Кіріспе

Кодори шатқалы (, ), Грузияның тәуелсіз Абхазия республикасындағы өзен аңғары. Шатықалдың жоғарғы бөлігі, Сван халқы қоныстанған, 1993 жылдан кейін Абхазияның Грузия орталық үкіметі тікелей бақылаған жалғыз аймағы болды, және 2006 жылдан бері бұл аймақ ресми түрде Жоғарғы Абхазия (Geo. ზემო აფხაზეთი, Земо Апхазеті) деп аталады. 2008 жылдың 12 тамызында Ресей-Абхазия күштері бұрын Грузияның бақылауында болған Жоғарғы Кодори шатқалын басып алды.

Сипаттама

Жоғарғы Кодори алқабы Абхазияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі Кодори өзенінің жоғарғы ағысында, Грузияның қалған бөлігімен аймақтың ресми әкімшілік шекарасының ішінде 65 шақырым (40 миль) жерде орналасқан. Бұл аймақ Абхазияның астанасы Сухумиден шамамен 30 шақырым қашықтықта жатыр. 1300-ден 3984 метрге дейін биіктікте орналасқан бұл аймақ, қоныр жемісті тау ормандарынан бастап, ара-тұра қар жабатын ландшафттарды қамтиды. Климаты альпілік, қыстары қарлы болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1600-ден 2000 миллиметрге дейін жетеді (қаңтарда 120 мм, сәуірде 160 мм, шілдеде 180 мм және қазанда 160 мм). Жылына 30 күндік күшті жаңбырлар жауады. Жер бетін қар жамылғысы 180 күнге дейін жабады. Орташа температура: қаңтарда 3°C, сәуірде 3°C, шілдеде 14°C және қазанда 5°C. Шілдедегі орташа ең жоғары температура 28°C.

Аңғарда бірнеше таулы ауылдар орналасқан: Лата, Омаришара, Шхара және Земо Азхара. Әкімшілік тұрғысынан, 2008 жылдың тамызына дейін ол де-факто және де-юре Жоғарғы Абхазияның құрамында болды, бірақ Абхазия Республикасы оны Гүлрипши ауданының бөлігі деп санайды. Грузияның соңғы халық санағы (2002 жыл) бойынша, бұрынғы Грузия бақылауындағы аңғардың халқы 1956 адамды құрады, оның ішінде 1912-сі этникалық грузин (сван). 2011 жылы Жоғарғы Кодори алқабында 196 адам тұрды, олардың көпшілігі этникалық грузин (сван) еді. Ресейлік мемлекеттік ақпарат агенттігі "Спутник" 2020 жылы Ажарда шамамен 100 адам тұрғанын, олардың көп бөлігі ара және мал шаруашылығымен айналысқанын хабарлады. Ажар тұрғындарының абхаздық паспорты болмаған.

Тарих

Абхазия 1810-1864 жылдар аралығында Ресей империясына қосылғанға дейін Даль және Цебельда абхаздық тарихи аймақтары Кодори алқабының басым бөлігін құрады. Оның таулы аймақтарындағы қауымдар Шервашидзе Чачба князьдерінің орталық билігіне бағынбады. 1840 жылдары Ресей әскері жаппай қырғындар мен этникалық тазалауды бастады. 1841 жылдың қаңтарында орыс әскерлері Кодори алқабында, әсіресе Дали ауылында сван және грузин халқын қырғынға ұшыратты. Отбасылары өлтірілген және азағында қоныс аударғандарының саны аз болғандықтан, 90 сван тегі жойылды деп есептеледі. Соның салдарынан этникалық тазалау 19 ғасырдың соңына дейін жалғасты, 1866 жылы осы жерлердегі абхаздың көп бөлігі көтеріліс көтеріп, мухаджирлерге айналды, ал бұрынғы Цебельда округінің қазірде бос қалған аумағы арнайы "қоныс басқармасына" берілді. Армян, грузин (мегрелдер) және орыстар алқаптың төменгі бөлігінде қоныстанды, ал свандар жоғарғы бөлігінде (Лата ауылынан тыс) орналасты.