Кіріспе

Жаңа Гармония – Индиана штатының Пози округіне қарасты Хармония қалашығындағы Уабаш өзенінің бойындағы тарихи қала. Қала бастапқыда Гармония (сонымен қатар Хармони немесе Жаңа Гармония деп аталды). Гармонистер далаға жаңа қала салып, 1824 жылы өздерінің жерлерін сатуға және Пенсильванияға қайтуға шешім қабылдады. Уэльстік өнеркәсіпші және әлеуметтік реформатор Роберт Оуэн 1825 жылы жаңа утопиялық қауымдастық құру ниетімен қаланы сатып алып, оны Жаңа Гармония деп атады. Оуэннің әлеуметтік тәжірибесі басталғаннан кейін екі жыл өткен соң сәтсіз аяқталды. Жаңа Гармония американдық білім беру және ғылыми зерттеулерді өзгертті. Қала тұрғындары алғашқы қоғамдық кітапхана, азаматтық драма клубы және ерлер мен әйелдер үшін ашық мемлекеттік мектеп жүйесін құрды. Оның көрнекті азаматтары Оуэннің ұлдары болды: Роберт Дейл Оуэн, Индиана конгрессмені және Смитсонов институтын құру туралы заң шығаруды қолдаған әлеуметтік реформатор; Дэвид Дейл Оуэн, белгілі мемлекеттік және федералды геолог; Уильям Оуэн, Жаңа Гармония бизнесмені; және Ричард Оуэн.

1814 жылдың сәуір айында Анна Мейриш, Джон Л. Бейкер және Людвик Ширвер (Людвиг Шрайбер) өздерінің қауымы үшін жаңа жер іздеу үшін батысқа сапар шекті, онда құнарлы топырақ пен жүзуге болатын су жолы болуы керек еді. 10 мамырға қарай ерлер Индиана территориясындағы Уабаш өзенінің бойында қолайлы жерді тауып, шамамен 10 мың долларға сатып алды. Рапп 10 мамырда былай деп жазды: "Бұл жер Уабаш өзенінің Огайоға құятын жерінен 25 миль қашықтықта және Огайо өзенінің сағасына дейін алғашқы бұрылысын жасайтын жерінен 12 миль қашықтықта. Қала өзеннен 1/4 миль жерде орналасқан болады, жоғарыда арнада, бір бөлме еденіндей жазық жерде, мүмкін, жүзімдікке қолайлы төбеден 1/4 миль жерде". Рапп қалада су құбырының жоқтығына алаңдаса да, бұл аймақ жақын маңдағы өзендер арқылы кеңейтуге және нарықтарға қол жеткізуге мүмкіндік берді, сондықтан ол: "Қысқаша айтқанда, бұл жерде қалаған барлық артықшылықтар бар, егер бу қозғалтқышы жетіспейтін нәрсені қамтамасыз етсе". Джордж Рапптың асырап алған ұлы Фредерик Райхерт Рапп Индиана штатының Гармония қаласындағы жаңа ауылдың қала жоспарын жасады, оны геодезистер 1814 жылдың 8 тамызында дайындады. 1816 жылы, Индиана штаты құрылған жылы, гармонистер жер сатып алып, 160 үй және басқа да ғимараттар салып, жаңа қала үшін жол ашты. Қоныс жаңа келушілерді, соның ішінде Германиядан келген эмигранттарды, мысалы, Вюртембергтен келген Рапп қауымының мүшелерін тарта бастады, олардың көпшілігі гармонистер Америкаға өту үшін ақы төлейді деп күтті. Алайда, жаңадан келгендер "пайдасынан гөрі, зиян келтірді". 1819 жылдың 20 наурызында Рапп былай деді: "Бұл жерге келген адамдар қаншалықты қиындық туғызды, өйткені олардың моральдық қағидалары жоқ және моральдық және әдепті өмір сүру деген не екенін білмейді, тіпті шынайы христиандық туралы айтпағанда, әлемді немесе өзіңді мойындау туралы да білмейді". Хармонияға келген қонақтар Вабаш өзенінің бойындағы осы діни елді мекенде жүргізіліп жатқан сауда-өндірістік жұмыстарға қатысты пікір білдірді. Бір қонақ: "Мен өзімді Германияның ортасында жүргендей сезіндім", - деп еске алды. 1819 жылы қалада бумен жұмыс істейтін жүн кардинг және иіру фабрикасы, атпен тартылатын және адам күшімен жұмыс істейтін астық ұнтақтау машинасы, сыра қайнату зауыты, суару зауыты, жүзімдіктер және шарапхана болды. Бұл жерде "шарға орналастырылған" шіркеу, мектеп, дүкен, тұрғындарға арналған үйлер және көшелер бар "Американың батысындағы ең әдемі қала" болды, өйткені бәрі өте жақсы симметриямен салынған. Олар еңбегі үшін ақы алмаса да, 1820 жылғы өндіріс орындарының санағы бойынша 75 ер адам, 12 әйел және 30 бала Қоғамның күнтіздік, арақ және дәнді зауыттарында, жүн және мақта зауыттарында жұмыс істеді. Өндірістік тауарлар: мақта, фланель және жүн маталары, жіп, тоқыма бұйымдар, қалайы ыдыстар, арқан, сыра, персик брендиі, виски, шарап, арбалар, аралар, ұн, сиыр еті, шошқа еті, сары май, былғары және былғары бұйымдар. Гармонист қауымы 1820 жылдары өркендеуді жалғастырды, бірақ 1824 жылдың 6 наурызында Рапп пен оның асырап алған ұлы Фредерик арасындағы хат алмасу гармонистердің Индианадағы меншігін сатуға жоспарлап отырғанын және жаңа орын іздеп жүргенін көрсетті. Мамыр айында, Индианаға келгеннен кейін он жыл өткен соң, гармонистер Питтсбургтен он сегіз шақырым қашықтықтағы Огайо өзенінің бойындағы жерді сатып алды, Пенсильвания штаты, және Индианадағы өздерінің меншігін сатуды жарнамалауға дайындық жүргізіп жатты. Бұл көшу, негізінен діни себептерге байланысты болғанымен, гармонистерге шығыс нарықтарына оңай қол жеткізуге және өздерінің тілі мен мәдениетін бөлісетін басқалармен бейбіт өмір сүруге мүмкіндік беретін еді. Оуэн Индиана шекарасында жаңа қауымдастық құруға үміттенеді, ол ортақ тұрмыс пен әлеуметтік реформаға үлгі болар еді.

Оуэн қауымы (18251827)

Роберт Оуэн – Шотландияның Нью-Ланарк қаласындағы тоқыма фабрикаларынан байлық жинаған әлеуметтік реформатор және бай өнеркәсіпші. Оуэн, оның жиырма екі жасар ұлы Уильям және оның шотландтық досы Дональд Макдональд 1824 жылы Америка Құрама Штаттарына кемемен жүзіп, Оуэннің білім, ғылым, технология және қоғамдық өмір арқылы бақыт, ағартушылық және өркендеудің «Жаңа Моральдық Әлем» туралы көзқарасын іске асыру үшін жер сатып алды. Оуэн өзінің утопиялық қоғамдастығы әлеуметтік реформа идеалдарына негізделген «жоғары әлеуметтік, интеллектуалдық және физикалық ортаны» жасайды деп сенді. Оуэн өзінің теориясының өміршең екенін дәлелдеу және оның жаңа Ланарк қаласындағы қауымдастығына әсер еткен қиындықтарды түзету үшін қаланы сатып алуға ынталанды. Оуэннің қажеттіліктеріне сәйкес Индиана штатындағы Гармони қаласының құрылысы аяқталды. 1825 жылдың қаңтар айында ол қаланы сатып алу туралы келісімге қол қойып, оны Нью-Гармония деп атады және «барлығын және бәрін» өзіне қосылуға шақырды. Қалаға жаңадан келгендердің көбісі оны сәтті өткізуге шын көңілден ықылас білдірсе де, тәжірибе «сарық, тегін жүк тиеушілер мен қалада болуы сәттілікке әкелмейтін авантюристтерді» де тартты. Уильям Оуэн, әкесі шығысқа жаңа тұрғындарды жалдауға оралғанда, Нью-Гармонияда қалды, ол да өзінің күнделік жазбасында, 24 наурыз 1825 жылы: «Мен бұрынғы өмір салтында жайлы және қанағаттанғандардың мұнда келген кезде қуаныштарының артуына күмәнданамын. Олардың жаңа өмір салтына қанша уақыт үйреніп кететінін айта алмаймын». 1825 жылы сәуірде Роберт Оуэн Нью-Гармонияға оралғанда, ол жеті жүзден сегіз жүзге дейінгі тұрғындарды және «қауіпті» жағдайды, басшылыққа мұқтаждықты тапты. 1825 жылдың мамырына қарай қауым «Алдын ала қоғамның конституциясын» қабылдады, онда оның үміттері мен үкіметі кеңінен баяндалды. Алдын ала конституцияға сәйкес, мүшелер өздерінің тұрмыстық заттарын қамтамасыз етеді және өз капиталын тәуелсіздік пен әлеуметтік теңдікті қолданатын кәсіпорынға пайызбен инвестициялайды. Қауым мүшелері қаладағы дүкеннен несие алу үшін қоғамға қызмет көрсетеді, ал жұмыс істегісі келмегендер ақшасын алдын ала төлеп, дүкеннен несие сатып ала алады. Сонымен қатар, қала Оуэн таңдаған төрт адамнан тұратын комитетпен басқарылатын болады, ал қауым тағы үш адамды сайлайды. Маусым айында Роберт Оуэн Уильямды Нью-Гармонияда қалдырып, өзінің үлгілік қауымдастығын ілгерілету үшін шығысқа сапар шегіп, Шотландияға оралды. Ол Нью-Ланарк тоқыма фабрикасындағы өз үлесін сатып, әйелі мен екі қызы үшін Шотландияда қалуды таңдаған қаржылай қолдауды ұйымдастырды. Оуэннің төрт ұлы Роберт, Уильям, Дэвид, Ричард және Джейн Дейл Нью-Гармонияда қоныстанды. Оуэн Нью-Гармонияға жаңа тұрғындарды жалдауға кеткен кезде, социалистік қоғамдастықтың ерте ыдырауына әкелген бірқатар факторлар басталған болатын. Депутаттар жұмысшылар мен жұмысшылар еместер арасындағы кредиттердегі теңсіздік туралы наразылық білдірді. Сонымен қатар, қалада көп ұзамай адамдар толып, баспана жетіспей, өздерін қамтамасыз ету үшін жеткілікті өнім өндіре алмады, бірақ олар әлі де «болашаққа үлкен үміт артып отырды». Оуэн Нью-Гармонияда бірнеше ай ғана болды, онда шебер шеберлер мен жұмысшылардың жетіспеушілігі, сондай-ақ жеткіліксіз және тәжірибесіз қадағалау мен басқару оның ақыр соңында сәтсіздікке ұшырауына ықпал етті. Қоғамның кемшіліктеріне қарамастан, Оуэн өзінің «Жаңа Гармония» идеясын ынталы түрде алға жылжытты. Филадельфияға барған кезде Оуэн Песталоцциан педагог Мари Луиза Дюклос Фретажомен кездесіп, оны Индианаға қосылуға көндірді. Фретажо Уильям Маклюрді, ғалым және оқытушы, жобаға қатысуға шақырды. (Маклюр Оуэннің қаржы серіктесі болды.) 1826 жылы 26 қаңтарда Фретегеот, Маклюр және олардың көптеген әріптестері, соның ішінде Томас Сей, Йозеф Неф, Чарльз Александр Лесуэр және басқалар Кильбоут Филантроп (сонымен қатар «Білімнің қайығы» деп аталады) қайығында Оуэнге социализмдегі жаңа экспериментті орнатуға көмектесу үшін Нью-Гармонияға келді. 1826 жылы 5 ақпанда қалада «Жаңа Гармония теңдік қоғамы» атты жаңа конституция қабылданды, оның мақсаты тең құқықтар мен міндеттер теңдігі қағидаттарына негізделген бақытқа қол жеткізу болды. Конституция құрамына ынтымақтастық, ортақ меншік, экономикалық пайда, сөз және іс-әрекет бостандығы, мейірімділік пен сыпайылық, тәртіп, денсаулықты сақтау, білім алу және елдің заңдарына мойынсұну кірді. Конституция Нью-Гармонияда азаматтың өмірін жасына қарай белгіледі. Бір жастан бес жасқа дейінгі балалар күтімге алынып, жаттығулар жасауға ынталандырылады; алтыдан тоғыз жасқа дейінгі балалар жеңіл жұмысқа тартылып, білімді тәжірибелі ұстаздардың бағыныштары арқылы алады. Оннан он екі жасқа дейінгі жастар үй шаруасында және бағбанда көмектеседі. Он екіден он бес жасқа дейінгі жасөсперімдер техникалық оқудан өтеді, ал он бес жастан жиырма жасқа дейін олардың білімі жалғастырылады. Жиырмадан отыз жасқа дейінгі жастар өндіріс және білім беру бөлімдерінде басшы болып жұмыс істейді. Отыздан қырық жасқа дейінгі ересектер үйлерді басқарады, ал қырықтан алпыс жасқа дейінгі тұрғындар қауымның сыртқы қатынастарын көмектесуге немесе қалаған жағдайда шетелге саяхаттауға ынталандырылады. Конституцияда лайықты идеалдар болғанымен, қауым қалай жұмыс істейтіні туралы нақты айтылмады және толыққанды құрылмады. Индивидуалист-анархист Джосайя Уоррен, Нью-Гармония қоғамының алғашқы қатысушыларының бірі, қауым жеке адамның егемендігі мен жеке меншіктің болмауына байланысты сәтсіздікке ұшырауға тағдырланғанын мәлімдеді. Ол былай деді: «Пікірлердің, талғамдардың және мақсаттардың айырмашылығы сәйкестікке деген талапқа пропорционалды түрде артты. Екі жыл осылай өтті; соңында, менің ойымша, сәттілікке үміттенген үш адамнан аспады. Экспериментшілердің көпшілігі барлық реформалардан үмітін үзді, консерватизм өзін нығайтты. Біз барлық ойланатын ұйымдық және үкіметтік формаларды сынап көрдік. Бізде миниатюрада әлем болды. Біз көңілсіздікпен, мәйіттердің орнына нәтижесінде француз революциясын қайтадан өткіздік. Бірлікке ұмтылысымыз адамдар мен жағдайлардың жекелігіне және өзіне сақтану инстинктіне тікелей соғыс жариялағандай болды және адамдардың немесе мүдделердің байланысына пропорционалды түрде келісімдер мен компромистер қажет екені анық болды». (Кезеңдік хат II 1856). Нью-Гармонияның сәтсіздігіне Оуэннің Шотландиядан Америкаға әкелген үш іс-әрекеті себеп болды. Біріншіден, Оуэн Америка Құрама Штаттарының діни бостандық пен шіркеу мен мемлекеттің бөлінуіне конституциялық кепілдіктеріне қарамастан, белгілі дінді белсенді түрде сынады. Екіншіден, Оуэн Оуэн тартпақ болған Джефферсон шаруаларынан бұрғысынан шығып, Рационалисттар ғасырының қағидаттарына берік ұстанып қалды. Үшіншіден, Оуэн үнемі жоғары сыныптан қайырымдылық сұрады, бірақ бұл стратегия Еуропада болғандай тиімді болмады. Роберт Дейл Оуэн Нью-Гармониядағы сәтсіз социалистік эксперименттің мүшелері «радикалдардың әртүрлі жиынтығы, қағидаттарға адал жандар, шүкіршілікпен қараушылар және жалқау теорияшылар, сонымен қатар бірнеше адал алаяқтар» екенін жазды және «барлығына бірдей сыйақы төлейтін жоспар, қазіргі қоғамдағы жағдайда, кооперативтік қауымдастықтан білікті, тиімді және еңбекқор мүшелерді жояды, нәтижесінде тиімсіз және жайлы қалдықтар қалады, онда эксперимент әлеуметтік және қаржылық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырайды». Дегенмен, ол «кооперация капитал мен еңбек арасындағы дауысты дауларды басуға арналған басты агент екенін» ойлады.

Ғылым

Роберт Оуэннің әлеуметтік реформадағы жетістік ретінде Жаңа Гармонияға жасаған көзқарасы іске аспағанымен, қала ұлттық маңызы бар ғылыми орталыққа айналды, әсіресе табиғи ғылымдар саласында, оның ішінде геология ерекше көзге түсті. Уильям Маклюр (1763–1840), 1817–1840 жылдары Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының президенті, 1825–1826 жылдары қыс мезгілінде Жаңа Гармонияға келді. Томас Сей (1787–1834), Маклюрдің досы, энтомолог және конхолог болды. Оның қабыршақтылар мен жәндіктерді зерттеу жұмыстары, ғылыми журналдарға көптеген мақалалары, Флорида, Джорджия, Роки таулары, Мексика және басқа да аймандарға жасаған ғылыми экспедициялары оны халықаралық деңгейде танымал натуралист етті. Сей американдық энтомология мен конхологияның негізін қалаушы деп есептеледі. Чарльз Александр Лесуэр (1778–1846), табиғатты зерттеуші және суретші, «Филантроп» кемесімен Жаңа Гармонияға келді. Оның Жаңа Гармонияның эскиздері Оуэнит кезеңіндегі қаланың көрнекті суретін сақтап қалды. Лесуэр табиғатты зерттеуші ретінде Ұлы көлдердегі балықтарды жіктемелеуімен танымал. 1837 жылы ол туған Франциясына оралды. Көптеген түрлерді алғаш рет Сей мен Лесуэр сипаттаған, ал көптеген түрлер олардың құрметіне аталған. Роберт Оуэннің үшінші ұлы Дэвид Дейл Оуэн (1807–1860) 1837 жылы медицина ғылымдарының докторы болып білімін аяқтады. Бірақ, Жаңа Гармонияға оралғаннан кейін, Дэвид Дейл Оуэнге 1825 жылы Жаңа Гармонияға келген және кейіннен 1831–1850 жылдары Теннесси штатының геологы болған голланд геологы, минералог, зоолог және химик Джерард Трусттың еңбектері үлкен әсер етті. Оуэн 1839–1840 және 1847–1851 жылдары Айова, Миссури, Висконсин, Миннесота және солтүстік Иллинойс штаттарын қамтыған АҚШ-тың Орта Батысының федералдық геологиялық зерттеулеріне жетекшілік етті. 1846 жылы Оуэн Смитсондар институтының ғимараты («Смитсондар сарайы») үшін бірнеше құрылыс тастарын сынап, осы ғимарат салынған ерекше Сенека Крик құмтасын ұсынды. Келесі жылы Оуэн еліміздің астанасынан жиырма үш шақырым қашықтықтағы Булл-Рандағы тас карьерін анықтады, сол карьерден алынған таспен ғимарат салынды. Оуэннің Жаңа Гармониядағы мұражайы мен зертханасы Аллегей тауларының батысындағы ең ірісі ретінде танымал болды. Оуэн 1860 жылы қайтыс болған кезде оның мұражайында 85 000-ға жуық экспонат болды. Оуэннің ең маңызды жарияланымдарының бірі – «Висконсин, Айова және Миннесота штаттарының геологиялық зерттеулері және Небраска аумағының бір бөлігі туралы есеп» (Филадельфия, 1852). Оуэннің басшылығы мен ықпалымен Бенджамин Франклин Шумард, оның құрметіне Шумард емені аталған, Техас штатының геологы болып тағайындалды; Амос Генри Уортен Иллинойс штатының екінші геологы және Иллинойс штатының мұражайының бірінші кураторы болды; ал Филдинг Брэдфорд Мик Смитсонов институтында жалақысыз алғашқы толық уақытты палеонтолог болды. Джозеф Гранвилл Норвуд, Дэвид Дейл Оуэннің әріптесі және бірлескен авторы, сонымен қатар дәрігер, Иллинойс штатының алғашқы геологы болды (1851–1858). 1851–1854 жылдары Иллинойс штатының геологиялық зерттеу бас штабы Жаңа Гармонияда орналасқан. Ричард Оуэн (1810–1890), Роберт Оуэннің кіші ұлы, 1828 жылы Жаңа Гармонияға келді және бастапқыда онда мектепте сабақ берді. Ол ағасы Дэвид Дейл Оуэнге геологиялық зерттеуде көмектесті және Индиана штатының екінші геологы болды. Америка Азамат соғысы кезінде полковник Ричард Оуэн Индианаполистегі Мортон лагеріндегі Конфедерация тұтқындарының бастығы болды. 1864 жылы АҚШ армиясынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Оуэн Блумингтондағы Индиана университетінде табиғат ғылымдарының профессоры болды, онда академиялық ғимарат оның құрметіне аталды. 1872 жылы Оуэн Пердью университетінің бірінші президенті болды, бірақ 1874 жылы осы қызметінен бас тартты. Ол 1879 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін IU-де сабақ беріп жүрді.

Мемлекеттік қызмет және әлеуметтік реформа

Роберт Дейл Оуэн, Роберт Оуэннің үлкен ұлы, ұлттық маңызы бар әлеуметтік реформатор және зиялы болды. Нью-Гармонияда ол мектепте сабақ берді және Франсис Райтпен бірге «New Harmony Gazette» газетін шығарды. Кейін Оуэн Нью-Йоркке көшті. 1830 жылы ол «Жаңа философия» деген еңбек жариялады, ол Америка Құрама Штаттарында бала тууды шектеуді қолдаған алғашқы трактат болды, және 1834 жылы Жаңа Гармонияға оралды. Ол сондай-ақ Смитсониялық ғимараттар комитетінің төрағасы қызметін атқарды. Ол ағасы Дэвид Дейл Оуэнге Смитсония сарайы үшін көптеген құрылыс тастарын сынап алуды тапсырды. 1852 жылдан 1858 жылға дейін Оуэн Неапольде (1853–1858) толық өкілдігінде дипломатиялық қызмет атқарды, онда ол спиритизмді зерттей бастады. Оуэннің «Басқа әлемнің шекарасындағы іздер» (1860) кітабы әдебиетте қызығушылық тудырды. Оның «Бостон зерттеушісінде» және Жаңа Гармониядағы «Жарнамашы» басылымындағы сыншыларының арасында Джон және Маргарет Чаппеллсмит болды, ол бұрын Дэвид Дейл Оуэннің геологиялық басылымдары үшін суретші болған, ал ол бұрынғы Оуэнит лекторы болды. Роберт Дейл Оуэн 1877 жылы Нью-Йорк штатының Джордж көлінде қайтыс болды. Райт Уильям Филкепаль д’Арусмонтқа үйленді, ол Нью-Гармонияда танысқан Песталоцци мектебінің педагогы. Жұбайлар сондай-ақ Париж (Франция) және Цинциннати (Огайо штаты) қалаларында тұрды, онда 1850 жылы ажырасты. Райт 1852 жылы Цинциннатиде қайтыс болды.

Білім

Нью-Гармониядағы білім беру тарихында Уильям Маклюрдың күш-жігерінің арқасында Нью-Гармонияға көшіп келгенге дейін өз салаларында жақсы қалыптасқан бірнеше мұғалім болды. Олардың арасында Песталоцци ұстанымын ұстанған Мари Дюклос Фретажо және Джозеф Ниф есімді педагогтар бар еді. Маклюр Нью-Гармонияға келген кезде ол Америкадағы алғашқы Песталоцци мектебін құрған болатын. Фретажо мен Ниф бұрын Пенсильваниядағы Маклюр мектептерінде Песталоцци әдісін оқытқан және мектеп басқарушылары болған. Ол сонымен қатар өзінің үлкен кітапханасын және геологиялық жинағын Филадельфиядан Нью-Гармонияға жеткізді. 1838 жылы Маклюр "өзара оқыту" қағибасына негізделген "Жұмысшы институтын" құрды. Онда Индиана штатындағы ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан кітапхана және шағын мұражай орналасқан. Кітапханадағы сақтау бөлмесінде Нью-Гармония тарихына қатысты көптеген тарихи қолжазбалар, хаттар мен құжаттар сақталған. Өсиеті бойынша Маклюр АҚШ-тағы еңбекшілер клубына немесе қоғамына, кемінде 100 кітаптан тұратын оқу залы мен кітапхана құрғандарына 500 доллар сыйлық беруді ұсынды. Оның осы сыйлығынан Индиана және Иллинойс штатындағы 160-қа жуық кітапхана пайдаланды. Мари Дюклос Фретажо "Филантроп" кемесімен Нью-Гармонияға келгенге дейін Францияда және Филадельфияда Маклюр ұйымдастырған Песталоцци мектептерін басқарды. Нью-Гармонияда ол бес жасқа дейінгі балаларға арналған мектептің жұмысын ұйымдастырды, Филадельфиядан әкелген бірнеше жас қыздың тәрбиесімен айналысты, дүкен ашты және Маклюр Мексикада болған кезінде оның істерін басқарды. Фретажо 1831 жылға дейін Нью-Гармонияда тұрды, содан кейін Францияға оралды, ал кейін Мексикада Маклюрмен бірге болып, 1833 жылы қайтыс болды. Джозеф Ниф (1770–1854) 1808 жылы АҚШ-та ағылшын тілінде жазылған білім беру әдістемесі туралы алғашқы еңбегін жариялады – «Білім беру жоспары мен әдісінің эскизі». Маклюр Швейцариядан Песталоцци ұстанымын ұстанатын Нифті Филадельфияға шақырды және оны ұлдарға арналған мектебінің директоры етіп тағайындады. Бұл АҚШ-тағы Песталоцци әдістеріне негізделген алғашқы мектеп болды. 1826 жылы Ниф, оның әйелі және балалары Маклюрдің басшылығымен Нью-Гармонияға мектептерді басқаруға келді. Ниф Маклюрдің оқу бағдарламасын орындап, Нью-Гармониядағы мектептердің суперинтенданты болды, онда бес және он екі жас аралығындағы 200-ге жуық оқушы білім алды. Роберт Оуэннің қызы Джейн Дейл Оуэн Фаунтлерой (1806–1861) 1833 жылы Нью-Гармонияға келді. 1835 жылы ол азаматтық инженер Роберт Генри Фаунтлеройға үйленді. Ол Дэвид Дейл мен Роберт Дейл Оуэннің серіктесі болды. Джейн Оуэн Фаунтлерой отбасылық үйінде жас қыздарға арналған семинария ашты, онда оның ағасы Дэвид Дейл Оуэн ғылым пәнін оқытты. Қазіргі таңда Нью-Гармониядағы оқушылар 2012 жылы жабылған Нью-Гармония орта мектебінің орнына Солтүстік Пози орта мектебінде білім алады.

Баспа ісі

Корнелиус Тибоут (шамамен 1773–1832) – суретші, баспагер және гравёр, 1826 жылдың қыркүйегінде Жаңа Гармония қауымына қосылған кезде жоғары даңққа ие болған. Тибоут баспа ісіне үйретті, екі айда рет шығатын «Пайдалы білімді таратушы» газетін және қалалық баспаны пайдалана отырып кітаптар шығарды. Ол 1832 жылы Нью-Гармонияда қайтыс болды. Жаңа Гармония баспасынан шыққан туындылардың арасында Уильям Маклюрдің «Тастардың қалыптасуы туралы эссе немесе олардың қазіргі күйінің пайда болуына қатысты зерттеу» (1832); және Маклюрдің «Батыс Үнді аралдары геологиясы: Барбадостан Санта-Крусқа дейін, оның ішінде» (1832); Томас Сейдің «Солтүстік Американың жаңа жәндік түрлерінің сипаттамасы»; «Бұрын сипатталған түрлерге қатысты байқаулар»; «Солтүстік Американың жаңа құрлық және су қабыршақтарының сипаттамалары»; және Сейдің «Американдық конхологиясы» кітабының алғашқы томдары (Солтүстік Америка қабыршақтарының сипаттамасы) бар. («Американдық конхологияның» жетінші томы Филадельфияда жарық көрді.) Люси Систаре Сэй Фретажоның Песталоцци мектебінде шәкірт болған және Филадельфияда Лесуэрдің бұрынғы оқушысы болған. Индианаға жол астында Систаре Томас Сеймен танысып, 1827 жылдың 4 қаңтарында, Жаңа Гармонияға келгенге дейін үйленді. Ол өзінің күйеуінің моллюскалар туралы көп томдық еңбегі «Американдық конхология» кітабындағы 68 суреттің 66-сын қолмен бояп, суреттеді. 1834 жылы Томас Сей қайтыс болғаннан кейін ол Нью-Йоркке көшіп, гравёр болуға оқыды және «Американдық конхологияның» соңғы томын аяқтау және жариялау үшін жұмыс істеді. Люси Сэй Шығысқа оралғаннан кейін де табиғат ғылымдарына қызығушылық танытты. 1841 жылы Филадельфияның Табиғи ғылымдар академиясының алғашқы әйел мүшесі атанды. Немец-американдық халық суретшісі Джейкоб Мэнтл (шамамен 1763–1863) 1836 жылдан өліміне дейін Нью-Гармонияда өмір сүрді. Осы кезеңде ол фрактюр стилінде портреттер салып, жергілікті оуэниттердің киім-кешегі мен интерьерін бейнеледі. Оның туындыларының мысалдары Смитсоновтың американдық өнер мұражайында, американдық халық өнері мұражайында және Эбби Олдрич Рокфеллер мұражайында қойылған. Нью-Гармония тарихына қатысты жариялымдарға Нью-Гармония тарихшысы және тұрғыны Жозефин Мирабелла Эллиоттың еңбектері кіреді.

Театр

Уильям Оуэн (1802–1842), Роберт Оуэннің екінші үлкен ұлы, Нью-Хармонияның іскерлік және қоғамдық мәселелеріне қатысты. Ол New Harmony's Thespian Society-ді құрушылардың бірі болды және топтың бірнеше қойылымында өнер көрсетті. Оуэн сондай-ақ Пози округінің ауыл шаруашылығы қоғамын құруға көмектесті және 1834 жылы Индиана штатының Эвансвилл бөлімшесінің мемлекеттік банкінің директоры болды. Ол 1842 жылы Нью-Хармонияда қайтыс болды.

Тарихи ғимараттар

Гармонист және Оуэнит утопиялық қоғамдарының 30-дан астам құрылыстары Ұлттық тарихи ескерткіш атағын алған Жаңа Гармония тарихи ауданының құрамына кіреді. Бұған қоса, сәулетші Ричард Мейер Жаңа Гармонияның Афинеум ғимаратын жобалаған, ол Тарихи Жаңа Гармонияның келушілер орталығы болып табылады.

География

Уабаш өзені Нью-Гармонияның батыс шекарасын құрайды. Бұл Индиана штатындағы ең батысқа орналасқан елді мекен. 2010 жылғы халық санауы бойынша Нью-Гармонияның жалпы ауданы 0,65 шаршы миль (2 км2) құрайды, оның ішінде 0,64 шаршы миль (2 км2) (немесе 98,46%) құрлық, ал 0,01 шаршы миль (0 км2) (немесе 1,54%) су.

Пол Тиллих саябағы

Пол Тиллих паркі ХХ ғасырдың белгілі теологы Пол Йоханнес Тиллихті еске алады. Парк Тиллихтің өзі 1963 жылғы 2 маусымда ашып берді, ал оның күлі 1965 жылы осы жерге қойылды. Солтүстік Мейн көшесінен дәл қарама-қарсы, «Шатырсыз шіркеудің» жанында орналасқан бұл саябақта биік жерде мәңгі жасыл ағаштардан тұратын тоғай мен оның ішінде серуендеуге арналған жол бар. Серуендеу жолының бойында Тиллихтің еңбектерінен алынған цитаталар жазылған бірнеше ірі тастар орналасқан. Джеймс Розати жасаған Тиллихтің бас мүсіні серуендеу жолының солтүстік жағында көтеріліп тұрады, мұны ашық алаң мен үлкен көл толықтырады.

Климат

Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Нью Гармония ылғалды субтропиктік климатқа ие, климат карталарында "Cfa" деп белгіленеді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша қалада 789 адам, 370 үй шаруашылығы және 194 отбасы тұратын. Тұрғындардың тығыздығы анықталмаған. Орташа тығыздықпен 464 тұрғын үй бірлігі болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 99,0% ақ нәсілді, 0,3% американдық индейлер, 0,1% азиялықтар және 0,6% екі немесе одан көп нәсілділер. 370 үй шаруашылығының 17,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 42,7%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 7,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 2,4%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 47,6%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 43,5%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 23,5%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 1,93 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,62 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 55,1 жас. Тұрғындардың 13,1%-ы 18 жасқа дейін, 5,7%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 17,3%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 30,4%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 33,5%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 43,2% ерлер және 56,8% әйелдер.

БАҚ-та

New Harmony – The CW телехикаясының үшінші маусымының соңғы эпизодында оқиғасы өтеді. 2009 жылы Вандербильт университетінің студенті «Утопияның соңы» атты қысқа эксперименталды фильмін жасады. 2023 жылы Ребекка Мей Хоуптың «Destination Harmony: A Novel of the Owenite Experiment» тарихи көркем әдебиеті 1825 жылы Индиана штатындағы Нью-Хармони қаласындағы Оуэнит эксперименті туралы айтады.