Кіріспе

Математикада Том кеңістігі, Том кешені немесе Понтрягин-Том құрылымы (Рене Том және Лев Понтрягиннің есімімен аталған) алгебралық топология және дифференциалдық топологияда кез келген паракомпакт кеңістіктегі векторлық шоғырға қатысты топологиялық кеңістік болып табылады.

Том кеңістігінің құрылысы

Бұл кеңістікті құрудың бір жолы мынадай. Паракомпакт кеңістік B-де n-рангты нақты векторлық бумдал болып табынсын. Содан кейін B-дегі әрбір b нүктесі үшін талшық – өлшемді нақты векторлық кеңістік болады. E-де ортогоналды құрылымды таңдайық, яғни талшықтардағы ішкі көбейтінді тегіс өзгеріп отырады; мұны бірлік бөлістерін пайдаланып жасауға болады. Бірлік шар шоғыры E-дегі ортогоналды құрылымымызға қатысты болсын, ал бірлік сфера шоғыры болсын. Содан кейін Том кеңістігі – топологиялық кеңістіктердің бөлімі болады. – бұл нүктеленген кеңістік, онда бөлімнен алынған кескін негізгі нүкте болып табылады. Егер B тығыз болса, онда – E-нің бір нүктелік тығыздалуы. Мысалы, егер E тривиальды бумдал болса, онда және B-ны бөлек негізгі нүктемен жазу, онда – және шамалық көбейтіндісі болады; яғни, –ның n-ші қысқартылған аспасы.

Том изоморфизмі

Бұл конструкцияның мәні келесі нәтижеден басталады, ол талшықтық бундельдердің когомологиясына жатады. (Біз нәтижені коэффициенттер тұрғысынан тұжырымдадық, бағытталғандығынан туындайтын қиындықтарды болдырмау үшін; сонымен қатар қараңыз, векторлық бундельдің бағытталуы#Том кеңістігі.) n рангілі нақты векторлық бундель болсын. Содан кейін, барлық k ≥ 0 үшін, қазір Том изоморфизмі деп аталатын изоморфизм бар, мұнда оң жағы қысқартылған когомология болып табылады. Бұл теореманы Рене Том 1952 жылғы атақты диссертациясында тұжырымдап, дәлелдеген. Теореманы жергілікті тривиализациялардағы суспензия изоморфизмінің жаһандық жалпылауы ретінде қарастыруға болады, өйткені k рангілі B-дегі тривиалды бундельдің Том кеңістігі, B-нің k-шы суспензиясына, оған қосылған бөлек нүктемен изоморфты (қ. #Том кеңістігінің құрылысы). Бұл теореманың Том кеңістігіне сілтеме жасамастан тұжырымдалған нұсқасында оңай көрінеді:

Қысқаша айтқанда, теореманың соңғы бөлігі u, оң модуль ретінде бос түрде туындайды дейді. u класы әдетте E-нің Том класы деп аталады. Кері тартым – сақиналық изоморфизм болғандықтан, келесі теңдік арқылы беріледі:

Атап айтқанда, Том изоморфизмі, u-ның бірлік элементін жібереді. Ескерту: бұл формуланың мәні болу үшін, u элемент ретінде қарастырылады (сақинаны түсіріп тастаймыз).

Том изоморфизміне қатысты стандартты анықтама – Ботт пен Тудың кітабы.

Томның еңбегінің маңызы

1952 жылғы мақаласында Том Том класының, Стифель-Уитни кластарының және Стинрод операцияларының барлығы байланысты екенін көрсетті. Ол осы идеяларды 1954 жылғы «Quelques propriétés globales des variétés differentiables» мақаласында кобордизм топтарын белгілі бір Том кеңістіктері MG(n) гомотопиялық топтары ретінде есептеуге болатынын дәлелдеу үшін пайдаланды. Дәлел тегіс көптүрліліктердің көлденеңдік қасиеттеріне тәуелді және олармен тығыз байланысты – Томнің көлденеңдік теоремасын қараңыз. Осы құрылымды кері қайтара отырып, Джон Милнор және Сергей Новиков (басқалармен бірге) жоғары өлшемді көптүрліліктердің болуы және бірегейлігі туралы сұрақтарға жауап бере алды: бұл қазір хирургия теориясы деп аталады. Сонымен қатар, MG(n) кеңістіктері бірігіп MG спектрлерін құрайды, бұл қазір Том спектрлері деп белгілі, ал кобордизм топтары шын мәнінде тұрақты. Томның құрылымы осылайша дифференциалдық топологияны және тұрақты гомотопия теориясын біріктіреді, және әсіресе сфералардың тұрақты гомотопиялық топтары туралы біліміміздің маңызды бөлігі болып табылады. Егер Стинрод операциялары қолжетімді болса, біз оларды және теореманың изоморфизмін Стифель-Уитни кластарын құру үшін пайдалана аламыз. Еске сала кетейік, Стинрод операциялары (mod 2) – барлық теріс емес бүтін сандар m үшін анықталған табиғи түрлендірулер. Егер , онда ол тостаған шаршымен сәйкес келеді. Векторлық шоғырдың i-інші Стифель-Уитни класын былай анықтауға болады:

Дифференциалданған коллекторларға әсері

Егер жоғарыдағы буманы тегіс көптіктің тангенциалдық бумасы деп қарасақ, жоғарыда айтылған қорытынды Ву формуласы деп аталады және келесідей маңызды салдары бар: Стинрод операциялары гомотопиялық эквиваленттілік астында өзгермейтіндіктен, көптіктің Штифель-Уитни кластары да өзгермейтін болады. Бұл керемет нәтиже, ол басқа сипаттамалық кластарға қолданылмайды. Сергей Новиковтың еңбегімен рационалды Понтрягин кластары үшін топологиялық инварианттылықты дәлелдейтін ұқсас белгілі және қиын нәтиже бар.