Екінші дүниежүзілік соғысындағы француз коммунистерінің қарсыласу қозғалысы

Кіріспе

Франциядағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Коммунистік партиямен байланысты қарсылық топтары, 1939 жылғы қарулы қозғалыс.

Француздық атысшылар және партизандар (FTPF) немесе, көбінесе, француздық атысшылар және партизандар (FTP) – Екінші дүниежүзілік соғыс (1939–45 жж.) кезінде француз Коммунистік партиясының жетекшілері құрған қарулы қарсылық ұйымы. Коммунистік партия бастапқыда бейтарап болды, себебі Совет Одағының ресми пікірі бойынша, соғыс – империалистер арасындағы күрес еді. Бірақ 1941 жылдың маусымында Германия Совет Одағына шабуыл жасағаннан кейін, Францияның неміс оккупациясына қарсы қарулы қарсылық саясатына көшті. Үш топ құрылды: партия мүшелері, жас коммунистер және шетелдік жұмысшылар. 1942 жылдың басында олар біріктіріліп, FTP құрылды, ол саботаж және оккупациялық билік өкілдерін өлтіру сияқты шаралар жүзеге асырды. FTP француз қарсылық қозғалысының ең ұйымдастырылған және тиімді тобы болды. 1944 жылдың наурыз айында, одақтас күштер Нормандияға қайтып келгенге дейін, FTP теориялық тұрғыдан басқа қарсылық топтарымен біріктірілді. Бірақ іс жүзінде ол соғыс аяқталғанға дейін тәуелсіздігін сақтап қалды.

Өмірбаян

Германия 1941 жылғы 22 маусымда "Барбаросса" операциясы аясында Кеңес Одағына шабуыл жасады. Осыған байланысты Француз Коммунистік партиясының (Parti communiste français, PCF) саясаты неміс басқыншыларына қарсы қарулы күресті қолдауға өзгерді. "Франция тәуелсіздігінің ұлттық майданы" (Front national de l'indépendance de la France) 1941 жылғы маусымда солтүстік аймақта француз қарсылық қозғалысы ретінде құрылды. Ұлттық майдан теориялық тұрғыдан ПКФ-тан тәуелсіз болғанымен, іс жүзінде ПКФ-тың ықпалында болды. Бастапқыда мақсаттары негізінен саяси болды, оккупациялық неміс әскерінің тұрақсыз жағдайын пайдаланды. Чарльз Тиллон әскери мәселелерге жауапкер болды. 1941 жылғы 2 тамызда Альберт Озулиас Жастар коммунистері құрған жауынгерлік топтар – "Жастар батальондарының" басшысы болды. Көп ұзамай Артур Даллидет оны Тиллонның басшылығымен қарулы күреске жауапты Эжен Хенафпен таныстырды. 1941 жылғы қазан айында ПКФ өз қарулы топтарын "Арнайы ұйымға" (Organisation spéciale) біріктіруге шешім қабылдады. Хенаф ПКФ-тың "Арнайы ұйымының" жетекші құрамына қосылды, онда ол әртүрлі қарулы бөлімшелердің үйлестірілуіне жауапкер болды. Ол "Ұлттық әскери комитетінің" (Comité militaire national) мүшесі болды, ол кейіннен "Француз атушылары және партизандары" (Francs tireurs et partisans français, FTPF) болып өзгерді.

Құрылу

Қарулы әрекеттерді коммунистермен шектеудің орнына, Ұлттық фронт аясында коммунистік емес ұйым – Франк Тирлерс и Партизанс (ФТП) құруға шешім қабылданды. ФТП коммунистер еместерге ашық болды, бірақ коммунистердің бақылауында жұмыс істеді. ФТП қозғалысы Францияның болашақ үкіметінде Коммунистік партияның саяси ықпалын арттырудың жолы ретінде қарастырылды. 1942 жылдың ақпан айында «Л’Юманите» газетінің арнайы саны патриоттардың көмек көрсетуі тиіс «партизандар мен франк атушылары» (партизандар мен еркін атушылар) бар екенін растады. 1942 жылдың наурыз айында шыққан тағы бір арнайы саны адамдарды партизандық соғыс жүргізуге және халықты «боштардан» қорғауға көмектесу үшін мұндай топтар құруға шақырды. ФТП 1942 жылы сәуірде Шарль Тиллон басшылығымен құрылды. 1942 жылдың 3 сәуірінде «Л’Юманите» газеті алғаш рет «Франк Тирлерс и Партизанс» терминін қолданды, ал келесі апталарда соғыс өндірісіне саботаж жасау және неміс әскерлері мен француз ынжықтарына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Газет 1942 жылдың шілдесінен бастап ФТП аббревиатурасын қолдана бастады. ФТП-нің міндеті теміржолдар мен зауыттарды саботаждау, ынжықтарды жазалау және неміс әскерлерін өлтіру болды.

Ұйым

FTP үш коммунистік ұйымды біріктірді: Жастар батальоны, Арнайы ұйым және Көшіп келген жұмысшы (MOI). ФТП ұлттық комитетінің төрағасы – бас қолбасшы Шарль Тиллон болды. Евгений Хенаф 1943 жылдың мамырына дейін күштің саяси комиссары болды, содан кейін оны Альберт Озулиас алмастырды, ол операцияларды басқарды, ал Жорж Бейер қару-жарақпен жабдықтау және жауынгерлерді тартуға жауапты болды. Резервтегі капитан штаб бастығы болды. Ол тактика және қару-жарақ туралы бірнеше нұсқаулықтар жазды, бірақ оның басты міндеті – ФТП мен голлистік қарсылық топтары арасында байланыс жасау болды. Аймақтық және облыстық әскери комитеттер орталық ұйымға үштен топтап есеп берді, бұл коммунистік қарсылық қозғалысының негізгі принципі. Далада әр топ командир мен оның көмекшісінің басшылығымен үш-төрт адамнан тұратын екі топтан құралды. Олар мүмкіндігінше өздерінің кәсіптерінде жұмыс істей берді, операция үшін ғана жиналатын және мүмкін болса күнделікті өміріне оралатын. Озулиас шағын топтардың мұқият зерттелген нысаналарға қарсы жылдам шабуылдарын жақтады, содан кейін олар жедел түрде шегінетін. Ол сондай-ақ ФТП бөлімшелерінің Германия күштеріне шабуыл жасап, шегінген кезде қорғалануын қамтамасыз ететін қалалық соғыс жөніндегі нұсқаулар жасады. Тиллон мұны «сынап тамшылары» стратегиясы деп атады, арқасында топ жоғалып кетуге дейін күтпеген шабуыл мен жылдамдық арқылы уақытша басымдыққа ие болатын. ФТП MOI (Francs tireurs et partisans – main d'œuvre immigrée) 1942 жылдың көктемінде «көшіп келгендер» коммунистерінен құралған төрт отрядпен құрылды. Оның көп бөлігі Франция, Венгрия, Румыния және Еуропаның басқа елдерінен келген еврейлерден тұрды. Олардың кейбіреулері 1936-1939 жылдардағы Испания азамат соғысында Халықаралық бригадалардың еріктілері болған. Еврей тілінде жаңғылар мен басылымдар шығарылды. ФТП-мен біріктірілгенімен, ФТП MOI топтары өз тәуелсіздігін сақтап, кейде қиындықтар тудырды. ФТП MOI 1942 жылдың шілдесінде Вель-д'Ивтің тұтқындалуына жауап ретінде немістерге қарсы зорлық-зомбылық көрсетті, онда Париж және Францияның басқа аймақтарындағы еврейлер тұтқындалып, ұсталды, содан кейін Аушвиц концлагеріне өлтіру үшін жіберілді. ФТП MOI-нің өмір үшін күрестегі зорлық-зомбылығы әрқашан француз халқының мүдделерімен сәйкес келмеді. Соғыстан кейін Францияда олар аз танылды. ФТП MOI танымал «Affiche Rouge» плакат кампаниясының нысаны болды, ол топ мүшелерінің құрамын көрсету арқылы қарсылық қозғалысын «жеткіліксіз француздық» деп көрсетуге тырысты. Бұл кампанияның нәтижесінде олардың ерліктері азаттық күрескерлері ретінде жұртшылыққа кеңінен танылды.

The FTP unified three Communist organizations, the Bataillons de la Jeunesse, the Organisation Spéciale and the Main d'œuvre immigrée (MOI). The FTP national committee was headed by Charles Tillon, commander in chief. Eugène Hénaff was political commissioner of the force until May 1943, when he was replaced by
Albert Ouzoulias was in charge of operations, and Georges Beyer was responsible for armaments and recruitment. , a captain of the reserve, was Chief of Staff. He wrote some of the manuals on tactics and armament, but his main role was to act as liaison between the FTP and the Gaullist resistance groups. The inter regional and departmental military committees reported to the central organization in groups of three, a basic principle in the communist Resistance. In the field, each group would consist of two groups of three or four men under a commander and his assistant. For as long as possible they would continue to work in their normal occupations, only coming together to undertake an operation and then if possible returning to their normal daily life. Ouzoulias was a proponent of quick strikes against carefully studied targets by small groups of fighters, who would then rapidly withdraw. He also drew up guidelines for urban warfare in which FTP units could attack greatly superior German forces and be protected while they withdrew. Tillon called this a strategy of "drops of mercury", through which the group could use surprise and mobility to achieve transient superiority before disappearing. The FTP MOI (Francs tireurs et partisans – main d'œuvre immigrée) was created in the spring of 1942 with four detachments made up of communists of "immigrant" origin. Most of its fighters were Jews from France, Hungary, Romania or elsewhere in Europe. Some were former volunteers in the International Brigades of the Spanish Civil War (1936–39). Leaflets and publications were issued in Yiddish. Although integrated with the FTP, the FTP MOI groups retained their autonomy, which caused problems at times. The FTP MOI were aroused to violent reprisals against the Germans by the Vel' d'Hiv Roundup in July 1942 in which Jews in Paris and other parts of France were arrested, detained and then deported to be killed in the Auschwitz concentration camp. The violence of the FTP MOI in their struggle for survival did not always coincide with the interests of the French people. They received little recognition in France after the war. The FTP MOI were the target of the notorious Affiche Rouge poster campaign, which emphasised the composition of the group's membership in an attempt to discredit the Resistance as not "French" enough. The campaign seems to have had the effect of highlighting their feats to the general public as freedom fighters.

Тарих

Коммунистердің әскери күші 1941 жылдың соңында әлі де салыстырмалы түрде әлсіз болды, бірақ FTP-нің жылдам өсуі француз коммунистерінің тиімді антифашистік күш ретінде беделін қайта қалпына келтірді. Артур Даллидет қауіпсіздік мәселелеріне жауапты болды. Даллидет 1942 жылғы 28 ақпан күні кешке Реуилли метро станциясының жанындағы кафеде бір әйелмен сөйлесіп тұрғаны байқалды. Ол тұтқындалып, Ла Санте түрмесіне жеткізілді, тізбектелді, қолдарына кісен салынды және ауыр түрде сапалалды. Ол ешқандай ақпаратты жарияламады, бірақ көптеген есімдер мен мекенжайлардың тізімін алып жүрді. Бұл оның ең маңызды байланыс офицері "Беттидің" (Мадлен Пассо) және басқаларының тұтқындалуына әкелді. Беттидің пәтерінен тағы да есімдер мен мекенжайлар табылды. Бірте-бірте FTP әскери ұйымдастырыла бастады, бөлімдер, роталар мен батальондар құрылды, олардың әрқайсысында үш кіші деңгейдегі топтар болды. Бұл қағаздағы ұйымда жиі кемшіліктер кездесетін. FTP британдықтар мен голлистердің оларды қару-жарақтан әдейі айырып отырғанына шағымданды, бірақ шынында мәселе жеткізіп беруді ұйымдастыру үшін қажетті байланыстардың болмауында болды. 1943 жылдың қараша айында FTP штаб бастығы Жозеф Эпштейн тұтқындалып, қатты азапталды, бірақ ештеңе айтпады. Бұдан кейін ірі полиция операциясы өтті, ол FTP-нің Париж ұйымын толығымен жойды. 1943 жылдың соңынан бастап ұлттық ұйым Еуропада күтілетін одақтас әскерлерінің қонуын қолдау үшін ұлттық көтеріліске дайындыққа белсенді кірісті. 1944 жылға қарай FTP-нің құрамында шамамен 100 000 адам болды. 1944 жылдың наурыз айында генерал Шарль де Голль барлық француз ішкі күштерін (Forces françaises de l'intérieur, FFI) генерал Мари Пьер Кёнигтің басшылығына бағындырды, бірақ FTP де-факто тәуелсіздігін сақтап қалды. Одақтастардың Нормандия операциясы кезінде FTP Францияның орталық және оңтүстік-батыс аймақтарында неміс әскерлеріне қарсы тежеу шараларын жүргізді, олар шайқас аймағына қайтарылып алынған болатын. 1944 жылдың маусым және тамыз айлары аралығында Озулиас Париж аймағындағы FTP-нің әскери әрекеттерін үйлестірді. Озулиас және полковник Анри Роль Танги, Иль-де-Франс қарсылық қозғалысын басқарған, Париждегі ірі көтерілісті жоспарлады, ол 1944 жылдың тамызында Парижді азат етуде маңызды рөл атқарды. 1944 жылдың 28 тамызында де Голль Озулиасты FTP және FFI басшылығына тағайындады. 1944 жылдың күзінде де Голль Озулиасқа FTP мүшелерін француз армиясына интеграциялауды тапсырды. 1944 жылдың қазан айында коммунистік жасақтар таратылды және FTP генерал де Латтрдің армиясына қосылды. 2019 жылы FTP-нің соңғы мүшесі Эдмонд Ревейль 1944 жылдың маусымында Туль көтерілісі кезінде ұсталған 40 неміс сарбазының және бір әйел-қолдаушының Ле Верде, Меймак маңындағы оқиғасын егжей-тегжейлі баяндады. COVID-19 пандемиясының салдарынан кешіккеннен кейін, күдікті жерлеу орнының сот-медициналық сараптамасы 2023 жылдың мамыр айында басталды, бастапқыда жер бетін тексеруші радарлар қолданылды.

The military strength of the communists was still relatively feeble at the end of 1941, but the rapid growth of the FTP ensured that French communists regained their reputation as an effective anti fascist force. Arthur Dallidet was placed in charge of security. Dallidet was recognized talking to a woman in a cafe beside the Reuilly metro station on the evening on 28 February 1942. He was arrested, taken to La Santé Prison, chained, handcuffed and severely beaten. He did not reveal any information, but had been carrying a long list of names and addresses. This led to other arrests including "Betty" (Madeleine Passot), his most important liaison officer. Further names and addresses were found in Betty's apartment. Gradually the FTP developed a more military organization, with sections, companies and battalions, each containing three lower level groups. There were often gaps in this paper organization. The FTP complained that the British and Gaullists were deliberately depriving them of arms, although more likely the problem was that they did not have the necessary contacts to arrange delivery. In November 1943 Joseph Epstein, the FTP Chief of Staff, was arrested and subjected to extreme torture, but revealed nothing. This was followed by a major police operation that largely destroyed the FTP's Paris organization. From the end of 1943 the national organization began to intensify preparation for a national uprising to support the expected Allied landings in Europe. By 1944, the FTP had an estimated strength of 100,000 men. In March 1944 General Charles de Gaulle placed all the French Forces of the Interior (Forces françaises de l'intérieur, FFI). under the authority of General Marie Pierre Kœnig, but the FTP retained its de facto independence. During the Allied Normandy Campaign the FTP conducted delaying actions in the center and southwest of France against the German troops who had been recalled to the battle zone. From June to August 1944 Ouzoulias coordinated the FTP's military action in the Paris region. Ouzoulias and Colonel Henri Rol Tanguy, who led the Île de France Resistance movement, planned a major rising in Paris which played a vital role during the August 1944 Liberation of Paris. On 28 August 1944 de Gaulle put Ouzoulias in charge of the FTP and the FFI. In the autumn of 1944 Ouzoulias was charged by de Gaulle with integrating the FTP members with the regular French army. In October 1944 the communist militias were dissolved and the FTP was integrated into General de Lattre's army. In 2019, a surviving member of FTP, Edmond Réveil, revealed details of the June 1944 massacre of up to 40 German soldiers, taken during the Tulle uprising, along with a woman collaborator, at Le Vert, near Meymac. After delay due to the COVID 19 pandemic, forensic examination of the likely burial site only began in May 2023, initially using ground penetrating radar.