Кіріспе

Христиандық теософия және пиетистік қоғам – ұқсас атаумен қытай тұжырымы. Гармония қоғамы 1785 жылы Германияның Иптинген қаласында құрылған христиандық теософия және пиетистік қоғам. Лютеран шіркеуі мен Вюртемберг үкіметі тарапынан діни қуғын-сүргінге ұшырағандықтан, топ АҚШ-қа көшіп барды, онда өкілдер бастапқыда Пенсильвания штатының Батлер округінде жер сатып алды. 1805 жылдың 15 ақпанында шамамен 400 жақтасы бар топ барлық мүлкін ортақ пайдалануға беріп, "Гармония қоғамын" ресми түрде құрды. Оның негізін қалаушы және рухани жетекшісі Иоганн Георг Рапп (1757–1847); оның іскерлік мәселелерін басқарған асырап алған ұлы Фредерик (Райхерт) Рапп (1775–1834) және олардың серіктестерімен бірге Қоғам шамамен 1805 жылдан 1905 жылға дейін жүз жыл бойы өмір сүрді. Қоғам мүшелері гармонистер, гармониттер немесе раппиттер деп аталды. Қоғам өз әлемдік жетістіктерімен, ең бастысы үш үлгілі қауымдастық құрумен танымал: біріншісі – Пенсильвания штатындағы Гармонияда; екіншісі, сондай-ақ Гармония деп аталған, Индиана территориясында, қазіргі Нью-Гармония, Индиана; және үшінші және соңғы қаласы – Экономи, қазір Амбридж, Пенсильвания.

Германиядан шыққан

Иоганн Георг Рапп (1757–1847 жж.), сондай-ақ Джордж Рапп деп танылған, «Гармонистер», «Гармонитерлер», «Раппитерлер» немесе «Гармония қоғамы» деп аталатын діни сектаның негізін қалаушы. Рапп Германияның Вюртемберг герцогтігінің Иптинген қаласында дүниеге келген. Ол «ақылды, бірақ жалтақ бала» болған және терең діншілдікке ие болған. Оның «күшті мінезі» мен діни нанымы жергілікті шіркеу билігін алаңдатып, ол шіркеу қызметтеріне қатысудан немесе қасиетті тағайындалғандарды қабылдаудан бас тартқан. Рапп және оның жақтастары Иптингенде жинала бастады, соңынан АҚШ-қа көшіп, үш қауымдастық құрды: Гармония, Пенсильвания штатының Батлер округі; Гармония (кейіннен Жаңа Гармония деп аталды), Индиана штатының Пози округі; және Экономика, Пенсильвания штатының Бивер округі. Рапп Якоб Бёме, Филипп Якоб Спенер, Иоганн Генрих Юнг және Эммануэль Сведенборг сияқты философтардың идеяларынан шабыттанды. Кейіннен ол 1824 жылы неміс тілінде, ал бір жылдан кейін ағылшын тілінде жарияланған «Адам тағдыры туралы ойлар» атты еңбегін жазды, онда өзінің ойларын және философиясын баяндады. Рапп өмірінің соңғы күндерін Экономикада өткізіп, 1847 жылдың 7 тамызында 89 жасында қайтыс болды. 1780-ші жылдардың ортасына қарай Рапп сепаратистерге уағыз айта бастады, оның Иптингендегі жақтастары жеке жиналып, шіркеу қызметтеріне қатысудан немесе қасиетті тағайындалғандарды қабылдаудан бас тартты. Олардың саны арта келе, Рапп тобы 1785 жылы лютеран шіркеуінен ресми түрде бөлініп, жиналыстарын өткізуге тыйым салынды. Жергілікті биліктің ескертулеріне қарамастан, топ жасырын түрде жинала берді және одан да көп жақтастарды тартты. 1798 жылы Рапп және оның жақтастары негізгі қоғамнан алшақтады. 1798 жылы жазылған Ломерсхаймер декларациясында бұл діни сепаратистер Вюртемберг заң шығарушы органына христиандық принциптерге негізделген сенімдерін ұсынды. Рапптың жақтастары лютеран шіркеуінің ілімдерінен арылып, мүшелерінің үйлерінде жиналатын жеке қауымдастық құруға ниетті екендерін мәлімдеді. Топтың пікірінше, бала өз еркімен христиан болуды қалағанша, шомылдыру рәсімінен өтудің қажеті жоқ. Олар жастарды құлшылыққа қабылдаудың да қажеті жоқ деп санайды, ал қасиетті тағайындалғандарды қабылдау мен күнә тазарту жылына бірнеше рет ғана өткізіледі. Сепаратистер азаматтық үкіметті қолдаса да, олар оны қолдап ант беруден бас тартты, «өйткені Ізгі хабарда әділ өмір сүрген адал адамға ант беруге рұхсат етілмейді» делінген. Олар әскерге шақырылудан да, лютерандық мектептерге барудан да бас тартты, оның орнына балаларын үйде оқытуды жөн көрді. Бұл сенім мәлімдемесі, кейінірек қосылған бірнеше түзетулермен бірге, Германиядан АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін де Гармония қоғамының діни сенімдерін басшылыққа алды. 1790-шы жылдарда Рапптың жақтастарының саны арта берді, олардың саны 10 000-12 000-ға жетті. Олардың санының өсуі, Рапптың ауылынан тыс жердегі жақтастарды қоса алғанда, үкіметті алаңдатты, олар олардың бүлікшіл және мемлекет үшін қауіпті болуінен қорқып қалды. Бастапқыда сепаратистерді басу үшін қатаң шаралар қолданылмаса да, топ Францияға немесе АҚШ-қа көшіп кетуді қарастыра бастады. 1803 жылы үкімет Рапптың жақтастарын қуғындағанда, ол бүкіл топты АҚШ-қа көшіруге шешім қабылдады. Рапп пен кішкентай топ 1803 жылы Иптингеннен Америкаға жаңа отан іздеп сапар шекті. 1804 жылдың 1 мамырында иммигранттардың алғашқы тобы АҚШ-қа аттанды. Алғашқы көші-қон жақтастарды шашыратып, Рапптың бастапқы 12 000-нан тұратын тобын бірнеше жақтасқа дейін азайтты. Кейінірек Рапптың асырап алған ұлы болып қабылданып, Фредерик Рапп деген есімді алған Йохан Фредерих Райхерт 1804 жылдың 25 ақпанындағы хатында «кем дегенде 100 отбасы немесе 500 адам, тіпті мүлкін құрбан етуге дайын екендерін» хабарлады.

Хаугеандармен кездесу

1817 жылдың қыркүйек айында Вюртембергтен 500 иммигрант, олардың ішінде бірнеше раппиттер де болды, нашар ауа райы салдарынан Норвегияда тоқтауға мәжбүр болды. Бергенде шамамен бір жылдай тұрғаннан кейін, билік тарапынан баспанамен қамтамасыз етілді және оларды Пиетистік Хаугеан қозғалысының жақтастары жылы күтіп алды. Екі топтың да ортақ тұжырымдары көп болды, бірге құлшылық етті, ал кейбір немістер Норвегия тілін үйренді. Хаугеан басшысы Самсон Трей: «Сіздердің сенімдеріңіздің негізі Құдайдың рас сөзімен сәйкес келетінін білгеніміз бізге зор қуаныш сыйлады», - деп мәлімдеді. Рапптың жақтастары АҚШ-қа қоныстанғаннан кейін екі топ біраз уақыт бойы байланыста болды. Раппиттер бір хатта: «Америкаға келгеннен бері біз сіздердің мейірімді және рухани сергектік сыйлайтын серіктестігіңізге жиі құштарлық таныттық. Сіздер бізді махаббатпен қарсы алып, дене және рухымызды жаңартып, Германиядан гөрі Бергенге көбірек құштар болдық», - деп жазды.

Құрама Штаттардағы елді мекендер

1804 жылы Рапп пен оның серіктері Америка Құрама Штаттарында қоныстанатын жер іздеп жүргенде, оның жақтастары бірнеше кемемен Америкаға келіп, Пенсильванияның батысына жол тартты. Рапп Пенсильванияда кең жерді сатып алып, 1804 жылдан 1815 жылға дейін Қоғам орналасқан Батлер округінде, Пенсильванияда, алғашқы коммуны «Хармони» немесе «Гармония» деп аталды. Ұзақ өтпей халқы 800-ге жуық адамға жетіп, өте табысты болды. Он жылдан кейін қала сатылып, Гармонистер Индиана территориясының батысына көшіп, қазір Индиана штатындағы Нью-Гармония деп аталатын Гармония қаласын құрды және 1815 жылдан 1825 жылға дейін сонда тұрды. Гармонистер 1905 жылы Қоғам таратылғанға дейін Экономиде өмір сүрді. Келісім Қоғамға Америка Құрама Штаттарында заңды мәртебе берді және таратылудан қорғады. Мүшелер барлық мүлкін қосып, топтың мүддесін ілгерілетуде ынтымақтастыққа уәде берді және қызметтері үшін жалақы алмауға келісті. Қарсылығында, мүшелер топпен бірге тұрғанда күтім алатын. Егер мүше Қоғамнан кетсе, оның қаражаты пайызсыз қайтарылатын немесе ол Қоғам қазынасына үлес қоспаған болса, шағын ақшалай сыйлық алатын. Қоғам – Рапп пен оның серіктерінің рухани және материалдық басшылығына бағынған және барлық мүшелерінің жалпы игілігі үшін бірлесіп жұмыс істеген діни қауымдастық. Мәсіхтің қайта оралуы өмірлерінде болады деп сенген Гармонистер қатаң діни ұстанымдарға сәйкес қарапайым өмір сүруге дайын болды, темекі шегуден бас тартты және бойдақ болуды жақтады. Кейіннен олар 1814 жылы меншігін сату үшін жариялаған кезде жерлерін шамамен ұлғайту үшін қосымша жер сатып алды. Бұл жерде олар 1805 жылы 50-ге жуық ағаш үйлер, үлкен қора, ұн тартатын диірмен және егін өсіруге арналған 150 акрдан астам тазартылған жері бар Гармония деген шағын қауымды салған. Климат жүзім өсіруге қолайсыз болғандықтан және жерлерін кеңейту үшін жақын жерлер болмағандықтан, Гармонистер АҚШ үкіметінен басқа жерден жер сатып алуға көмек сұрады. 1806 жылдың қаңтар айында Рапп Гармонистердің Индиана территориясында шамамен акр жер сатып алуға мүмкіндік беретін грант туралы Конгрестегі талқылауларды тыңдау үшін Вашингтонға сапар шекті. Сенат 29 қаңтарда петицияны қабылдаса, 18 ақпанда Өкілдер палатасы қабылдамады. Гармонистер болашақ кеңейту жоспарларын қолдау үшін басқа қаржылық құралдар табуға мәжбүр болды. 1810 жылы қала халқы шамамен 700 адамға жетті, онда шамамен 130 үй болды. Қоғамның жер иелігі де артты. Келесі жылдары Қоғам мүшелері арасындағы келіспеушіліктерге қарамастан, ақшаның жетіспеушілігі мен несие алудағы қиындықтар қаржылық жағдайын қауіпке тілді. Дегенмен, жас қауымдастық өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығы өндірісімен жақсы беделге ие болды. Гармонияда Джордж Рапп, сондай-ақ Әке Рапп, Қоғамның рухани басшысы ретінде танылды, олар талқылаулар, мойындаулар және басқа да мәселелер үшін оған жүгінетін. Рапптың асырап алған ұлы Фредерик Қоғамның іскерлік және коммерциялық істерін басқарды. Рапп жаңадан келгендерді Қоғамға қабылдады және сынақ мерзімінен кейін, әдетте бір жылдай, олар тұрақты мүшелер ретінде қабылданды. Сонымен қатар, 1807 және 1808 жылдары діни ынтақтың күшті болған кезеңінде Гармонистердің көпшілігі, бірақ барлығы емес, бойдақ өмір салтын қабылдады және мүшелер арасында аз ғана некелер болды. Рапптың ұлы Иоганнес 1807 жылы үйленді; бұл 1817 жылға дейін тіркелген соңғы неке болды. Рапп бастапқыда жыныстық қатынасқа толық тыйым салған жоқ болса да, ол бірте-бірте әдетке айналды және кейінгі жылдары туған балалардың саны азайды. 1811 жылы Гармония халқы 800-ге жуық адамға жетті, олар фермерлік және әртүрлі кәсіптермен айналысты. Табыс басты мақсат болмаса да, олардың қаржысы жақсарды және кәсіпорын табысты болды, бірақ жоспарланған кеңейтулерді жүзеге асыруға жеткіліксіз болды. Олар келгеніне бірнеше жыл өткен соң, Гармонист қауымдастығына қонақүй, тері өңдеу зауыты, қоймалар, сыра зауыты, бірнеше диірмендер, қоралар мен сарайлар, шіркеу/жиналыс үйі, мектеп, мүшелер үшін қосымша тұрғын үйлер, лабиринт және әртүрлі кәсіптерге арналған шеберханалар кірді. Сонымен қатар, жүзімдіктер мен егіндіктер үшін көбірек жер тазартылды. Гармонистер тоқыма және мата да өндірді. Бірнеше фактор Гармонистердің Батлер округін тастауына себеп болды. Аймақтың климаты қолайсыз болғандықтан, олар жүзім өсіруде қиындықтарға тап болды. Сонымен қатар, батысқа көшіп келген жаңа қоныс аударушылар округке келгеннен кейін, ол бұрынғыдай оқшауланбады және Гармонистер Қоғамға жатпаған көршілермен мәселелерге тап болды. 1814 жылы Батлер округінің халқының өсуі және жер бағасының көтерілуі Қоғамға кеңеюге қиындық туғызды, бұл топ жетекшілерін басқа жерде көбірек жер іздеуге мәжбүр етті. Жер табылып, жақсы климат пен кеңейту мүмкіндігі ұсынылғаннан кейін, топ көшу жоспарларын бастады. 1814 жылы Гармонистер алғашқы қоныстарын Авраам Циглерге, меннонитке 100 000 долларға (~ долларға) сатты және Индиана территориясында жаңа өмір бастау үшін батысқа көшті.

Екінші қоныс: Гармони, Индиана

1814 жылы Ынтымақ қоғамы Индиана территориясына көшіп келді, онда бастапқыда Пози округіндегі Уабаш өзені бойындағы жерді сатып алды, кейін одан да көп жерге ие болды. Келесі он жылда қоғам Индиананың шөлейттерінде, Уабаш өзенінде Ынтымақ деп аталатын гүлденген жаңа қауым құрды. (1824 жылы Ынтымақтастар кеткеннен кейін қаланың аты Жаңа Ынтымақ болып өзгертілді.) Ынтымақтастар бұрынғы Пенсильваниядағыдан гөрі ауыл шаруашылығы мен өндіріс салаларында ірі көлемде жұмыс істеді. 1824 жылы Ынтымақтастар Индианадағы жерлерін сатуға жарнама салғанда, олар жер сатып алған, оның көп бөлігі егіс алқабында болды. 1814 жылдың жазы мен күзінде көптеген Ынтымақтастар қызбаға (малярияға) шалдығып, жаңа қаладағы жұмыс дерлік тоқтап қалды. Осы кезеңде қоғам 120-ға жуық адамды жоғалтты, ал жағдай жақсарғанша және аймақтағы батпақтар кепкенше тағы көптеген адамдар ауырды. Индианадағы жаңа қоныс өскен сайын, ол Германиядан келген эмигранттар сияқты жаңа келушілерді де тарта бастады, олар Ынтымақтастардың Америкаға жол ақысын төлейтініне үміттенді. Жаңа қалаға келгендер оның өсіп келе жатқан сауда-өндіріс саласын атап өтті. 1819 жылы қалада бумен жұмыс істейтін жүн иру және тоқу фабрикасы, сыра зауыты, арақ зауыты, жүзімзарлар мен шарап зауыты болды, бірақ барлық келушілер шекарадағы өсіп келе жатқан ортақ қаладан әсерленбеді. Қоғам басқа да ортақ діни қоғамнан, Шейкерлерден де қонақтар қабылдады. 1816 жылы Шейкерлер мен Ынтымақтастар арасындағы кездесулер екі қоғамның бірігу мүмкіндігін қарастырды, бірақ екі топ арасындағы діни айырмашылықтар бірігуге кедерес болды. Дегенмен, топ мүшелері жылдар бойы байланыста болды. Джордж Рапптың қызы және басқалары Индиана штатындағы Уэст-Юниондағы Шейкерлердің қонысында біраз уақыт тұрды, онда Шейкерлер бірнеше Ынтымақтастарға ағылшын тілін үйренуге көмектесті. Ынтымақтастар қауымдастығы 1820 жылдары да гүлдене берді. Қоғам өзінің артық ауыл шаруашылығы өнімдерін және өндірілген тауарын Огайо мен Миссисипи аңғарларына жөнелтті немесе оларды Хармония мен Шоунитаундағы дүкендері арқылы, сондай-ақ Питтсбург, Сент-Луис, Луисвилл және басқа қалалардағы өкілдері арқылы сатты. Фредерик Рапптың қаржылық басқаруымен қоғам өркендеді, бірақ ол көп ұзамай өндіріс және сауда мақсаттарына көбірек қолайлы орын іздеді. Олар бастапқыда Уабаш өзенінің жанындағы жерді оқшаулығы мен кеңею мүмкіндігі үшін таңдаған, бірақ Ынтымақтастар енді шығыс нарықтарынан алыс болды және бұл жердегі сауда олардың қалауынша болмады. Оларға сондай-ақ жағымсыз көршілермен де күресуге тура келді. 1825 жылдың 3 қаңтарында Ынтымақтастар мен Уэльсте туған өнеркәсіпші және әлеуметтік реформатор Роберт Оуэн Индианадағы қоғамның жері мен ғимараттарын 150 000 долларға сату туралы соңғы келісімге келді. Оуэн қалаға Жаңа Ынтымақ деп ат қойды, ал мамыр айында Ынтымақ қоғамының соңғы мүшелері Пенсильванияға оралды.

Үшінші қоныс: Экономи, Пенсильвания

1824 жылы Фредерик Рапп Огайо өзенінің жағасындағы жерді, Пенсильвания штатының Питтсбург қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 миль (29 км) жерде, 10 000 долларға сатып алды, кейіннен 33 445 долларға қосымша жер сатып алып, Қоғамға жаңа қауым құруға мүмкіндік берді. Гармониттер үшінші және соңғы қаласын «Экономия» деп атады, бұл Құдайдың экономикасы туралы рухани түсінік, «Құдай адамдар арасында мекендейтін қала» және кемелдікке қол жеткізілетін орын. «Экономияда» Гармонистер өндіріспен көбірек айналысуды жоспарлады, ал Огайо өзені жанындағы жаңа қалалары шығыс нарықтарына, сондай-ақ оңтүстік және батысқа су жолымен қол жеткізуге Индианадағыдан жақсы мүмкіндік берді. Гармонистер шарап сығу залын, қонақ үй, пошта кеңсесін, арақ зауытын, дүкендер мен түрлі шаруашылықтарды басқарды. Фредерик Рапптың кәсіби шеберлігі мен тиімді басқаруының арқасында олар осындай өркендеуге ие болды, 1829 жылға қарай Питтсбург пен Огайо өзені бойындағы сауда мен нарықтарды бақылады. Гармонисттердің бәсекелестері оларды монополия жасауда айыптап, мемлекеттік билікке қоғамды таратуға шақырды. Олар АҚШ-та жібек өндірісін де бастады. Қоғам өнер мен мәдениет мәселелеріне де мән берді. Фредерик Рапп артефакттар сатып алып, әдемі суреттер мен көптеген қызықты заттар мен антиквариаттарды жинаған мұражай ашты, бірақ ол тиімді болмады және зиянмен сатылды. Сонымен қатар, Гармонистер бұғы бағын, гүл бағын және лабиринт салды. Гармонистер музыканы жақсы көріп, көптеген мүшелері талантты музыканттар еді. Олар ән шырқады, оркестр құрды, әндер жазды және музыканы дамытуға көп көңіл бөлді. 1830 жылға қарай олар 360 томдық кітапхана жинады. 1847 жылы Джордж Рапп қайтыс болғаннан кейін Қоғам қайта ұйымдастырылды. Қоғам ережелерін орындау үшін ақсақалдар кеңесі сайланды, бірақ бизнес басқару сенімділерге – Бейкер мен Генричиге (1847–68), Генричи мен Джонатан Ленцке (1869–90), Генричи мен Вольфелге (1890), Генричи мен Джон С. Дюске (1890–1892), Дюс пен Сейберге (1892–1893), Дюс пен Рейтмюллерге (1893–1897), Дюске (1897–1903) және, ақырында, Сузанна (Сюзи) С. Дюске (1903) өтті. 1905 жылға қарай мүшелер саны үш адамға дейін азайып, Қоғам таратылды. «Экономиядағы» қоныстар 19 ғасырдың соңына дейін экономикалық жағынан сәтті болды, мақта және жүн фабрикаларында, пилорамада, тері өңдеу зауытында, жүзімдіктерде және шарап зауытында көптеген тауарлар өндірді. Олар киімге арналған жоғары сапалы жібек те өндірді. Рапптың немересі Гертруда 1826–1828 жылдары «Экономияда» шағын көлемде жібек өндірісін бастады, кейін кеңейтті. Бұл «Жаңа Гармонияда» жоспарланған, бірақ «Экономияға» келгеннен кейін іске асырылды. Сонымен қатар, «Экономия» ағаш өңдеу зауыты, «Экономия» ағаш өңдеу компаниясы құрылды және кейін Бивер Фолста Женева колледжін салу үшін жер сыйланды. Қоғам Батыс Пенсильванияның экономикалық дамуына үлкен әсер етті. 1860 жылдардың ортасында мұнай өндірісі Қоғамның өркендеуінің шыңына жеткізді. Бейкердің басқаруы 1868 жылы аяқталған кезде Қоғамның байлығы шамамен 2 миллион долларға жетті. Алайда, 1890 жылға қарай Қоғам қарызға батып, банкротқа жақын қалды, мүшелері азайып, қартайды. Сонымен қатар, Қоғам бұрынғы мүшелері мен мұрагерлерінен сот талаптарына тап болды. Қоғамның сенімдісі Джон С. Дюс сот істерін шешіп, бизнес-жобаларын жойып, Қоғамның қарызын төледі. Аз ғана мүшесі қалғаннан кейін, қалған жер мен мүлік Дюстің әйелі Сусаннаның (Сюзи) басшылығымен сатылды және Қоғам 1905 жылы ресми түрде таратылды. 1916 жылы Пенсильвания штаты «Экономияның» 17 ғимаратын сатып алып, оны Ескі «Экономия» ауылының тарихи орнына айналдырды. 1902 жылы Амбридж қаласын салу үшін «Америка Көпір Компаниясы» Қоғамның басқа жерлерін сатып алған. Бұл қарапайым Иптингендік шаруаның оңтүстік Германияның Вюртемберг герцогтігіндегі мыңдаған Сепаратистердің ашық көшбасшысы болғанына көптеген адамдар таң қалды. 1814 жылы Қоғам Пенсильваниядағы алғашқы қаласын сатып, Индиана территориясына көшіп, онда екінші қаласын салды. 1824 жылы Индианадан кету уақыты келді деп шешіп, Индианадағы жері мен қаласын сатып, Батыс Пенсильванияға көшіп келді. Гармониттер мыңжылдықтар еді, яғни Иса Мәсіхтің жер бетіне келіп, мың жылдық бейбітшілік орнатуға көмектесетініне сенді. Сондықтан олар адамдар өздерін «таза» және «әдемі» етуге тырысуы керек, ал басқалармен бірлесіп өмір сүруі керек деп ойлады («Әрекеттер» 4:32–35) және ұялдастықты сақтады. Олар жердегі ескі өмір салты аяқталып, жаңа, кемелді патшалық жақын арада іске асырылатынына сенді. Олар сонымен қатар Эзотерикалық Христиандық, Мистицизм (Христиандық мистицизм) формаларын ұстанды және Рапп өзінің жазбаларында София есімді періште немесе Құдайша туралы жиі айтты. Рапп Якоб Бёме, Джейн Лид, Иоганн Шейбле («Моисейдің алтыншы және жетінші кітабы»), Парацельс және Георг фон Веллинг сияқты авторлардың жазбаларына үлкен ықпал етті. Осы көзқарас бойынша, Адамнан бөлініп шыққан әйел бөлігі Еваға айналғанда, үйлесімсіздік пайда болды, бірақ ұялдастықты қайта қалпына келтіруге болады. Джордж Рапп 15 қыркүйек 1829 жылы Күн әйелінің үш жарым жылдық мерзімі аяқталып, Мәсіх жерде билеуін бастайтынын болжады. Гармониттер қабірлерін қабір тастарымен немесе белгілермен белгілемеді, себебі мұндай қажеттілік жоқ деп ойлады; алайда, бір ерекшелік – Джордж Рапптың ұлы Иоханнес қабірінің тас белгісі Гармония, Пенсильванияда, Гармониттер кеткеннен кейін көп жылдар өткен соң Гармониттер емес адамдар орнатқан. Бүгінде Гармониттер зираттары шөпті алаңдармен қоршалған және осы практиканы түсіндіретін тақталар орнатылған.

Өмір сүру стилі

Пенсильвания штатындағы Хармониде төрт-алты адам бір үйге орналастырылып, отбасы сияқты өмір сүрді, бірақ үйдің барлық тұрғындары туыс емес еді. Олар күні бойына шаруалық жұмыстар мен жұмыс істеді. Күн батқан соң, мүшелер жиналыстарға қатысып, кешкі сағат 9-ға дейін қатаң ереже сақталды. Жеңілді күндері мүшелер "қасиетті күнге" құрмет көрсетіп, қажетсіз жұмыстардан аулақ болды, бірақ шіркеу қызметтеріне, ән айту топтарына және басқа да әлеуметтік шараларға қатысты. Гармониттер көбінесе қарапайым киім кисе де, олар өздерінің тігіншілерімен өздерінің материалынан тігілген киімдерін жексенбі күндері мен басқа да ерекше жағдайларда киеді. Экономикада, ерекше күндер мен жексенбіде әйелдер өздері жасаған матадан тігілген жібек көйлектер киеді.

Жұмыс

Қоғамның әрбір мүшесі белгілі бір қолөнерге немесе саудаға қатысты жұмыспен айналысты. Ерлердің көпшілігінің жұмысы қол еңбегінен тұрды, ал әйелдер көбінесе тоқымашылықпен немесе ауыл шаруашылығымен айналысты. Экономика технологиялық жағынан дамыған сайын, Гармониттер қоғамның сыртынан адамдарды жұмысқа алуға көшті, әсіресе олардың саны бойдақ болу салдарынан азайғанда және жаңа мүшелерді қабылдау да шектеле бастады. Гармониттер сырттан жұмысқа қатысты көмек іздегенімен, олар өзін-өзі қамтамасыз ететін, өмір салтын қоғам ішінде сақтайтын, негізінен тауар экспорттайтын және мүмкіндігінше импортты азайтуға тырысатын қауымдастық ретінде танылды.

Гармониялық қоғамның өрлеуі мен құлдырауы

Джордж Рапп сөзге шешендігімен және оның беделді тұруымен үйлесетін көркем стильге ие болды, және ол топты барлық қоныстар арқылы жетекке алған тұлға еді. 1847 жылы Рапп қайтыс болғаннан кейін, оның Иса Мәсіхтің өмір кезеңінде қайта оралуы туралы болжамдарының орындалмауына байланысты көңілі толмаған көптеген мүшелер топтан шығып кетті. Дегенмен, көптеген адамдар топта қалды, ал «Гармония» қоғамы Римлиус Л. Бейкер мен Якоб Хенричидің басшылығымен көптеген дүниежүзілік қаржылық жетістіктерге қол жеткізген, одан да табысты кәсіпорынға айналды. Уақыт өте келе, топ өзін қорғауға көбірек мән берді, жаңа мүшелерді аз қабылдады, діни негіздерінен алыстап, іскерлік және прагматикалық бағытқа бет бұрды, ал ұзақ бойдақ болу салдарынан мүшелері азайып бара жатты. 1906 жылға қарай, «Гармония» қоғамының жері мен қаржылық активтерін азаматтар Джон Дюсс және оның әйелі Сюзанна басшылығымен сатылып жіберді. Бүгінде қоғамның көптеген ғимараттары сақталған; олардың АҚШ-тағы үш қонысы да Ұлттық саябақтар қызметімен Ұлттық тарихи ескерткіштер аймақтары деп жарияланды.