Кіріспе

Джордж Рипли (3 қазан 1802 – 4 шілде 1880) – американдық әлеуметтік реформатор, унитариандық пастор және трансцендентализммен байланысты журналист. Ол Массачусетс штатының Батыс Роксбери қаласында аз ғана уақытқа созылған утопиялық қауым – Брук Ферманың негізін қалады. Массачусетс штатының Гринфилд қаласында туған Риплиді әкесі Гарвард колледжіне оқуға жіберді және ол 1823 жылы бітірді. Содан кейін Гарвард дінтану мектебін бітіріп, келесі жылы София Данаға үйленді. Ұзақ өтпей ол Бостон қаласындағы Пурчз-стрит шіркеуінің пасторы болып тағайындалды, онда ол дәстүрлі унитариандық сенімдерге күмәнмен қарастыра бастады. Ол Трансцендентальдық клубтың негіздеушілерінің бірі болды және алғашқы ресми жиналысын өз үйінде өткізді. Бірақ көп ұзамай ол шіркеуден кетіп, Трансцендентальдық сенімдерді іс жүзіне асыру үшін Брук Ферма деп аталатын тәжірибелік қауымдастық құрды. Кейін қауымдастық Чарльз Фурье еңбектеріне негізделген үлгіге көшті, бірақ екі форматта да қаржылық тұрақтылыққа ие бола алмады. Брук Ферманың сәтсіз аяқталуынан кейін Рипли Нью-Йорк Трибьюн газетінде Хорас Грилиге жұмысқа орналасты. Ол сондай-ақ «New American Cyclopaedia» энциклопедиясын жариялады, ол оған қаржылық сәттілік әкелді. 1880 жылы қайтыс болғанға дейін ол ұлттық деңгейде талғам мен әдебиет сарабы ретінде танылды.

Ерте өмір және білім

Риплидің ата-бабалары 1789 жылы Джером Рипли отбасымен штаттың батыс бөлігіндегі Гринфилд қаласына көшіп келгенге дейін 140 жыл бойы Массачусетс штатының Хингхэм қаласында өмір сүрген. Ол дүкен мен тавернаның иесі ретінде орташа табысқа ие болды және қоғамда белгілі бір құрметке бөленді. Оның ұлы Джордж Рипли 1802 жылдың 3 қазанында Гринфилдте туды, ол отбасының тоғызыншы баласы еді. Ол колледжге дайындық үшін Массачусетс штатының Хэдли қаласындағы Хантингтон мырза басқарған жеке академияға жіберілді. Колледжге түсуге дейін ол үш айды Линкольнде, Ральф Уолдо Эмерсонның әпкесіне үйленген, алыс туысы Езра Риплимен бірге өткізді. Рипли діни тұрғыдан консервативті Йель университетіне оқуға түскім деген ниетте болғанмен, унитариандық көзқарасты әкесі оны Гарвард колледжіне баруға ынталандырды, ол сол кезде либералды унитариандық идеялардың ортасы еді. Бірақ ол студенттер арасында оқу орнына сенім артқандықтан аса танымал болған жоқ. Гарвардта оқып жүрген кезінде ол студенттердің нашар тамақтандыруға қарсы наразылығы кезінде әкімшілікті қолдады, ал екі тарапты келісуге тырысуы оның сыныптастарының сықақтарына ұшырады. Рипли әлеуметтік тұрғыдан пайдалы рөл іздеп, соңғы курстың қысқы демалысында Фичбургте мұғалім болып жұмыс істеді. Ол 1823 жылы бітірді. Ол Андоверге түскім деген үмітте болды, бірақ әкесі оны Гарвард діни мектебінде оқу үшін Кембриджде қалуға көндірді. Онда ол Табиғи дін профессоры Леви Фрисбидің ықпалында болды, ол көбінесе моральдық философиямен қызығушылық танытты, оны ол "міндеттің қағидалары мен міндеттемелерінің ғылымы" деп атады. Рипли көбірек "либералдық" діни көзқарастарға қызығушылық таныта бастады, оны анасына жазған хатында "өте қарапайым, жазбаша және ұғымды" деп сипаттады.

Ерте мансап

Рипли 1826 жылғы 8 қарашада Бостонның Пурчз-стрит шіркеуінде министр болып ресми тағайындалды және унитариан дінінің дамуына зор ықпал етті. Оның он жылдық қызметі тыныш және оқиғасыз өтті, 1836 жылғы наурыз айына дейін, ол "Christian Examiner" журналында "Шлейермахер теолог ретінде" деген ұзақ мақала жариялады. Онда Рипли Шлейермахердің интуиция мен Құдаймен жеке байланысқа негізделген "жүрек дінін" құруға жасаған тырысын жоғары бағалады. Сол жылы ол осы басылымда британдық теолог Джеймс Мартиноның "Діни сауалнаманың негіздері" атты еңбегіне шолу жасады. Шолуда Рипли унитариан шіркеуінің басшыларын діни төзімсіздікпен айыптады, себебі олар шіркеу мүшелігі үшін ғажайыптарды сөзсіз қабылдауды талап етті. Сол кездегі жетекші теолог Эндрюс Нортон бұған жауап берді және ғажайыптарға сенбеу христиан дінінің рас екенін жоққа шығаратынын мәлімдеді. Бұрын Риплидің Дивините мектебіндегі ұстазы болған Нортон көпшілік тарапынан "қатал Unitarian Pope" деп аталды және 1836 жылғы 5 қарашада Бостонның Daily Advertiser газетінде Риплиге академиялық және кәсіби біліксіздік таңып, ашық хат арқылы оған қарсы күресін бастады.

Трансценденталды клуб

Рипли 1836 жылғы 8 қыркүйекте Массачусетс штатының Кембридж қаласында Ральф Уолдо Эмерсон, Фредерик Генри Хедж және Джордж Путнаммен кездесіп, жаңа клуб құру мәселесін талқылады. Он күн өткен соң, 1836 жылғы 18 қыркүйекте Рипли өз үйінде олардың алғашқы ресми отырысын өткізді. Кейін "Трансценденталдық клуб" деп аталатын бұл алғашқы жиынға Амос Бронсон Алкотт, Орест Браунсон, Джеймс Фриман Кларк және Конверс Френсис, сондай-ақ Хедж, Эмерсон және Рипли қатысты. Кейінірек Генри Дэвид Торо, Уильям Генри Ченнинг, Кристофер Пирс Кранч, Сильвестр Джадд және Джонс Вери клуб мүшелері болды. Әйелдерден София Рипли, Маргарет Фуллер және Элизабет Пибоди клубқа мүше болды. Топ Хедж Мэн штатының Бангор қаласынан келгенде кездесулер өткізуді жоспарлаған, соның салдарынан клуб "Хедж клубы" деп аталды. 1839 жылдан бастап Рипли "Шет елдік үлгілі әдебиеттер" атты он төрт томдық аудармалар жинағын шығарды, ол Трансцендентализмнің кеңдігін көрсетуге арналған еді.

Діннен бөліну

1837 жылғы үрейдің ортасында көптеген адамдар әлеуметтік институттарды сынап бастады. Сол жылы Рипли «Заманның құлқыны» деген уағыз айтып, елдегі басты мәселе – «байлықты шамадан тыс іздеу, байлыққа құлшылық ету» екенін жеткізді. Риплиге шіркеу ұстаушылары уағыздарында даулы тақырыптардан аулақ болуды бұйырған. Ол былай деді: «Егер дін қызметкері ешқандай ереске ұшырады деген айыптан немесе қауымның мүддесіне зиян келтіреді деген қорқыныштан сақтамай, ойындағы барлық мәселелер туралы ашық айтуға міндетті болмаса, ол өзіне, халқына немесе жариялауға міндетті ақиқатқа әділдік таба алмайды». 1840 жылдың мамыр айында ол Пурчз-стрит шіркеуінен кетпек болды, бірақ оны қалуға көндірді. Бірақ көп ұзамай ол дін қызметінен толығымен бас тарту керек деп шешті және 1840 жылдың 3 қазанында «Пурчз-стриттегі конгрегациялық шіркеуге жолданған хат» деген 7300 сөздік лекция оқыды, онда унитаризмге деген наразылығын білдірді. «Specimens» аудармаларындағы тәжірибесінің арқасында Рипли Трансцендентализм басылымы «The Dial» журналының бас редакторы болып тағайындалды, алғашқы редакторы Маргарет Фуллермен бірге жұмыс істеді. Тарату, жазылу, басып шығару және қаржы мәселелерін қадағалаудан басқа, Рипли мақалалар мен рецензиялар да жазды. 1841 жылдың қазан айында ол қоғамдық тұрмыстағы тәжірибеге дайындалып жатқанда «The Dial» журналындағы қызметінен кетті. Ол Эмерсонға айтқандай, трансценденталдық ойлардың барлығын басылып шығарылғанын көріп қуанғанмен, оларды іске асыруға тырыспаса, шынайы бақытты бола алмайды.

Брук фермасы

1830-шы жылдардың соңында Рипли ертедегі Фурьешіл социалистік қозғалысы "Ассоциационизм" қызметімен шұғылданды. 1840 жылдың қазан айында ол Трансценденталистер клубына Фурьедің утопиялық жоспарларына негізделген Ассоциация қауымдастығын құру ниетін жариялады. Оның мақсаттары биік болды. Ол былай деп жазды: "Егер осы іс даналықпен атқарылса, ол ел үшін де, осы заман үшін де жарық болады. Егер күн шықпаса, онда таңғы жұлдыз болар." Рипли әйелімен бірге 1841 жылы тағы 10 инвестормен бірлесіп акционерлік қоғам құрды. Компания акциялары 500 доллардан сатылды, әр инвесторға табыстың бес пайызын беруге уәде берілді. Бірақ жерді өңдеу қиынға соқты, және қауымдастық жылыжайлар мен шеберханалар салғанда қаржылық қиындықтармен күресті. Брук фермасы бастапқыда Трансцендентализм идеяларына негізделген; оның негізін қалаушылары еңбекті біріктіру арқылы қауымдастықтың тұрақтылығын қамтамасыз ете алатындарына және әдеби және ғылыми ізденістерге уақыт таба алатындарына сенді. Қауымдағылардың көптегені өздерінің тәжірибелерінен қатты ләззат алғанын жазды. 1843 жылы 27 жасында Джон Кодман есімді адам қауымға қосылды. Ол былай деп жазды: "Бұл ең қарапайым адам үшін де жай ғана өмірден жоғары, ал ең ұлы адам үшін де одан әлдеқайда, шексіз жоғары өмір болды. Олар өмірдің есігіне қарап, әдемі көріністерден тыс нәрселерді, барлық адамдар үшін үміттердің туындап жатқанын көрді." Брук фермасының мүшелері бос уақытында музыка тыңдап, би билеп, карта ойнап, театр қойылымдарына қатысып, костюмді кештер өткізіп, шаңғы тебіп, конькимен сырғанады. Қауымнан тыс көптеген адамдар, әсіресе баспасөз, сынға түсті. Мысалы, "Нью-Йорк обсервер" газеті былай деп жазды: "Ассоциационистер тәртіп пен моральды жақсарту ниетімен неке институтын құлатуды және құдайлық заңның орнына жыныстық қатынасты реттеу үшін 'күштерді' қолдануды жоспарлап отыр", соңында олар "қоғамның негізін құртуға тырысып жатыр" деген қорытынды жасады. 1844 жылы қауымдастық қаржылық қиындықтарға тап болғандықтан, толығымен жаңа конституция жасап, Фурьешіл үлгіні қатаң сақтауға міндеттенді. Қауымдағылардың бәрі де бұл өзгерістерді қолдамады, соның салдарынан көптеген адамдар кетіп қалды. Көптеген адамдар жаңа, жақсы ұйымдастырылған күнделікті тәртіптің бұрынғы алаңсыз бос уақытты басып тастағанына көңілі қалды. Рипли өзі Фурьеизмнің белгілі жақтаушысы болды және қауымдастық туралы талқылау үшін Жаңа Англия бойынша конвенциялар ұйымдастырды. 1846 жылдың мамырына қарай Брук фермасындағы қаржылық қиындықтарға алаңдаған Рипли қауымнан ресми түрде бөлініп кетті. Бір жылдан кейін Брук фермасы жабылып, 17 445 долларлық жалпы қарыз жинады. Рипли өзінің тәжірибесінің сәтсіздігіне қатты қайғырды және достарына: "Егер адам өз жаназасына қатыса алса, қандай сезімде боларын енді түсіндім" деді. Оның жеке өмірі де қиын болды. Оның әйелі 1846 жылы Орест Браунсонның ықпалымен католицизмге көшті және оның Ассоциация саясатына күмәндана бастады; Риплилердің қарым-қатынасы 1850-ші жылдары шиеленісті болды.

Жазу

Брук-Фармнан кейін Джордж Рипли бос кәсіпкер журналист ретінде жұмыс істей бастады. 1849 жылы ол Хорас Грилидің шақыруымен «Нью-Йорк Трибьюн» газетінде Маргарет Фуллер бос қалдырған орынға орналасты. Грили Брук-Фармның фурьеизмге өтуін қолдаған болатын. Рипли «Трибьюн» газетінде аптасына 12 доллар жалақымен жұмыс істей бастады, бірақ осы жалақымен 1862 жылға дейін Брук-Фармның қарызын толығымен өтей алмады. Грили Риплидің көңілді жазу стилін пайдаланып, күшті бәсекелестік ортада газет таралымын арттырды. Рипли «Готэм әңгімелері» деген бағанды жазды, сондай-ақ жергілікті тұлғалар мен маңызды қоғамдық оқиғалар, оның ішінде Генри Клей мен Фредерик Дугластың сөздері туралы көптеген мақалалар жариялады. Ол философия мен теологиядан қашық болды, бірақ оны осы тақырыпта жазуға көндіруге әрекеттер жасалды. Ол достарына «бұл саладағы ойларға деген қызығушылығым көп бұрын жоғалды» деді. Кейін Рипли «Harper's Magazine» журналын редакциялады. Байард Тейлормен бірге әдебиет және көркем өнер туралы анықтамалық (1852) құрастырды. Чарльз А. Данамен бірге 16 томдық «Жаңа американдық энциклопедияны» (1857–1863) редакциялады, ол кейін «Американдық энциклопедия» (1873–1876) деп қайта басылды. Одан миллиондаған дана сатылып, бірден 100 000 доллардан астам пайда әкелді. Ол сындық жұмысын жалғастырып, 1860 жылы Чарльз Дарвиннің «Түрлердің пайда болуы» атты еңбегіне шолу жасады. Ол Дарвинге симпатиямен қараған замандас сыншылардың санаулы бірі болды, бірақ теорияларға сенетінін көрсетуге құлшынбады.

Кейінгі жылдар

1861 жылы София Рипли қайтыс болды. Джордж Рипли 1865 жылы Луиза Склоссбергерге қайта үйленді және өмірінің соңына дейін Нью-Йорктің «Алтын ғасыр» әдеби ортасының бір бөлігі болды. Оның жағымды мінезінің арқасында, ол сол кезде қалада кең таралған әдеби даулардан сақтанды. Өмірінің соңғы жылдары ол жиі ауырып, 1875 жылы тұмауға шалдықты, бұл оның Германияға сапар шегуіне кедергі келтірді. Ол сонымен қатар подагра мен ревматизмнен де зардап шекті. Рипли 1880 жылдың 4 шілдесінде жұмыс үстелінде өлі қалпында табылған. Оның жаназасына Фредерик Огастус Портер Барнард, Джордж Уильям Кертис және Уайтлоу Рид қатысты. Оның қайтыс болған кезде Рипли қаржылық жағынан сәтті болды; «Жаңа американдық энциклопедиясы» оған шамамен 1,5 миллион долларлық авторлық гонорар әкелді. Генри Теодор Таккерман Риплиді «білімді, эстетикалық және техникалық сыншы ретінде бағалады: [ол] халықтың талғамын және әдебиет заңдарын біледі».