Кіріспе

Пенсильвания Голландиялық аймағы (Pennsylvania Dutch: Pennsylvanie Deitschland) немесе Пенсильвания Голландиясы – Германиялық Пенсильванияның Делавэр аңғары мен Пенсильванияның оңтүстік-орталық және солтүстік-шығыс аймақтарын қамтитын өңір. 18 ғасырдағы Америка революциясына дейін бұл аймақта Пенсильвания голландтарының үлкен үлесі тұрған. Діни тұрғыдан алғанда, олар негізінен лютерандар болған, бірақ неміс реформаторлары, моравиялықтар, амиштер, меннониттер, Шварцнау бауырлары және басқа да неміс христиан дін өкілдері де болған. Католиктер Хановер мен Гошенхоппенге жақын Конневагодағы ертедегі иезуит миссияларының маңына қоныстанды, қазір ол Бэлли деп аталады. Бұл термин 20 ғасырдың ортасында ерекше Пенсильвания голландтық мәдениетіне ие аймақты сипаттау үшін қолданылған, бірақ соңғы онжылдықтарда халықтың құрамы өзгеріп, бұл тіркес қазір көбінесе туризм саласында қолданылады. Үлкен Пенсильвания Голландиялық аймағы (Pennsylvania Dutch: Die Breet Deitscherei (The Broad Dutchery)) осы Пенсильвания өңірін ғана емес, сонымен қатар Нью-Йорк, Делавэр, Мэриленд, Огайо, Батыс Вирджиния, Солтүстік Каролина, Индиана, Иллинойс, Висконсин, Вирджиния және Канаданың Онтарио провинциясындағы Пенсильвания голланд тілінде сөйлейтін кішірек аймақтарды да қамтиды.

Америкадағы Пенсильвания голландтарының тарихы

Колониялық Паллатин толқындары Рейн Паллатинатынан, Киелі Рим мемлекеттерінің бірінен, Нью-Йорк провинциясында және Пенсильвания провинциясында қоныстанды. Алғашқы паллатиндықтар 1600 жылдардың соңында келді, бірақ көпшілігі 1700 жылдары келді; олар жиынтығында Паллатин голландықтары деп аталды. Көптеген американдық паллатиндықтар басқа штаттарда, соның ішінде Индиана мен Огайода қоныстанды. Американдық паллатиндықтар өз тілдерін АҚШ-қа неміс тілінде сөйлейтін иммигранттардың кейінгі (1830 жылдан кейінгі) толқындарынан өзгешелендіру үшін пайдалана берді. Пенсильвания голландтары өздерін Deitsche деп атады, ал Еуропадағы неміс тілді елдер мен аймақтардан келген иммигранттарды Deitschlenner деп атады (сөзбе-сөз "голландықтар", Deutschländer-мен салыстырыңыз), бұл "еуропалық немістер" деп аударылады, оларды олар ерекше топ ретінде қарастырды. Бұл еуропалық немістер Пенсильвания голландтарының қалаларына көшіп келді, онда олардың көптегені шіркеу, газеттер және қалалық бизнесте көзге түсті.

География

Географиялық тұрғыдан алғанда, амиштер/голландиялықтардың елі деп аталатын аймақ Аллентаун, Херши, Ланкастер, Рединг және Йорк қалаларының төңірегінде орналасқан. Пенсильвания голланд аймағы Ланкастер, Йорк, Адамс, Франклин, Дофин, Камберленд, Либан, Беркс, Нортгемптон, Монтгомери, Лихай, Шюилкилл, Снайдер, Юнион, Джуниата, Миффлин, Хантингдон, Нортгемберленд және Центр округтерін қамтиды. Пенсильвания голланд иммигранттары осы аймақтан Пенсильвания шекарасынан тысқары, өзен аңғарлары мен таулар арасындағы көршілес Мэрилендке (Вашингтон, Фредерик және Кэрролл округтері), Батыс Вирджиния, Нью-Джерси (Уоррен және солтүстік Хантердон округтері), Вирджиния (Шенноа аңғары) және Солтүстік Каролинаға тараған. Бұл үлкен аймақ тарихи түрде Үлкен Пенсильвания деп аталған. Онтарио, Канададағы пенсильваниялық голланд диаспорасы Кішкентай Пенсильвания деп белгілі. Аймақ Аппалачи тауларының Пьемонт аймағында жатыр. Ландшафты дөңгелек, орманды төбелермен, терең өзен аңғарларымен және құнарлы топырақтармен сипатталады. Сусквехана өзені аймақты екіге бөліп, су жинау жүйесін қамтамасыз етеді.

19 ғасыр

Көпшілік пікірге қарамастан, Пенсильвания голланд тіліндегі "голланд" сөзі қате аударма емес, ол "Пенсильвания голландтары / немістері" немесе "неміс" деген мағынаны білдіретін пенсильваниялық неміс тіліндегі "Deitsch" атауының бір түрі. "Deitsch", "Dutch", "Diets" және "Deutsch" сөздерінің бәрі протогерман тіліндегі "халықтық" немесе "халыққа тән" деген мағынаны білдіретін "þiudiskaz" сөзімен туыс. 19 ғасырда пенсильваниялық голландтар оларды АҚШ-қа келген неміс иммигранттарының кейінгі толқындарынан (1830 жылдан кейін) ажырату үшін "Пенсильвания голландтары" терминін қолдануды нығайтты. Сонымен қатар, пенсильваниялық голландтар өздерін "Deitsche" деп атаса, ал немістерді "Deitschlenner" (сөзбе-сөз "Германиялықтар", "Deutschland-ер" мен салыстырыңыз) деп атады, оларды өзге, бірақ туыс топ деп қарады. Көптеген "Dutchlanders" Палатинаттан келген босқындардың ұрпақтары. Неміс тілді қоныс аударушылар түрлі елдерден және діни ағымдардан келді, бірақ 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап ағылшын тіліндегі уағыз тарату және неміс тіліндегі білім беруге тыйым салу арқасында көпшілігі ағылшын-американ тілі мен мәдениетіне сіңіп кетті.

20 ғасыр

Ассимиляция процесі 20 ғасырдың басында Бірінші дүниежүзілік соғыспен бірге жалғасты, мектептер біріктірілді және 16 жасқа дейін міндетті мемлекеттік білім беру енгізілді. Бұған қоса, ұялылықтың артуы, ағылшын тіліндегі БАҚ-тың, коммуникацияның және қалаланудың күшті әсері сезілді. Сонымен қатар, көптеген неміс-американдықтар антигермандық көңіл күй мен насихаттың таралуына байланысты ұлттық ерекшеліктерін жасырды. Бастапқыда аймақтың экономикасы негізінен ауыл шаруашылығымен байланысты болды, иммигранттардың өздеріне тиесілі фермалар арқылы жағдайын жақсарту арманына негізделген. Ауыл шаруашылығы үшін маңызды шағын кәсіпкерлер – темір ұсталары, дөңгелек жасаушылар, диірменшілер және дүкен иелері – шаруашылық емес экономиканың басым бөлігін құрады. 19 ғасырда лютерандық және реформат дін қызметкерлерінен тұратын шағын білімді топ пайда бола бастады. Пенсильвания семинариялары оларды жоғары неміс тілінде оқытып, өз қауымдарына білімді түрде уағыз айтуға дайындады. Өнеркәсіптік революция көмір, темір, каналдар мен теміржолдарға негізделген технологияларды әкелді. Бірақ, ағылшын тілін білмейтін және ағылшын тілді қауымдастықтармен байланысы жоқ голландтар ірі кәсіпкерлікпен айналыса алмады. Осының салдарынан, аймақтың индустрияланған шығыс бөлігін сипаттайтын ірі кәсіпорындар – Lehigh Coal and Navigation Company (“Ескі компанияның Lehigh” таңбасымен көмір сатушы), Lehigh Valley Railroad және Bethlehem Iron Company (кейін Bethlehem Steel деп аталды) – Филадельфия және Нью-Йорк аймақтарының ағылшын тілді тұрғындары құрды. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер (голландықтар оларды жай ғана “ағылшындар” деп атады) осы компаниялардың басқару және инженерлік лауазымдарында басымдық құрды, ал голландтар жұмысшы және қадағалаушы күшін қамтамасыз етті. 19 ғасырдың соңында технология дамыған сайын, Mack Truck және New Jersey Zinc сияқты жоғары технологиялық компаниялар да аймаққа көшіп келді. Жергілікті өнеркәсіп кеңейгенде, Орта Еуропадан (негізінен Словакия, Польша және Венгриядан) келген иммигранттар төмен білікті лауазымдарға тартылды, ал голландтар білікті жұмысшы және қадағалаушы лауазымдарын сақтап қалды. Голландтардың ықпалы соншалықты зор болды, кейбір славян иммигранттары ағылшын тілін толық меңгермеген кезде өз ана тілінде және Пенсильвания голланд тілінде екі тілді болды.

21 ғасыр

Бірақ 20-шы ғасырда ағылшын тіліндегі жалпыға қолжетімді білім беру және жоғары білімге салыстырмалы түрде оңай қол жеткізу, Пенсильвания голландтарын АҚШ-тың ерекше аймағы еткен көптеген элементтерді жойды. Ақпараттық дәуір мен жаһандану аймақтың өнеркәсіптік жұмыс орындарына тәуелділігін күрт азайтты. Аймақтың шығыс бөлігі (Нортгемптон, Лехай және Беркс округтері) қазір ақпаратқа негізделген кеңсе жұмыстарымен басым. Аймақтың батыс округтері де индустрияландыруды бастан өткерді, ең танымал мысалы – Hershey Foods, бірақ бұл процесс аз қарқынды болды және ауыл шаруашылығы экономиканың үлкен бөлігін сақтап қалды. 20-шы ғасырдың ортасында Амиш және Амиш емес кәсіпкерлер аймақты туристік орын ретінде насихаттауды бастады. Көптеген Амиш әлі де дәстүрлі өмір салтын сақтауға тырысса да, туризм мен халық санының өсуі аймақтың сыртқы келбеті мен мәдени ерекшеліктерін айтарлықтай өзгертті. Аймақ Филадельфия, Балтимор (Мэриленд штаты) және Харрисбург (Пенсильвания штаты) қалаларынан 50 шақырымдай қашықтықта орналасқан және Вашингтоннан Нью-Йоркке дейін созылатын Шығыс жағалау қалалық агломерациясының батыс шетінде жатыр. Өте сәтті түрде урбанизацияға қарсы тұрған Ескі тәртіп Амиштері мен Ескі тәртіп меннониттері 18-шы ғасырғы өмір салтының элементтерін, соның ішінде Дейч диалектін сақтап қалды; алайда, бұл топтар соңғы екі жүз жылда айтарлықтай өзгерді. Дегенмен, Ескі тәртіп топтары үшін өзгеріс баяу болды, және Пенсильванияның айналасындағы ауылдық және қалалық халық өзгерген сайын олар біртіндеп ерекшеленіп шықты.