштер, меннониттер, Шварцнау бауырлары және басқа да неміс христиан дін өкілдері де болған. Католиктер Хановер мен Гошенхоппенге жақын Конневагодағы ертедегі иезуит миссияларының маңына қоныстанды, қазір ол Бэлли деп аталады. Бұл термин 20 ғасырдың ортасында ерекше Пенсильвания голландтық мәдениетіне ие аймақты сипаттау үшін қолданылған, бірақ соңғы онжылдықтарда халықтың құрамы өзгеріп, бұл тіркес қазір көбінесе туризм саласында қолданылады. Үлкен Пенсильвания Голландиялық аймағы (Pennsylvania Dutch: Die Breet Deitscherei (The Broad Dutchery)) осы Пенсильвания өңірін ғана емес, сонымен қатар Нью-Йорк, Делавэр, Мэриленд, Огайо, Батыс Вирджиния, Солтүстік Каролина, Индиана, Иллинойс, Висконсин, Вирджиния және Канаданың Онтарио провинциясындағы Пенсильвания голланд тілінде сөйлейтін кішірек аймақтарды да қамтиды.
The Pennsylvania Dutch Country (Pennsylvania Dutch: Pennsylvanie Deitschland), or Pennsylvania Dutchland, is a region of German Pennsylvania spanning the Delaware Valley and South Central and Northeastern regions of Pennsylvania. By the American Revolution in the 18th century, the region had a high percentage of Pennsylvania Dutch inhabitants. Religiously, they were predominantly Lutherans but also included German Reformed, Moravian, Amish, Mennonite, Schwarzenau Brethren, and other German Christian denominations. Catholics settled around early Jesuit missions in Conewago near Hanover and Goshenhoppen, now known as Bally. The term was used in the middle of the 20th century as a description of a region with a distinctive Pennsylvania Dutch culture, but in recent decades the composition of the population is changing and the phrase is used more now in a tourism context than any other. The Greater Pennsylvania Dutch Country (Pennsylvania Dutch: Die Breet Deitscherei (The Broad Dutchery) refers to this Pennsylvania region but also includes smaller enclaves of Pennsylvania Dutch speaking areas in New York, Delaware, Maryland, Ohio, West Virginia, North Carolina, Indiana, Illinois, Wisconsin, Virginia, and the Canadian province of Ontario.
Америкадағы Пенсильвания голландтарының тарихы
Колониялық Паллатин толқындары Рейн Паллатинатынан, Киелі Рим мемлекеттерінің бірінен, Нью-Йорк провинциясында және Пенсильвания провинциясында қоныстанды. Алғашқы паллатиндықтар 1600 жылдардың соңында келді, бірақ көпшілігі 1700 жылдары келді; олар жиынтығында Паллатин голландықтары деп аталды. Көптеген американдық паллатиндықтар басқа штаттарда, соның ішінде Индиана мен Огайода қоныстанды. Американдық паллатиндықтар өз тілдерін АҚШ-қа неміс тілінде сөйлейтін иммигранттардың кейінгі (1830 жылдан кейінгі) толқындарынан өзгешелендіру үшін пайдалана берді. Пенсильвания голландтары өздерін Deitsche деп атады, ал Еуропадағы неміс тілді елдер мен аймақтардан келген иммигранттарды Deitschlenner деп атады (сөзбе-сөз "голландықтар", Deutschländer-мен салыстырыңыз), бұл "еуропалық немістер" деп аударылады, оларды олар ерекше топ ретінде қарастырды. Бұл еуропалық немістер Пенсильвания голландтарының қалаларына көшіп келді, онда олардың көптегені шіркеу, газеттер және қалалық бизнесте көзге түсті.
Waves of colonial Palatines from the Rhenish Palatinate, one of the Holy Roman states, settled in the Province of New York and the Province of Pennsylvania. The first Palatines arrived in the late 1600s but the majority came throughout the 1700s; they were known collectively as the Palatine Dutch. Many American Palatines settled other states, including Indiana and Ohio. American Palatines continued to use their language as a way of distinguishing themselves from later (post 1830) waves of German speaking immigrants to the United States. The Pennsylvania Dutch came to refer to themselves as Deitsche, and called immigrants of German speaking countries and territories in Europe Deitschlenner, (literally "Dutchlanders", compare Deutschländer), which translates to "European Germans", whom they saw as a distinct group. These European Germans immigrated to Pennsylvania Dutch cities, where many came to prominence in matters of the church, newspapers and urban business.
География
Географиялық тұрғыдан алғанда, амиштер/голландиялықтардың елі деп аталатын аймақ Аллентаун, Херши, Ланкастер, Рединг және Йорк қалаларының төңірегінде орналасқан. Пенсильвания голланд аймағы Ланкастер, Йорк, Адамс, Франклин, Дофин, Камберленд, Либан, Беркс, Нортгемптон, Монтгомери, Лихай, Шюилкилл, Снайдер, Юнион, Джуниата, Миффлин, Хантингдон, Нортгемберленд және Центр округтерін қамтиды. Пенсильвания голланд иммигранттары осы аймақтан Пенсильвания шекарасынан тысқары, өзен аңғарлары мен таулар арасындағы көршілес Мэрилендке (Вашингтон, Фредерик және Кэрролл округтері), Батыс Вирджиния, Нью-Джерси (Уоррен және солтүстік Хантердон округтері), Вирджиния (Шенноа аңғары) және Солтүстік Каролинаға тараған. Бұл үлкен аймақ тарихи түрде Үлкен Пенсильвания деп аталған. Онтарио, Канададағы пенсильваниялық голланд диаспорасы Кішкентай Пенсильвания деп белгілі. Аймақ Аппалачи тауларының Пьемонт аймағында жатыр. Ландшафты дөңгелек, орманды төбелермен, терең өзен аңғарларымен және құнарлы топырақтармен сипатталады. Сусквехана өзені аймақты екіге бөліп, су жинау жүйесін қамтамасыз етеді.
Geographically the area referred to as Amish/Dutch country centers on the cities of Allentown, Hershey, Lancaster, Reading, and York. Pennsylvania Dutch Country encompasses the counties of Lancaster, York, Adams, Franklin, Dauphin, Cumberland, Lebanon, Berks, Northampton, Montgomery, Lehigh, Schuylkill, Snyder, Union, Juniata, Mifflin, Huntingdon, Northumberland, and Centre. Pennsylvania Dutch immigrants would spread from this area outwards outside the Pennsylvania borders between the mountains along river valleys into neighboring Maryland (Washington, Frederick, and Carroll counties), West Virginia, New Jersey (Warren and northern Hunterdon counties), Virginia (Shenandoah Valley), and North Carolina. The larger region has been historically referred to as Greater Pennsylvania. The historic Pennsylvania Dutch diaspora in Ontario, Canada, has been referred to as Little Pennsylvania. The area lies in the Piedmont region of the Appalachian Mountains. The landscape is marked by rolling, wooded hills, deep stream valleys, and fertile soils. The Susquehanna River bisects the region and provides its drainage.
19 ғасыр
Көпшілік пікірге қарамастан, Пенсильвания голланд тіліндегі "голланд" сөзі қате аударма емес, ол "Пенсильвания голландтары / немістері" немесе "неміс" деген мағынаны білдіретін пенсильваниялық неміс тіліндегі "Deitsch" атауының бір түрі. "Deitsch", "Dutch", "Diets" және "Deutsch" сөздерінің бәрі протогерман тіліндегі "халықтық" немесе "халыққа тән" деген мағынаны білдіретін "þiudiskaz" сөзімен туыс. 19 ғасырда пенсильваниялық голландтар оларды АҚШ-қа келген неміс иммигранттарының кейінгі толқындарынан (1830 жылдан кейін) ажырату үшін "Пенсильвания голландтары" терминін қолдануды нығайтты. Сонымен қатар, пенсильваниялық голландтар өздерін "Deitsche" деп атаса, ал немістерді "Deitschlenner" (сөзбе-сөз "Германиялықтар", "Deutschland-ер" мен салыстырыңыз) деп атады, оларды өзге, бірақ туыс топ деп қарады. Көптеген "Dutchlanders" Палатинаттан келген босқындардың ұрпақтары. Неміс тілді қоныс аударушылар түрлі елдерден және діни ағымдардан келді, бірақ 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап ағылшын тіліндегі уағыз тарату және неміс тіліндегі білім беруге тыйым салу арқасында көпшілігі ағылшын-американ тілі мен мәдениетіне сіңіп кетті.
Contrary to popular belief, the word Dutch in Pennsylvania Dutch is not a mistranslation, but rather a variation of the Pennsylvania German endonym Deitsch, which means "Pennsylvania Dutch / German" or "German". Ultimately, the terms Deitsch, Dutch, Diets and Deutsch are all cognates of the Proto Germanic word þiudiskaz meaning "popular" or "of the people". The continued use of Pennsylvania Dutch to describe them was strengthened by the Pennsylvania Dutch in the 19th century as a way of distinguishing thems from the later (post 1830) waves of German immigrants to the U. S. Further, the Pennsylvania Dutch referred to themselves as Deitsche and to Germans as Deitschlenner (literally "Germany ers", compare Deutschland er) whom they saw as a related but distinct group. Many Dutchlanders are descendants of Palatine refugees. The German speaking settlers came from a variety of countries and religious backgrounds, but most became assimilated to Anglo American language and culture beginning in the second half of the 19th century with English language evangelism efforts and the outlawing of German language schooling.
20 ғасыр
Ассимиляция процесі 20 ғасырдың басында Бірінші дүниежүзілік соғыспен бірге жалғасты, мектептер біріктірілді және 16 жасқа дейін міндетті мемлекеттік білім беру енгізілді. Бұған қоса, ұялылықтың артуы, ағылшын тіліндегі БАҚ-тың, коммуникацияның және қалаланудың күшті әсері сезілді. Сонымен қатар, көптеген неміс-американдықтар антигермандық көңіл күй мен насихаттың таралуына байланысты ұлттық ерекшеліктерін жасырды. Бастапқыда аймақтың экономикасы негізінен ауыл шаруашылығымен байланысты болды, иммигранттардың өздеріне тиесілі фермалар арқылы жағдайын жақсарту арманына негізделген. Ауыл шаруашылығы үшін маңызды шағын кәсіпкерлер – темір ұсталары, дөңгелек жасаушылар, диірменшілер және дүкен иелері – шаруашылық емес экономиканың басым бөлігін құрады. 19 ғасырда лютерандық және реформат дін қызметкерлерінен тұратын шағын білімді топ пайда бола бастады. Пенсильвания семинариялары оларды жоғары неміс тілінде оқытып, өз қауымдарына білімді түрде уағыз айтуға дайындады. Өнеркәсіптік революция көмір, темір, каналдар мен теміржолдарға негізделген технологияларды әкелді. Бірақ, ағылшын тілін білмейтін және ағылшын тілді қауымдастықтармен байланысы жоқ голландтар ірі кәсіпкерлікпен айналыса алмады. Осының салдарынан, аймақтың индустрияланған шығыс бөлігін сипаттайтын ірі кәсіпорындар – Lehigh Coal and Navigation Company (“Ескі компанияның Lehigh” таңбасымен көмір сатушы), Lehigh Valley Railroad және Bethlehem Iron Company (кейін Bethlehem Steel деп аталды) – Филадельфия және Нью-Йорк аймақтарының ағылшын тілді тұрғындары құрды. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер (голландықтар оларды жай ғана “ағылшындар” деп атады) осы компаниялардың басқару және инженерлік лауазымдарында басымдық құрды, ал голландтар жұмысшы және қадағалаушы күшін қамтамасыз етті. 19 ғасырдың соңында технология дамыған сайын, Mack Truck және New Jersey Zinc сияқты жоғары технологиялық компаниялар да аймаққа көшіп келді. Жергілікті өнеркәсіп кеңейгенде, Орта Еуропадан (негізінен Словакия, Польша және Венгриядан) келген иммигранттар төмен білікті лауазымдарға тартылды, ал голландтар білікті жұмысшы және қадағалаушы лауазымдарын сақтап қалды. Голландтардың ықпалы соншалықты зор болды, кейбір славян иммигранттары ағылшын тілін толық меңгермеген кезде өз ана тілінде және Пенсильвания голланд тілінде екі тілді болды.
The assimilation process continued soon after the turn of the 20th century with World War I, consolidated schools, and the advent of mandatory public education until the age of 16, with added pressures from increased mobility, the influence of English language media, communications, and urbanization. Also, many German Americans hid their ethnicity with the spread of anti German sentiment and propaganda. Originally, the economy of the region was almost entirely rural and agricultural, based on the immigrants' dream of bettering their lot through the ownership of their own farms. The small tradesmen indispensable to a rural economy, such as blacksmiths, wheelwrights, millers, and storekeepers, constituted the bulk of the non farm economy. In the 19th century, a small educated class, comprising the Lutheran and Reformed ministers, began to emerge. The Pennsylvania seminaries educated them in High German so that they could preach to their flocks in a scholarly way. The advent of the industrial revolution brought technologies based on coal, iron, canals, and railroads, but the Dutch, unversed in English, and lacking connections to the English speaking establishment, were unable to engage in entrepreneurship on a large scale. Consequently, the large scale enterprises which came to characterize the industrialized eastern half of the region, such as the Lehigh Coal and Navigation Company (marketer of the coal branded "Old Company's Lehigh"), the Lehigh Valley Railroad, and the Bethlehem Iron Company (later known as Bethlehem Steel) were founded by English speaking residents from the Philadelphia and New York areas. The English speakers (referred to by the Dutch as simply "the English") dominated the managerial and engineering positions of these companies, and the Dutch supplied the blue collar and supervisory workforce. As technology advanced during the late 19th century, higher technology companies such as Mack Truck and New Jersey Zinc moved to the region as well. As the local industries expanded, immigrants from Middle Europe (primarily Slovakia, Poland, and Hungary) were recruited for the low skilled positions, and the more established Dutch retained the skilled blue collar and supervisory positions. The Dutch influence on the shop floor was so great that some Slavic immigrants became bilingual in their native language and in Pennsylvania Dutch while they had not yet mastered English.
21 ғасыр
Бірақ 20-шы ғасырда ағылшын тіліндегі жалпыға қолжетімді білім беру және жоғары білімге салыстырмалы түрде оңай қол жеткізу, Пенсильвания голландтарын АҚШ-тың ерекше аймағы еткен көптеген элементтерді жойды. Ақпараттық дәуір мен жаһандану аймақтың өнеркәсіптік жұмыс орындарына тәуелділігін күрт азайтты. Аймақтың шығыс бөлігі (Нортгемптон, Лехай және Беркс округтері) қазір ақпаратқа негізделген кеңсе жұмыстарымен басым. Аймақтың батыс округтері де индустрияландыруды бастан өткерді, ең танымал мысалы – Hershey Foods, бірақ бұл процесс аз қарқынды болды және ауыл шаруашылығы экономиканың үлкен бөлігін сақтап қалды. 20-шы ғасырдың ортасында Амиш және Амиш емес кәсіпкерлер аймақты туристік орын ретінде насихаттауды бастады. Көптеген Амиш әлі де дәстүрлі өмір салтын сақтауға тырысса да, туризм мен халық санының өсуі аймақтың сыртқы келбеті мен мәдени ерекшеліктерін айтарлықтай өзгертті. Аймақ Филадельфия, Балтимор (Мэриленд штаты) және Харрисбург (Пенсильвания штаты) қалаларынан 50 шақырымдай қашықтықта орналасқан және Вашингтоннан Нью-Йоркке дейін созылатын Шығыс жағалау қалалық агломерациясының батыс шетінде жатыр. Өте сәтті түрде урбанизацияға қарсы тұрған Ескі тәртіп Амиштері мен Ескі тәртіп меннониттері 18-шы ғасырғы өмір салтының элементтерін, соның ішінде Дейч диалектін сақтап қалды; алайда, бұл топтар соңғы екі жүз жылда айтарлықтай өзгерді. Дегенмен, Ескі тәртіп топтары үшін өзгеріс баяу болды, және Пенсильванияның айналасындағы ауылдық және қалалық халық өзгерген сайын олар біртіндеп ерекшеленіп шықты.
In the 20th century, however, universal public education in English and relatively easy access to higher education erased many of the elements that made the Pennsylvania Dutch Country a distinctive region of the United States. The information age and globalization greatly reduced the dependence of the region on industrial jobs. The Eastern part of the region (Northampton, Lehigh, and Berks Counties) is now dominated by information intensive white collar employment. The western counties of the region experienced industrialization as well, with Hershey Foods being the most notable example, but it was less intensive, and agriculture retained a larger share of the economy. In the middle of the 20th century, both Amish and non Amish entrepreneurs began to promote the area as a tourist destination. Though there are still plenty of Amish attempting to follow their traditional way of life, tourism and population growth have significantly changed the appearance and cultural flavor of the area. The region is within 50 miles of Philadelphia, Baltimore, Maryland, and Harrisburg, Pennsylvania, and has not escaped the effects of being located on the western edge of the East Coast conurbation which stretches from Washington, D. C. to New York City. The Old Order Amish and Old Order Mennonites, who have resisted these urbanization efforts most successfully, have retained aspects of their 18th century way of life, including the Deitsch dialect; however, these groups have changed significantly in the last two hundred years. Nevertheless, for the Old Order groups, change has come slower, and gradually they have become more and more distinctively different as the surrounding rural and urban population of Pennsylvania has changed.