Екінші дүниежүзілік соғыстағы Францияның бос үкіметі

Екінші дүниежүзілік соғысындағы Францияның бос үкіметі (1940-1944). Шарль де Голль басқарды, нацистерге қарсы күресті, француз колонияларын біріктірді.

34 мин оқу

100%

Дереккөз: Free France — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1940–1944 жылдары Шарль де Голль басқарған эмиграциядағы үкімет – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Үшінші республика таратылғаннан кейін Францияның заңды үкіметі деп жариялаған саяси құрылым. Генерал Шарль де Голльдің жетекшілігімен 1940 жылдың маусымында Францияның нацистік Германияға түсуінен кейін Лондон қаласында эмиграциядағы үкімет ретінде «Еркін Франция» құрылды. Ол Достас мемлекеттермен бірігіп, «Еркін француз күштері» (Forces françaises libres) арқылы Остік күштермен күресті, нацистер басып алған Франциядағы қарсылық қозғалысын (Ішкі француз күштері) қолдады және Африкадағы бірнеше француз колонияларында стратегиялық бекіністер орнатты. Үшінші республика нацистік Германиядан жеңілгеннен кейін маршал Филипп Петен қарулы келісімге келуге тырысып, «Виши Франция» деп аталатын неміс марионеткалық мемлекетін құрды. Де Голль қарулы келісімге қарсы болғандықтан Ұлыбританияға қашып, 18 маусымдағы үндеуін (Appel du 18 juin) жариялады, онда француз халқын нацистерге қарсы тұруға және «Еркін француз күштеріне» қосылуға шақырды. 1940 жылдың 27 қазанында «Империяны қорғау кеңесі» (Conseil de défense de l'Empire) – кейіннен «Француз ұлттық комитеті» (Comité national français немесе CNF) құрылды. Ол 18 маусымдағы үндеуге құлақ салған Орталық Африка, Азия және Океаниядағы француз территорияларын басқарды. Бастапқыда, Тынық мұхиты, Үндістан және Экваторлық Африкадағы француз иеліктерінен басқа, француз колониялық империясының барлық территориялары де Голльдің шақыруын қабылдамай, маршал Петен мен Виши үкіметіне адалдығын растады. Біртіндеп, көбінесе Одақтастардың шешуші әскери араласуының нәтижесінде, «Еркін Франция» Вишидің иеліктеріне бақылауды алды және 1942 жылдың қарашасына қарай көптеген колонияларды қамтамасыз етті. «Еркін француз күштері» Остік және Виши әскерлерімен күресті және Солтүстік Африкадан Индокитайға дейінгі барлық маңызды операцияларда қатысты. «Еркін француз флоты» Корольдік флотқа және Солтүстік Атлантикада Корольдік Канада флотына көмекші күш ретінде қызмет етті. «Еркін француз бөлімшелері» сонымен қатар Корольдік әуе күштерінде, Кеңес әуе күштерінде және британдық SAS-те қызмет етті, содан кейін үкіметтің тікелей бақылауына алынған ірі құрамалар құрылды. 1942 жылдың 13 шілдесінде «Еркін Франция» ресми түрде «Күрестегі Франция» (France combattante) деп аталды, бұл Остік күштерге қарсы күрестің белгісі болды, ол Францияның ішінде де, сыртында да жүргізілді. Эмиграция ресми түрде Солтүстік Африканы қайта басып алғаннан кейін аяқталды, осы кезде «Еркін француз үкіметі» Лондоннан Алжирге көшірілді. Одан кейін «Француз азаттық комитеті» (Comité français de Libération nationale, CFLN) құрылды, ол Остік күштерге және олардың серіктестеріне қарсы күрескен барлық француз күштерін біріктіретін Францияның уақытша үкіметі болды. 1943 жылдың 1 тамызында «Еркін француз күштері» «Африка армиясымен» (L'Armée d'Afrique) бірігіп, «Француз азаттық армиясын» (Armée française de la Libération, AFL) құрды. 1944 жылдың маусымына қарай AFL-дың құрамында 500 000-нан астам әскер болды, ал CFLN-нің орнын Франция Республикасының уақытша үкіметі (Gouvernement Provisoire de la République française, GPRF) иеленді, ол Францияның азаттығын күтіп құрылды. AFL Нормандияға қонуға және Оңтүстік Францияға шабуылға қатысты, соңында 1944 жылдың тамызында Парижді азат етуге жетекшілік етті, бұл Франция аумағында уақытша үкіметтің құрылуына әкелді. AFL Франция арқылы Одақтастардың ілгерілеуіне және Германияға соңғы шабуылға қатысты, соғыс аяқталған кезде 1,3 миллионнан астам әскері бар еді – ол Еуропадағы төртінші ірі Одақтас армиясы болды. Уақытша үкімет Франциямен 1946 жылдың қазан айында Төртінші республика құрылғанға дейін басқарды, Одақтас күштердің елді басып алуына жол бермей, оның ірі держава мәртебесін сақтап қалды.

1940–1944 government in exile led by Charles de Gaulle during WWII

Free France was a political entity claiming to be the legitimate government of France following the dissolution of the Third Republic during World War II. Led by General Charles de Gaulle, Free France was established as a government in exile in London in June 1940 after the Fall of France to Nazi Germany. It joined the Allied nations in fighting Axis forces with the Free French Forces (Forces françaises libres), supported the resistance in Nazi occupied France, known as the French Forces of the Interior, and gained strategic footholds in several French colonies in Africa. Following the defeat of the Third Republic by Nazi Germany, Marshal Philippe Pétain led efforts to negotiate an armistice and established a German puppet state known as Vichy France. Opposed to the idea of an armistice, de Gaulle fled to Britain and from there broadcast the Appeal of 18 June (Appel du 18 juin) exhorting the French people to resist the Nazis and join the Free French Forces. On 27 October 1940, the Empire Defense Council (Conseil de défense de l'Empire)—later the French National Committee (Comité national français or CNF)—formed to govern French territories in central Africa, Asia, and Oceania that had heeded the 18 June call. Initially, with the exception of French possessions in the Pacific, India, and Equatorial Africa, all the territories of the French colonial empire rejected de Gaulle's appeal and reaffirmed their loyalty to Marshall Pétain and the Vichy government. It was only progressively, often with the decisive military intervention of the Allies, that Free France took over more Vichy possessions, securing the majority of colonies by November 1942. The Free French fought both Axis and Vichy troops and served in almost every major campaign, from North Africa to Indochina. The Free French Navy operated as an auxiliary force to the Royal Navy and, in the North Atlantic, to the Royal Canadian Navy. Free French units also served in the Royal Air Force, Soviet Air Force, and British SAS, before larger commands were established directly under the control of the government in exile. On 13 July 1942, "Free France" was officially renamed Fighting France (France combattante) to mark the struggle against the Axis both externally and within occupied France. Exile officially ended after the reconquest of North Africa, when the Free French government relocated from London to Algiers. From there, the French Committee of National Liberation (Comité français de Libération nationale, CFLN) was formed as the provisional government of all French, uniting the disparate forces that opposed the Axis and their collaborators. On 1 August 1943, Free French Forces united with the Army of Africa (L'Armée d'Afrique) to form the French Liberation Army (Armée française de la Libération, AFL). By June 1944, the AFL numbered more than 500,000, and the CFLN was succeeded by the Provisional Government of the French Republic (Gouvernement Provisoire de la République française, GPRF), which was established in anticipation of the liberation of France. The AFL participated in the Normandy landings and the invasion of southern France, ultimately leading the liberation of Paris in August 1944, which ushered in the provisional government on French soil. The AFL took part in the Allied advance through France and subsequent invasion of Germany, and by end of the war totaled over 1.3 million troops—the fourth largest Allied army in Europe. The provisional government ruled France until the establishment of the Fourth Republic in October 1946, having preempted the country's occupation by Allied forces and secured its status as a major power.

Анықтама

Тарихи тұрғыдан алғанда, адам CFN ұйымдастырған әскери бөлімдерге немесе Комитеттің азаматтық тармағында жұмыс істеу арқылы "Еркін француз" мәртебесіне ие болды. 1943 жылдың 1 тамызында, CFN және Солтүстік Африкадағы бұрынғы Виши режимінің өкілдері маусым айының басында CFLN құру үшін бірікті. 1940 жылғы келісім бойынша Вишидің тұрақты күштерінің басым бөлігін құрайтын FFF және Африка армиясы бірігіп, Француз Азат ету армиясын – Armée française de la Libération құрды. Барлық келесі тіркелулер осы біріккен күшке қатысты болды. Көптеген дереккөздерде "Еркін француз" термині 1940 жылдың маусымындағы келісімнен кейін Орталық державаларға қарсы күрескен кез келген француз азаматын немесе бөлімшесін сипаттайды. Соғыстан кейін, "Еркін француз" мұрасына байланысты дауларды реттеу үшін француз үкіметі осы терминнің ресми анықтамасын жариялады. Осы "1953 жылғы шілде айының министрлік нұсқауы" (instruction ministérielle du 29 juillet 1953) бойынша, 1940 жылғы Франция-Германия келісімінен кейін және 1943 жылдың 1 тамызына дейін одақтастармен бірге қызмет еткендер ғана "Еркін француз" деп аталуы мүмкін.

Кіріспе

1940 жылғы 10 мамырда нацистік Германия Франция мен Бенлюкс елдерін басып алды, голланд және бельгиялық әскерлерді жылдам жеңді, ал Арден арқылы шабуыл жасаған бронетанкілік бөлімдер Бельгиядағы франко-британдық топтық күштерін қиып тастады. Мамыр айының соңында британдық және француздық солтүстік армиялары Дюнкерк, Кале, Булонь, Сен-Валери-ан-Кау және Лилль сияқты бірнеше қапталға қоршалып қалды. Дюнкерк эвакуациясы осы әскерлердің, әсіресе Лилльдегі француз армиясының дивизияларының қарсыласуының арқасында ғана мүмкін болды. 27 мамырдан 4 маусымға дейін британдық экспедициялық корпусының 200 000-нан астам саяхатшысы және 140 000 француз әскері Дюнкерктен эвакуацияланды. Екі тарап та мұны шайқастың аяқталуы деп қарастырмады; француз эвакуацияланғандары Францияға тез қайтарылды және олардың көпшілігі маусым айындағы шайқастарға қатысты. Дюнкерктен эвакуацияланғаннан кейін Алан Брук 2 маусымда Шербургке қонды, 1-ші канадтық дивизиясымен бірге Ұлыбританияда қалған жалғыз толық жабдықталған құрамамен бірге британ экспедициялық корпусын қайта құрды. Көптеген пікірлерге қайшы, маусым айында француз әскерлерінің рухы мамыр айына қарағанда жоғары болды және олар оңтүстікте фашистік Италияның шабуылын оңай кері қайтарды. Сомма бойында қорғаныс шебі қайта орнатылды, бірақ бронетехниканың көп бөлігі Солтүстік Францияда жоғалды; олар сонымен қатар ұшақтардың жетіспеушілігінен де зардап шекті, олардың көп бөлігі әуе соғысында емес, әуежайлар басылып алынған кезде туды. 1 маусымда Шарль де Голль бригадир-генерал болып тағайындалды; 5 маусымда премьер-министр Поль Рейно оны қорғаныс жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары етіп тағайындады, бұл француз кабинетіндегі кіші лауазым. Де Голль қабылданған идеяларға қарсы шығуға дайындығымен белгілі болды; 1912 жылы ол Петен полкіне орналасуды сұрады, оның "Оқ күші өлтіреді" деген қағидасы сол кездегі "Attaque à outrance" деген қалыптасқан доктринаға қарама-қайшы болды. Ол сондай-ақ Вермахт қолданған заманауи бронетанктік соғыс идеяларының ұзақ уақыт бойы жақтаушысы болды және Монкорне шайқасында 4-ші бронетанктік дивизияға қолбасшылық етті. Алайда, ол жеке өзінде танымал болған жоқ; 1940 жылы оның тікелей әскери бағыныстыларының ешқайсысы оған қосылмағаны маңызды. Жаңа француз командирі Максім Вейган 73 жаста болды және Петен сияқты, Англияға күдікпен қарады, ол Дюнкеркті Ұлыбританияның одақтас ретінде сенімсіздігінің тағы бір мысалы ретінде қарастырды; де Голль кейіннен немістер 8 маусымда шабуылдарын жаңартқанда және дереу қару тоқтатуды талап еткенде "үмітін жоғалтқанын" айтты. Де Голль қарсылықты жалғастыруды жақтаған үкіметтік министрлердің шағын тобының бірі болды және Рейно оны Франция мен Ұлыбритания арасындағы ұсынылып отырған одақ туралы келіссөздер жүргізу үшін Лондонға жіберді. Бұл жоспар сәтсіз аяқталғанда, ол 16 маусымда отставкаға кетті және Петен Кеңес төрағасы болды. Де Голль 17-сі күні Бордоға ұшып барды, бірақ сол күні Лондонға қайтып келді, өйткені Петеннің Оккупациялық державалармен қару тоқтатуға келіскенін түсінді.

On 10 May 1940, Nazi Germany invaded France and the Low Countries, rapidly defeating the Dutch and Belgians, while armoured units attacking through the Ardennes cut off the Franco British strike force in Belgium. By the end of May, the British and French northern armies were trapped in a series of pockets, including Dunkirk, Calais, Boulogne, Saint Valery en Caux and Lille. The Dunkirk evacuation was only made possible by the resistance of these troops, particularly the French army divisions at Lille. From 27 May to 4 June, over 200,000 members of the British Expeditionary Force and 140,000 French troops were evacuated from Dunkirk. Neither side viewed this as the end of the battle; French evacuees were quickly returned to France and many fought in the June battles. After being evacuated from Dunkirk, Alan Brooke landed in Cherbourg on 2 June to reform the BEF, along with the 1st Canadian Division, the only remaining fully equipped formation in Britain. Contrary to what is often assumed, French morale was higher in June than May and they easily repulsed an attack in the south by Fascist Italy. A defensive line was re established along the Somme but much of the armour was lost in Northern France; they were also crippled by shortages of aircraft, the vast majority incurred when airfields were over run, rather than air combat. On 1 June, Charles de Gaulle was promoted to brigadier general; on 5 June, Prime Minister Paul Reynaud appointed him Under Secretary of State for Defence, a junior post in the French cabinet. De Gaulle was known for his willingness to challenge accepted ideas; in 1912, he asked to be posted to Pétain's regiment, whose maxim 'Firepower kills' was then in stark contrast to the prevailing orthodoxy of Attaque à outrance. He was also a long time advocate of the modern armoured warfare ideas applied by the Wehrmacht, and commanded the 4th Armoured Division at the Battle of Montcornet. However, he was not personally popular; significantly, none of his immediate military subordinates joined him in 1940. The new French commander Maxime Weygand was 73 years old and like Pétain, an Anglophobe who viewed Dunkirk as another example of Britain's unreliability as an ally; de Gaulle later recounted he 'gave up hope' when the Germans renewed their attack on 8 June and demanded an immediate Armistice. De Gaulle was one of a small group of government ministers who favoured continued resistance and Reynaud sent him to London in order to negotiate the proposed union between France and Britain. When this plan collapsed, he resigned on 16 June and Pétain became President of the Council. De Gaulle flew to Bordeaux on the 17th but returned to London the same day when he realised Pétain had already agreed to an armistice with the Axis Powers.

Атыс тоқтату

19 маусымда де Голль француз халқына тағы да үндеу жасап, Францияда "барлық билік нысандары жоғалып кеткенін", ал үкіметі "жаудың құлдығына түсіп, барлық мемлекеттік институттарымыз қызметін тоқтатқанын" мәлімдеді. Осыған байланысты, барлық француз әскери қызметшілерінің "ашық міндеті" – күресуде жалғастыру екенін айтты. Бұл де Голльдің эмиграциядағы үкіметінің маңызды құқықтық негізін құрады, нацистермен жақын арада қол қойылған қарусыздықтың шарты тек арсыз ғана емес, сонымен қатар заңсыз екенін, ал оған қол қою француз үкіметінің өзінен сатқындық әрекеті боларын көрсетті. Егер Виши Джулиан Т. Джексон сияқтылардың пікірінше, заңды француз үкіметі болса, де Голль мен оның жақтастары Лондонға көшкен голланд, бельгиялық және басқа үкіметтерден өзгеше, революционерлер еді. Үшінші мүмкіндік – қарусыздықтың шартынан кейін үшінші республиканың толыққанды еркін, заңды, тәуелсіз және дербес мұрагер мемлекетінің болмауы мүмкін, себебі еркін Франция да, Виши Франция да өздері туралы сөз кезінде "республика" деген сөзді қолданудан сақтанды, яғни бұл жасырын талапты айқын білдірмеді. Виши жағдайында, негізгі себептер Францияның республикалық мұрасын жою мақсатын көздеген Ұлттық революция идеалдарымен байланысты болды. 1940 жылдың 22 маусымында маршал Петен Германиямен, ал 24 маусымда Италиямен қарусыздықтың шартына қол қойды, екеуі де 25 маусымнан күшіне енді. 10 шілдеде парламенттік дауыс беру нәтижесінде Петен Виши Франция деп аталған, жаңа құрылған авторитарлық режимнің басшысы болды, ал Виши қаласы үкіметтің ордасы болды. Де Голль Виши Францияда қатысқан жоқ, сотталып, мемлекетке опасыздық жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Ал ол өзін Рейноның заңды үкіметінің соңғы өкілі деп есептеді және Петеннің билікті басып алуын конституцияға қайшы келетін төңкеріс деп қарады.

Еркін француз күштерінің басталуы

Де Голльдің күресті жалғастыруға шақыруына қарамастан, бастапқыда француз күштерінің азағы ғана қолдау білдірді. 1940 жылдың шілде айының соңына дейін Англиядағы «Тәуелсіз Франция» армиясына 7000-ге жуық сарбаз ғана қосылды. Ұлыбританиядағы француз әскери қызметшілерінің төрттен үш бөлігі елге қайтаруды сұрады. Франция қақтығыс салдарынан қатты екіге бөлінді. Француздардың барлығы бір жақты таңдауға мәжбүр болды және көбінесе өзгеше шешім қабылдағандарға наразылық білдірді. Француз адмиралы Рене Эмиль Годфрой 1940 жылдың маусым айында «Тәуелсіз Франция» күштеріне қосылмауды шешкен көптеген адамдардың пікірін жеткізді. Ол ашуланған британдықтарға Александрия портындағы кемелеріне де Голльге қосылуға бұйрық бермеу себебін түсіндірді: «Біз, француздар үшін, Францияда әлі де үкімет бар, ол парламентпен қолдауға ие және осы себепті заңсыз немесе құлатылған деп есептелмейді. Басқа жерде тағы бір үкімет құру және оны қолдау – бүлікшілдік болар еді». Францияның алысқа созылған империясының ішінде тек француздық Сент-Елена аймағы (23 маусымда аймақтың құрметті консулы Жорж Колиннің бастамасымен) және франко-британдық басқарудағы Тынық мұхитындағы Жаңа Гебридтер кондоминиумы (20 шілдеде) ғана де Голльдің қару шақыруына жауап берді. Тамыз айының соңында ғана «Тәуелсіз Франция» француздық Экваторлық Африкадан маңызды қолдау алды. Дюнкерктегі әскерлерге немесе теңіздегі теңіз күштеріне қарағанда, француз әуе күштерінің салыстырмалы түрде аз мүшесі қашуға мүмкіндікке және құралға ие болды. Басқа жердегі барлық әскери қызметкерлер сияқты, олар Петан үкіметінің билігіне бағынды: «Француз билігі өз еркімен әрекет еткендер дезертир деп есептелетінін және кемелерге өтуге жасалған әрекеттерді тоқтату үшін күзетшілер орналастырылғанын мәлімдеді». 1940 жылдың жазында шамамен он ұшқыш Ұлыбританияға жетіп, Люфтваффеге қарсы күресу үшін Корольдік әуе күштеріне (RAF) ерікті болып қосылды. Алайда, көптеген басқалары ұзақ және қиын жолмен Францияның теңіз арқылы орналасқан аймақтарына жетіп, ақырында «Тәуелсіз Франция» әуе күштері ретінде қайта құрылды. Француз теңіз флоты де Голльдің қару шақыруына бірден жауап беруге жақсырақ мүмкіндік алды. Көптеген бөлімшелер бастапқыда Вишиге адал болды, бірақ әлемдегі 50 кемедегі 3600 теңізші Корольдік теңіз күштеріне қосылып, «Тәуелсіз Франция» теңіз күштерінің (FFNF; француз тілінде: FNFL) ядросын құрды. Француз колонияларындағы көптеген адамдар Францияны, олардың алыс «ана мекенін» қорғау қажеттігін сезінді, соңында де Голльдің «Тәуелсіз Франция» күштерінің үштен екі бөлігін құрады.

Despite de Gaulle's call to continue the struggle, few French forces initially pledged their support. By the end of July 1940, only about 7,000 soldiers had joined the Free French Army in England. Three quarters of French servicemen in Britain requested repatriation. France was bitterly divided by the conflict. Frenchmen everywhere were forced to choose sides, and often deeply resented those who had made a different choice. One French admiral, René Émile Godfroy, voiced the opinion of many of those who decided not to join the Free French forces, when in June 1940, he explained to the exasperated British why he would not order his ships in Alexandria harbour to join de Gaulle:
"For us Frenchmen, the fact is that a government still exists in France, a government supported by a Parliament established in non occupied territory and which in consequence cannot be considered irregular or deposed. The establishment elsewhere of another government, and all support for this other government would clearly be rebellion." Of France's far flung empire, only the French domains of Saint Helena (on 23 June at the initiative of Georges Colin, honorary consul of the domains) and the Franco British ruled New Hebrides condominium in the Pacific (on 20 July) answered de Gaulle's call to arms. It was not until late August that Free France would gain significant support in French Equatorial Africa. Unlike the troops at Dunkirk or naval forces at sea, relatively few members of the French Air Force had the means or opportunity to escape. Like all military personnel trapped on the mainland, they were functionally subject to the Pétain government: "French authorities made it clear that those who acted on their own initiative would be classed as deserters, and guards were placed to thwart efforts to get on board ships." In the summer of 1940, around a dozen pilots made it to England and volunteered for the RAF to help fight the Luftwaffe. Many more, however, made their way through long and circuitous routes to French territories overseas, eventually regrouping as the Free French Air Force. The French Navy was better able to immediately respond to de Gaulle's call to arms. Most units initially stayed loyal to Vichy, but about 3,600 sailors operating 50 ships around the world joined with the Royal Navy and formed the nucleus of the Free French Naval Forces (FFNF; in French: FNFL). Many of the men in the French colonies felt a special need to defend France, their distant "motherland," eventually making up two thirds of de Gaulle's Free French Forces.

Лотарингияның кресті

[[Француз теңіз флотының офицері Тьерри д’Аргенлие еркін француз күштерінің символы ретінде Лотарингия кресін қабылдауды ұсынды. Бұл Францияның қасиетті қамқоршысы Жанна д’Арктің табандылығын еске түсіру үшін таңдалды, өйткені ол оның символы болған, сондай-ақ ол туған провинциясы, қазір нацистік Германияның Эльзас-Лотарингияға ішінара қосылған аймағы, және нацистік идеологияның символы – нацистік свастикаға жауап ретінде таңдалған. 1940 жылдың 3 шілдесіндегі №2 жалпы бұйрығында, вице-адмирал Эмиль Музельер, еркін француз теңіз және әуе күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалғаннан кейін екі күн өткен соң, француз түстерімен, қызыл Лотарингия кресімен және Лотарингия кресі бейнеленген кокадасы бар теңіз туын жасады. FNFL кемелерімен бірдей атауға ие болған қазіргі заманғы кемелер, мысалы француздық «Рубис» және «Триумфан» атомдық суасты қайықтары, құрмет белгісі ретінде еркін француз теңіз туын көтеруге құқылы. Гринноктағы Лайл төбесіндегі Лотарингия кресі мен якорьдің біріктірілген бейнесіндегі монумент, Атлантика шайқасына қатысу үшін Клайд фиордынан шыққан еркін француз теңіз кемелеріне арналған ескерткіш ретінде қаржылай жиналған қаражат есебінен салынды. Онда «Alyssa» және «Mimosa» Flower класты корветтерінің, сондай-ақ француздық «Сюркуф» суасты қайығының жоғалуын еске түсіретін тақталар орналасқан. Жергілікті жерде бұл монумент, сондай-ақ Банктің төменгі жағында жарылған француздық «Maillé Brézé» эсминецінің жоғалуымен де байланысты.

Мерс Эль Кебир және француз флотының тағдыры

Франция құлағаннан кейін британ премьер-министрі Уинстон Черчилль француз әскери-теңіз кемелерінің неміс немесе итальяндықтардың қолына өтсе, одақтастарға қауіпті мәселе тудыратынынан қорқып, олардың одақтастарға қосылуын немесе британдық, француздық немесе бейтарап портта бейтараптық саясатын қабылдауын талап етті. Черчилль француз әскери кемелерінің немістердің Британияға басып кіруіне қолдау көрсетуіне жол бермеуге бейілді болды, бірақ француз әскери-теңіз күшіне тікелей шабуыл жасаса, Виши режимі нацистермен одақтасуға тырысады деп алаңдады. Гензульге Вест-Индиядағы интернацияға қатысуға рұқсат берілді, бірақ он сағатқа созылған келіссөздерден кейін ол барлық ұсыныстарды қабылдамады. Адмирал Джеймс Сомервилл басқаратын британдық кемелер Алжирдегі Мерс-эль-Кебир шабуылы кезінде француз кемелеріне шабуыл жасап, үш линкорды батырды немесе жарамсыз етті, француз эсминеці «Ле Триомфантты» және сол кездегі әлемдегі ең ірі суасты кемесі – француз суасты кемесі «Суркуфты» қиратты. FNFL-дің алғашқы жоғалтуы 1940 жылдың 7 қарашасында болды, сол кезде «Пульмик» патрульдік қайығы Ла-Манш каналында минаға шалдықты. Виши тарапында қалған және Тулон портындағы француз флотымен бірге батырылмаған кемелердің көпшілігі, әсіресе Вишиге «Антон операциясы» арқылы режимнің соңына дейін адал болған колониялардағы және Тунистегі аймақтарды басып алу мен оккупациялау кезінде жақтарын өзгертті. 1940 жылдың қарашасында француз әскери-теңіз күшінің шамамен 1700 офицері мен сарбазы британдықтардың Францияға қайтару ұсынысын қабылдап, Халықаралық Қызыл Крест туымен жүрген госпитальдық кемемен үйлеріне қайтысты. Бірақ бұл немістерге кемеге торпеда түсіруге кедергі болмады, нәтижесінде 400 теңізші суға батып қайтыс болды. FNFL, бастапқыда адмирал Эмиль Музельердің, кейін Филипп Обойно мен Жорж Тьерри д'Аргенлиеудің басшылығында, француз колонияларын азат етуге қатысты, соның ішінде Солтүстік Африкадағы «Факел» операциясы, Атлант мұхиты шайқасы кезінде конвойларды сүйемелдеу, еркін француз территориясы емес жерлердегі француз қарсыласын қолдау, Нормандиядағы «Нептун» операциясы және Прованстағы «Драгун» операциясы Францияның материктік бөлігін азат ету үшін, сондай-ақ Тынық мұхитындағы соғысқа қатысты. Соғыс кезінде FNFL-ге шамамен 50 ірі кеме және бірнеше ондаған кішкентай және қосымша кемелер кірді. Оған сондай-ақ жартылай әскери-теңіз жаяу әскерлері мен коммандостар, әскери-теңіз авиациялық эскадрильялары, бір эскадрильядағы және бір суастына қарсы «Каталина» эскадрильясы кірді. Одақтастармен бірге француз сауда флоты 170-тен астам кемеден тұрды.

After the fall of France, British Prime Minister Winston Churchill feared that, in German or Italian hands, the ships of the French Navy would pose a grave threat to the Allies. He therefore insisted that French warships either join the Allies or else adopt neutrality in a British, French, or neutral port. Churchill was determined that French warships would not be in a position to support a German invasion of Britain, though he feared that a direct attack on the French Navy might cause the Vichy regime to actively ally itself with the Nazis. Gensoul's orders allowed him to accept internment in the West Indies, but after a discussion lasting ten hours, he rejected all offers, and British warships commanded by Admiral James Somerville attacked French ships during the attack on Mers el Kébir in Algeria, sinking or crippling three battleships. the destroyer French destroyer Le Triomphant, and the then largest submarine in the world, French submarine Surcouf. The first loss of the FNFL occurred on 7 November 1940, when the patrol boat Poulmic struck a mine in the English Channel. Most ships that had remained on the Vichy side and were not scuttled with the main French fleet in Toulon, mostly those in the colonies that had remained loyal to Vichy until the end of the regime through the Case Anton Axis invasion and occupation of the zone libre and Tunisia, changed sides then. In November 1940, around 1,700 officers and men of the French Navy took advantage of the British offer of repatriation to France, and were transported home on a hospital ship travelling under the International Red Cross. This did not stop the Germans from torpedoing the ship, and 400 men were drowned. The FNFL, commanded first by Admiral Emile Muselier and then by Philippe Auboyneau and Georges Thierry d'Argenlieu, played a role in the liberation of French colonies throughout the world including Operation Torch in French north Africa, escorting convoys during the Battle of the Atlantic, in supporting the French Resistance in non Free French territories, in Operation Neptune in Normandy and Operation Dragoon in Provence for the liberation of mainland France, and in the Pacific War. In total during the war, around 50 major ships and a few dozen minor and auxiliary ships were part of the Free French navy. It also included half a dozen battalions of naval infantry and commandos, as well as naval aviation squadrons, one aboard and one squadron of anti submarine Catalinas. The French merchant marine siding with the Allies counted over 170 ships.

Француз отарларын басқару үшін күрес

Метрополиялық Франция Германияның билігінде берік тұрған және одақтастар бұған қарсы тұруға әлсіз болғандықтан, де Голль Францияның кең аумақты теңіз арқылы орналасқан империясына көңіл бөлді.

Африкадағы жорық және Империяны қорғау кеңесі

Де Голль Францияның Батыс және Орталық Африкадағы колонияларының еркін француздерге көңіл білдіретініне үміттенді. Пьер Бойсон, Француздық Экваторлық Африканың генерал-губернаторы, Феликс Эбуэден, Француздық Чадтың губернаторынан өзгеше, Виши режимін қатты қолдады. Бойсон жақын арада «Колониялардың жоғары комиссары» болып тағайындалып, Дакарға ауыстырылды, ал Эбуэге Чадты тікелей басқару құқығы қалды. 26 тамызда Эбуэ жоғары әскери шенеунігінің көмегімен колониясының еркін Францияға адал екенін жариялады. Тамыз айының соңына қарай Француздық Экваторлық Африканың барлығы (Ұлттар Лигасының мандаты бойынша Француздық Камерунды қоса алғанда), Француздық Габонды қоспағанда, еркін Францияға қосылды. Осы колониялармен бірге маңызды әскери күш – де Голль армиясының ядросын құрайтын көптеген африкалық колониялық әскерлер келді. 1940 жылдың шілдесінен қарашасына дейін еркін француз күштері (FFF) Африкада Виши Франциясына адал әскерлермен шайқасты, екі тараптың да жеңістері мен жеңілістері болды. 1940 жылдың қыркүйегінде ағылшын-француз теңіз күштері Дакар шайқасын өткізді, бұл «Операция Қауіп» деп те белгілі болды, және Француз Батыс Африкасындағы Дакардың стратегиялық портын басып алуға жасалған сәтсіз әрекет еді. Жергілікті билік одақтастардың күш көрсетуіне әсерленбеді және одан кейін болған теңіз шабуылында үстемдік құрды, нәтижесінде одақтас кемелері ұятты түрде шегінді. Де Голльдің сәтсіздікке ұшырағанына қатты ренжігендігі соншалық, ол тіпті өзін-өзі өлтіруді де ойлады. 1940 жылдың қарашасында FFF өте білікті генерал Филипп Леклер де Готьер (генерал Леклер) басшылығымен Габон шайқасында (немесе Либревиль шайқасында) жеңіске жетті. Де Голль Ливияның оңтүстік шекарасында орналасқан, еркін Францияға бірінші болып қосылған Африкалық колония – Чадтағы жағдайды жеке бақылады, және шайқас нәтижесінде еркін француз күштері Либревиль, Габонды басып алды. 1940 жылдың қараша айының соңына қарай Француздық Экваторлық Африка толығымен еркін Францияның бақылауында болды, бірақ Дакардағы сәтсіздік Француз Батыс Африкасын Вишиге адалдық етуге мәжбүр етті, және олар 1942 жылдың қарашасында режим құлағанға дейін адал болды. 1940 жылдың 27 қазанында еркін француз билігі астындағы империялық иеліктерді ұйымдастыру және басқару үшін, сондай-ақ француздың уақытша үкіметі ретінде Империя қорғаныс кеңесі құрылды. Оның құрамына жоғары лауазымды офицерлер мен еркін колониялардың губернаторлары кірді, оның ішінде Чад губернаторы Феликс Эбуэ. Оның құрылуы сол күні Браззавиль манифестімен жарияланды. Де Голль өзінің «La France libre» екенін мәлімдеді, немесе, оның айтуынша, жай ғана «La France» болды; Виши Франция «жалған үкімет», заңсыз құрылым еді. 1941-1942 жылдары Африкалық FFF біртіндеп күшейді және тіпті солтүстікке қарай Италияның Ливиясына дейін операцияларын кеңейтті. 1941 жылдың ақпанында Леклер басшылығымен еркін француз күштері Киренаикаға басып кірді және Куфра оазисіндегі итальяндық бекінісін басып алды.

De Gaulle was optimistic that France's colonies in western and central Africa, which had strong trading links with British territories, might be sympathetic to the Free French. Pierre Boisson, the governor general of French Equatorial Africa, was a staunch supporter of the Vichy regime, unlike Félix Éboué, the governor of French Chad, a subsection of the overall colony. Boisson was soon promoted to "High Commissioner of Colonies" and transferred to Dakar, leaving Éboué with more direct authority over Chad. On 26 August, with the help of his top military official, Éboué pledged his colony's allegiance to Free France. By the end of August, all of French Equatorial Africa (including the League of Nations mandate French Cameroun) had joined Free France, with the exception of French Gabon. With these colonies came vital manpower—a large number of African colonial troops, who would form the nucleus of de Gaulle's army. From July to November 1940, the FFF would engage in fighting with troops loyal to Vichy France in Africa, with success and failure on both sides. In September 1940 an Anglo French naval force fought the Battle of Dakar, also known as Operation Menace, an unsuccessful attempt to capture the strategic port of Dakar in French West Africa. The local authorities were not impressed by the Allied show of strength, and had the better of the naval bombardment which followed, leading to a humiliating withdrawal by the Allied ships. So strong was de Gaulle's sense of failure that he even considered suicide. There was better news in November 1940 when the FFF achieved victory at the Battle of Gabon (or Battle of Libreville) under the very skilled General Philippe Leclerc de Hauteclocque (General Leclerc). De Gaulle personally surveyed the situation in Chad, the first African colony to join Free France, located on the southern border of Libya, and the battle resulted in free French forces taking Libreville, Gabon. By the end of November 1940 French Equatorial Africa was wholly under the control of Free France, but the failures at Dakar had led French West Africa to declare allegiance to Vichy, to which they would remain loyal until the fall of the regime in November 1942. On 27 October 1940 the Empire Defence Council was established to organise and administer the imperial possessions under Free French rule, and as an alternative provisional French government. It was constituted of high ranking officers and the governors of the free colonies, notably governor Félix Éboué of Chad. Its creation was announced by the Brazzaville Manifesto that day. La France libre was what de Gaulle claimed to represent, or rather, as he put it simply, "La France"; Vichy France was a "pseudo government", an illegal entity. In 1941–1942, the African FFF slowly grew in strength and even expanded operations north into Italian Libya. In February 1941, Free French Forces invaded Cyrenaica, again led by Leclerc, capturing the Italian fort at the oasis of Kufra.

Солтүстік Америка

Солтүстік Америкада Сен-Пьер және Микелон (Ньюфаундленд маңы) 1941 жылғы 24 желтоқсанда контр-адмирал Эмиль Музельердің және оның үш корветке және FNFL су асты қайығына тией алған күштерімен жасаған "басып кіруден" кейін еркін француз күштеріне қосылды. Сен-Пьер және Микелон шайқасы АҚШ-пен ауыр дипломатиялық жанжалға әкелді, бұл Америкадағы Францияның одақтастарға қосылған алғашқы иелігі болғанына қарамастан, батыс жарты шарды отаршылдық державалардың әскери күш қолдануына доктриналық тұрғыдан қарсы болды және Виши үкіметін Францияның ресми үкіметі деп мойындады. Басты себебі осы және еркін Франция мен АҚШ арасындағы көбінесе керіс қарым-қатынастар (президент Рузвельттің де Голльге деген терең сенімсіздігі, ол генералдың Оңтүстік Америка үлгісіндегі хунта құрып, Францияның диктаторы болуды көздегеніне сенгендігі) болды. Осының салдарынан Жаңа әлемдегі басқа француз иеліктері Вишиден одақтастарға соңғылардың қатарында қосылды (Мартиника 1943 жылғы шілде айына дейін қарсылық көрсетті).

Сирия және Шығыс Африка

1941 жылы FFF Шығыс Африка науқаны кезінде Италияның Шығыс Африкадағы итальяндықтарға қарсы Ұлыбритания империясының әскерлерімен бірге шайқасты. 1941 жылдың маусым айында Сирия-Ливан науқаны («Экспортер» операциясы) кезінде Ұлыбритания Достастығының күштерімен бірге соғысқан «Еркін Франция» күштері Виши Франциясына адал әскерлердің көп санымен кездесті – бұл жолы Левант аймағында. Де Голль Черчилльге Сириядағы француз бөлімшелері «Еркін Франция» шақыруына жауап беретініне сендірді, бірақ бұл олай болмады. Қатыгез шайқастардан кейін екі тараптан да шамамен 1000 адам қаза тапты (оның ішінде Виши және «Еркін Франция» шетелдік легионерлерінің арасындағы туысқандық қырқысы, 13-ші жартылай бригадасы (ДБЛЭ) Дамаск маңында 6-шы шетелдік жаяу әскер полкімен қақтығысқанда). Генерал Анри Денц пен оның Вишидің Левант армиясы 1941 жылдың шілдесінде негізінен британдық одақтас күштермен жеңілді. Бұл күңгірт картинаға қарамастан, 1941 жылдың соңына қарай АҚШ соғысқа кірді, ал Кеңес Одағы да одақтастар тарапына қосылды, бұл нацистердің алғашқы ірі жеңілісі болды – олар Мәскеудің сыртында тоқтатылды. Соғыстың бағыты біртіндеп өзгере бастады, сонымен қатар Гитлерді жеңуге болатынына сенім арта түсті. «Еркін Францияға» қолдау арта бастады, бірақ Виши Франция күштері 1942 жылдың соңына дейін одақтас әскерлерге шабуыл жасағанда қарсылық көрсетуді жалғастырды.

Француз Ұлттық Комитетінің (CNF) құрылуы

Еркін Францияның күшейіп бара жатқанын 1941 жылдың қыркүйегінде Француз Ұлттық Комитетінің (фр. Comité national français, CNF) құрылуы және 1942 жылдың шілдесінде Франция Либер атауының Франция Комбатантаға ресми түрде өзгеруі көрсетті. АҚШ 24 қарашада CNF-ке Lend-Lease көмегін берді.

Мадагаскар

1942 жылдың маусым айында британдықтар стратегиялық маңызды Мадагаскар колониясына шабуыл жасады, оның жапондықтардың қолына түсуін болдырмауды және әсіресе Диего Суарес портын Жапон императорлық теңіз күштерінің базасы ретінде пайдалануын тоқтатуды мақсат етті. Одақтастардың жағаға қонуына Виши үкіметінің генерал-губернаторы Арман Леон Анне басқарған күштер тағы да қарсылық көрсетті. 1942 жылдың 5 қарашасында Аннет, соңғы рет, капитуляциялады. Сирияда болғандай, тұтқынға алынған Виши әскерлерінің көпшілігі емес, азы ғана еркін француз күштеріне қосылуды жөн көрді. Шабуылдан кейін, еркін француз генералы Пол Легентильом Мадагаскардың жоғарғы комиссары болып тағайындалды.

Бір Хакім шайқасы

1942 жылы Солтүстік Африкада Британ империясының әскерлері Мысыр мен маңызды Суэц каналын жоғалтудың алдын алу үшін немістер мен итальяндарға қарсы қаһарлы құрлықтық науқан жүргізді. Осы жерде, қатал Ливия шөлінде шайқасқан еркін француз сарбаздары өзгеше батылдықтарын көрсетті. Генерал Мари Пьер Кениг және оның бөлімшесі – 1-ші еркін француз жаяу әскер бригадасы – 1942 жылдың маусым айында Бер-Хаким шайқасында Африка корпусына қарсы тұрды, бірақ ақырында одақтас күштер Эль-Аламейнге шегінген соң, олар да шегінуге мәжбүр болды, бұл Солтүстік Африка науқанындағы олардың ең қиын кезені болды. Кениг 26 мамырдан 11 маусымға дейін генерал-оберст Эрвин Роммель басқарған Германия мен Италия күштеріне қарсы Бер-Хакимді қорғады, соның арқасында еркін француз күштерінің одақтастар үшін күшті екенін көрсетті. 1942 жылдың 12 маусымында британдық генерал Клод Очинлек шайқас туралы былай деді: «Біріккен Ұлттар осы француз әскерлері мен олардың батыл генералы Кенигке деген құрметі мен алғысымен толы болуы керек». Тіпті Хитлер де таң қалды, жақында Бір-Хакимнен оралған журналист Лютц Кохқа былай деді:

«Естіңдер ме, джентльмендер? Бұл менің әрқашан дұрыс болғанымды дәлелдейтін жаңа дәлел! Француздар бізден кейін ең жақсы сарбаздар! Тіпті қазіргі туу көрсеткіштерімен де Франция әрқашан жүз дивизияны жұмылдыра алады! Осы соғыстан кейін біз әлемді таң қалдыратын әскери ерліктерге қабілетті елді тежеп тұратын одақтастар табуымыз керек, олар дәл қазір Бір-Хакимде көрсетіп отырғандай!» Генерал-майор Фридрих фон Меллентин өзінің «Panzer Battles» атты мемуарларында былай жазды: «Шөл соғысының бар кезеңінде біз осындай ерлікпен және жақсы ұсталып тұрған қорғанысқа ешқашан кездеспедік».

Алғашқы табыстар

1942 жылдың 23 қазанынан 4 қарашасына дейін генерал Бернард Монтгомери басшылығымен одақтас әскерлер, соның ішінде FFI, Эль-Аламейннің екінші шайқасында жеңіске жетіп, Роммельдің Африка корпусын Мысырдан Ливияға кері тартты. Бұл батыс одақтас әскерлерінің Ось державаларына қарсы алғашқы маңызды жеңісі болды және соғыстағы шешуші бұрылыс нүктесін белгіледі.

"Шамыл" операциясы

Көп ұзамай, 1942 жылдың қараша айында одақтастар батыста "Шағыла" операциясын бастады, ол Виши үкіметі бақылауындағы француз Солтүстік Африкасына басып кіру болды. 63 мың сарбаз бен офицерден тұратын ағылшын-американдық күш француз Мароккосы мен Алжирге түсті. Ұзақ мерзімді мақсаты – Солтүстік Африкадан неміс және итальян әскерлерін тазалау, Жерорта теңізінде теңіз үстемдігін күшейту және 1943 жылы Италияға шабуылға дайындалу еді. Одақтастар Виши күштерінің одақтастарға тек номиналды қарсылық көрсетуін күткен, бірақ олар қарқынды шайқасып, ауыр шығынға ұшырады. Франциялық әскери легионерінің бірі жолдастарының американдық бомбалаудан қаза тапқанын көрген соң: "Франция құлағаннан бері біз босануды армандадық, бірақ оны осылай қалаған жоқпыз" деді. Кейін сол күні Дарлан отты тоқтатуға бұйрық берді, ал Виши француздары жаппай түрде еркін француз қозғалысына қосыла бастады. Бастапқыда кемінде, осы жаңа келгендердің тиімділігі қару-жарақ жетіспеушілігімен және кейбір офицерлердің жаңа іске деген сенімсіздігімен шектелді. Адмирал Дарланның қазасынан кейін Жиро одақтастардың қолдауымен француз Африкасындағы оның іс жүзіндегі жаңарушысы болды. Бұл Жиро мен де Голль арасындағы бірқатар консультациялар арқылы жүзеге асты. Де Голль Францияда саяси лауазымға ие болуды қалады және екеуінің ішінде білікті әскери сардар ретінде Жироны бас қолбасшы етіп тағайындауға келісті. Оның Айзенхауэрдің әскерлеріне көмектескен көптеген француз қарсылық көшбасшыларын тұтқындауға бұйрық бергені күмәнді, ал Рузвельт өкілі Роберт Мерфи наразылық білдірген жоқ. Кейін американдықтар Жироға кеңес беру және Виши заңдарын жою үшін Жан Моннеті жіберді. Алжирдегі еврейлерге француз азаматтығын берген және Виши үкіметімен жойылған Кремие жарлығын генерал де Голль дереу қайта орнатуға бұйрық берді. Алжирде демократиялық үкімет қайта орнатылды, коммунистер мен еврейлер концлагерьлерден босатылды. Жиро 1943 жылдың қаңтар айында Рузвельт, Черчилль және де Голль қатысқан Касабланка конференциясына қатысты. Одақтастар соғыс стратегиясын талқылады және Солтүстік Африканы Жиро мен де Голльдің бірлескен басшылығын мойындады. Анри Жиро мен Шарль де Голль француз Ұлттық Азаттық Комитетінің (Comité Français de Libération Nationale, CFLN) тең төрағалары болды, ол олар бақылаған аумақтарды біріктірді және 1943 жылдың 3 маусымында ресми түрде құрылды. CFLN Алжирде уақытша француз үкіметін құрды, әскерлерді көбейтті және Италияға, сондай-ақ Германияның Атлант қабырғасына қарсы болашақ операцияларға дайындалу үшін одақтас күштермен бірлесіп еркін француз әскерін қайта ұйымдастырды, қайта оқытты және қайта жарақтандырды.

Soon afterwards in November 1942, the Allies launched Operation Torch in the west, an invasion of Vichy controlled French North Africa. An Anglo American force of 63,000 men landed in French Morocco and Algeria. The long term goal was to clear German and Italian troops from North Africa, enhance naval control of the Mediterranean, and prepare an invasion of Italy in 1943. The Allies had hoped that Vichy forces would offer only token resistance to the Allies, but instead they fought hard, incurring heavy casualties. As a French foreign legionnaire put it after seeing his comrades die in an American bombing raid: "Ever since the fall of France, we had dreamed of deliverance, but we did not want it that way". Later that day Darlan ordered a ceasefire and Vichy French forces began, en masse, to join the Free French cause. Initially at least the effectiveness of these new recruits was hampered by a scarcity of weaponry and, among some of the officer class, a lack of conviction in their new cause. After Admiral Darlan's assassination, Giraud became his de facto successor in French Africa with Allied support. This occurred through a series of consultations between Giraud and de Gaulle. The latter wanted to pursue a political position in France and agreed to have Giraud as commander in chief, as the more qualified military person of the two. It is questionable that he ordered that many French resistance leaders who had helped Eisenhower's troops be arrested, without any protest by Roosevelt's representative, Robert Murphy. Later, the Americans sent Jean Monnet to counsel Giraud and to press him into repeal the Vichy laws. The Cremieux decree, which granted French citizenship to Jews in Algeria and which had been repealed by Vichy, was immediately restored by General de Gaulle. Democratic rule was restored in French Algeria, and the Communists and Jews liberated from the concentration camps. Giraud took part in the Casablanca conference in January 1943 with Roosevelt, Churchill and de Gaulle. The Allies discussed their general strategy for the war, and recognised joint leadership of North Africa by Giraud and de Gaulle. Henri Giraud and Charles de Gaulle then became co presidents of the French Committee of National Liberation (Comité Français de Libération Nationale, CFLN), which unified the territories controlled by them and was officially founded on 3 June 1943. The CFLN set up a temporary French government in Algiers, raised more troops and re organised, re trained and re equipped the Free French military, in co operation with Allied forces in preparation of future operations against Italy and the German Atlantic wall.

Шығыс майданы

Нормандия-Нимен полкі – Шарль де Гольдің ұсынысымен құрылған, Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропа театрЫндағы Шығыс майданында 1-ші әуе армиясымен бірге қызмет еткен, Бос Франция Әуе күштерінің истребитель полкі. Полк, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс майданға қатысқан батыс Одақтас елдерінің әуе шайқасы бөлімдерінің жалғызы (RAF және USAAF бөлімдерінің қысқа мерзімді араласуларын есептемегенде) және Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін кеңестік әскерлермен бірге күрескен жалғыз бөлім ретінде ерекшеленеді. Бұл бөлім – Жан Тулан басқарған Бос Франция Әуе күштерінің GC3 (Groupe de Chasse 3 немесе 3-ші истребитель тобы). Полк 1943 жылдың ортасында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылды. Бастапқыда, топқа, соғыста француз әскери қызметшілерінің барлық майданда болуын маңызды деп есептеген Бос Франция күштерінің басшысы Шарль де Гольдің ұсынысымен кеңес күштеріне көмек көрсету үшін жіберілген француз ұшқыштары кірді. Полк 1943 жылдың 22 наурызынан 1945 жылдың 9 мамырына дейін Кеңес Одағының атынан үш науқанда шайқасты, осы кезеңде 273 жау ұшағын жойды және Франция мен Кеңес Одағынан көптеген ордендер, мақтау қағаздары мен наградалар алды, оның ішінде француздық Легион д'Онер және Кеңес Одағының Қызыл Ту ордені. Иосиф Сталин, полкке Немен өзені шайқасына қатысқаны үшін Немен атауын берді.

Тунис, Италия және Корсика

Еркін француз күштері Тунис науқанына қатысты. Ұлыбритания және Ұлттар Достастығы күштерімен бірге FFF оңтүстіктен шабуылдады, ал бұрын Виши үкіметіне адал болған Африка армиясы американдықтармен бірге батыстан шабуылдады. Тунистегі шайқас 1943 жылдың шілдесінде Одақтастарға біздірумен аяқталды. 1943–1944 жылдары Италиядағы науқан барысында барлығы 70 000-ға жуық адам қатысты. Соғыс кезінде Одақтас әскерлері жасаған ең қорқынышты жаппай қылмыстардың бірі ретінде танылған "Марокколық жазалау операциялары" барысында, марокколық гумиерлер итальяндық бейбіт тұрғындарды кең ауқымда зорлап, өлтірді, көбінесе француз офицерлерінің бейжай қарауында немесе тікелей ынталандыруымен. Рим азат етілгеннен кейін де француз әскерлерінің бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттері жалғасты. Француз маршалы Жан де Латтр де Тассиньи мұндай оқиғалардың оқшауланған жағдайлар екенін, оларды неміс пропагандасы Одақтастарды, әсіресе француз әскерлерін қаралау үшін пайдаланғанын мәлімдеді. 1943 жылдың қыркүйегінде итальяндық келісімге қол қойылғаннан кейін, Корсика итальяндық оккупациядан босатыла бастады, қайта құрылған француз I корпусының бөлімдері (Везувий операциясы) құлданды.

және Ұлттық қарсылық кеңесі

Француз қарсыласы біртіндеп күшейе түсті. Генерал де Голль өз басшылығымен шашыраңқы топтарды біріктіру жоспарын жасады. Ол өзінің қозғалысының атын "Соғысатын француз күштері" (Forces Françaises Combattantes) деп өзгертті және Жан Муленді оккупацияланған елдегі нерегулярлы күштермен ресми байланыс ретінде Францияға қайтарды, оның мақсаты – сегіз ірі қарсылық топтарын бір ұйымға біріктіру болды. Мулен олардың "Ұлттық қарсылық кеңесін" (Conseil National de la Résistance) құруға келісімін алды. Мулен ақырында тұтқындалды және гестапоның қатыгездікпен келтірген азаптан қайтыс болды. Де Голльдің Франциядағы ықпалы да артты, ал 1942 жылы қарсылықтың бір жетекшісі оны "соғысып жатқан Франция үшін жалғыз мүмкін басшы" деп атады. Басқа голлистер, Франциядан шыға алмағандар (яғни олардың көпшілігі) Виши және Остік күштер бақылап отырған аймақтарда қалып, жауды қиындыққа салып, алаңдату үшін үгітшілер, тыңшылар және диверсанттар желісін құрды. Кейіннен Қарсылық "Француз ішкі күштері" (Forces Françaises de l'Intérieur, немесе FFI) деп аталатын болды. 1944 жылдың қазан айынан 1945 жылдың наурыз айына дейін көптеген FFI бөлімшелері француз армиясына қосылды.

Франция азат етілді

Континенттік Францияның азат етілуі 1944 жылдың 6 маусымында, Нормандияға түсу арқылы басталды, бұл шабуыл «Оверлорд» операциясы күштері үшін плацдарм құруға бағытталған. Бастапқыда неміс әскерлерінің қатты қарсылығы және Нормандияның бокаж ландшафты қиындық тудырды, бірақ одақтастар 1944 жылдың 25-31 шілдесінде Аванш қаласында Нормандиядан бұзып шықты. 1944 жылдың 14 тамызында Провансқа «Драгун» операциясының күштері түскенімен бірге, немiстер қоршауға түсу қаупінен қатты қорқып, өте жылдам шегінді, ал 1944 жылдың қыркүйегіне қарай Францияның көп бөлігі азат етілді.

Нормандия мен Прованс жерлеріне түсіру

"Екінші майданды" ашу одақтастар үшін ең маңызды міндет болды, әсіресе Кеңес Одағы үшін, Шығыс майдандағы салмақты күшін жеңілдету үшін. Италия 1943 жылдың қыркүйегіндегі итальяндық кампанияда соғыстан шығарылғанмен, тар жарым аралының қорғануға қолайлы жері Солтүстік Италиядағы жаңа марионеттік мемлекетті қорғау және басып алу үшін салыстырмалы түрде аз неміс әскерін қажет етті. Алайда, Диппе шабуылы көрсеткендей, Атлантикалық қабырғаға шабуыл оңайға соқпайтын шара еді. Ол үшін жасанды порттарды (Малберри операциясы) және Англия арнасы арқылы су астына құбыр жүргізуді (Плутон операциясы), Франциядағы теміржолдар мен неміс логистикасын қарқынды түрде бомбалауды (Көліктік жоспар), сондай-ақ немістерді шабуылдың ең тар жерде болатынына сендіру үшін FUSAG (Бодигард операциясы) сияқты толыққанды жалған әскерлерді құру сияқты кең ауқымды әскери алдау қажет болды. Нормандияға шабуылға дейін еркін француз күштерінің саны шамамен 500 000-ға жетті. 900 еркін француз парашютисі британдық арнайы әуе күштерінің (SAS) SAS бригадасының құрамында қонды. Генерал Леклерк басқаратын 2-ші бронедивизия (2-ші DB) 1944 жылдың 1 тамызында Нормандиядағы Юта жағажайына қонды, сондай-ақ басқа еркін француз күштерімен бірге Парижке қарай жорық бастады. Каен үшін болған шайқаста қызыл қанды шайқастар қаланың толық дерлік қирауына әкеліп, одақтастарды тоқтатты. Олар батыс американдық секторда үлкен жетістікке қол жеткізді, шілде айының соңындағы "Кобра" операциясынан кейін 50 000 неміс әскерін Фалез қапшығында тұтқындады. Шабуылға дейін бірнеше апта бойы қарсылық қозғалысы күшті болды. Көліктік жоспардың жаппай бомбалауымен үйлестірілген және SOE мен OSS қолдауымен партизандар жүйелі түрде теміржол желілерін саботаждап, көпірлерді бұзды, неміс жабдықтау жолдарын үзіп, одақтас күштеріне барлау ақпаратын ұсынды. Ұдайы мазалау неміс әскерлеріне ауыр соққы берді. Үлкен, шұғылалы аймақтар олар үшін тыйым салынған аймақтарға айналды, ал макистер үшін – еркін аймақтарға айналды, олар партизандық соғыс үшін қолайлы жерлерді қамтамасыз еткен маки бұталарынан аталды. Мысалы, маки дю Веркорды тазарту үшін көптеген неміс бөлімшелері қажет болды, олар ақырында сәттілікке жетті, бірақ осы және неміс желілерінің артындағы көптеген басқа да әрекеттер Прованс десанттарынан кейін одақтас басшылығы күткеннен гөрі жылдам ілгерілеуге ықпал етті. Италиядағы француз экспедициялық корпусының басты бөлігі итальяндық майданнан алынып, генерал Жан де Латтр де Тассиньи басқаратын француздық бірінші армияға қосылды және АҚШ-тың 7-ші армиясына қосылып, АҚШ-тың 6-шы армия тобын құрды. Осы күш "Драгун" операциясын (Операция Анвил деп те аталады) жүргізді, ол одақтастардың Оңтүстік Францияға басып кіруі болды. Француздық 2-ші корпустың мақсаты – келіп жеткен әскерлерді қамтамасыз ету үшін Тулон (Францияның ең ірі теңіз порты) және Марсель (Францияның ең ірі сауда порты) порттарын басып алу болды. Бұл жердегі неміс әскерлерінің көп бөлігі екінші қатарлы әскерлерден тұрды, олар негізінен стационарлық және оккупациялық бөлімшелерден, сондай-ақ көптеген шығыс майданынан келген еріктілерден және бір бронедивизиядан – 11-ші тандық дивизиядан құралды. Одақтастар десант шабуылы кезінде салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады және Рона аңғары мен Наполеон жолы бойымен толыққанды шегініп жатқан неміс әскерін қууға кірісті. 12 күн ішінде француз күштері екі портты да басып алып, осы процесте екі неміс дивизиясын жойды. Содан кейін 12 қыркүйекте француз күштері генерал Джордж Паттонның үшінші армиясымен байланыс орнатты. Тулон мен Марсель жақын арада 6-шы армия тобына ғана емес, сонымен қатар генерал Омар Брэдлидің 12-ші армия тобына, оның ішінде Паттон армиясына да жабдықтаумен қамтамасыз етті. Өз кезегінде де Латтрдің француздық бірінші армиясының әскерлері Рейнге жеткен алғашқы одақтас әскерлері болды. Оң жақтан француз азат ету армиясы Эльзас-Лотарингияны (және неміс оккупациясы астындағы Италияға қарсы Альпілік майданды) қамтыса, орталықта оңтүстіктегі АҚШ күштері (12-ші армия тобы) және солтүстіктегі британдық және доминиондық күштері (21-ші армия тобы) орналасты. Сол жақтан канадалық күштер 1944 жылдың 4 қыркүйегінде Антверпенді басып алып, Ла-Манш жағалауын тазартты.

Opening a "Second Front" was a top priority for the Allies, and especially for the Soviets to relieve their burden on the Eastern Front. While Italy had been knocked out of the war in the Italian campaign in September 1943, the easily defensible terrain of the narrow peninsula required only a relatively limited number of German troops to protect and occupy their new puppet state in northern Italy. However, as the Dieppe raid had shown, assaulting the Atlantic Wall was not an endeavour to be taken lightly. It required extensive preparations such as the construction of artificial ports (Operation Mulberry) and an underwater pipeline across the English Channel (Operation Pluto), intensive bombardment of railways and German logistics in France (the Transportation Plan), and the wide ranging military deception such as creating entire dummy armies like FUSAG (Operation Bodyguard) to make the Germans believe the invasion would take place where the Channel was at its narrowest. By the time of the Normandy Invasion, the Free French forces numbered around 500,000 strong. 900 Free French paratroopers landed as part of the British Special Air Service's (SAS) SAS Brigade; the 2e Division Blindée (2nd Armoured Division or 2e DB)—under General Leclerc—landed at Utah Beach in Normandy on 1 August 1944 together with other follow on Free French forces, and eventually led the drive toward Paris. In the battle for Caen, bitter fighting led to the almost total destruction of the city, and stalemated the Allies. They had more success in the western American sector of the front, where after the Operation Cobra breakthrough in late July they caught 50,000 Germans in the Falaise pocket. The invasion was preceded by weeks of intense resistance activity. Coordinated with the massive bombardments of the Transportation Plan and supported by the SOE and the OSS, partisans systematically sabotaged railway lines, destroyed bridges, cut German supply lines, and provided general intelligence to the allied forces. The constant harassment took its toll on the German troops. Large remote areas were no go zones for them and free zones for the maquisards so called after the maquis shrubland that provided ideal terrain for guerrilla warfare. For instance, a large number of German units were required to clear the maquis du Vercors, which they eventually succeeded with, but this and numerous other actions behind German lines contributed to a much faster advance following the Provence landings than the Allied leadership had anticipated. The main part of French Expeditionary Corps in Italy which had been fighting there was withdrawn from the Italian front, and added to the French First Army—under General Jean de Lattre de Tassigny—and joined the US 7th Army to form the US 6th Army Group. That was the force that conducted Operation Dragoon (also known as Operation Anvil), the Allied invasion of southern France. The objective of the French 2nd Corps was to capture ports at Toulon (France's largest naval port) and Marseilles (France's largest commercial port) in order to secure a vital supply line for the incoming troops. Most of the German troops there were second line, consisting mainly of static and occupation units with a large number of Osttruppen volunteers, and with a single armoured division, the 11. Panzer Division. The Allies sustained only relatively light casualties during the amphibious assault, and were soon in an all out pursuit of a German army in full retreat along the Rhône valley and the Route Napoleon. Within 12 days the French forces were able to secure both ports, destroying two German Divisions in the process. Then on 12 September, French forces were able to connect to General George Patton's Third Army. Toulon and Marseille were soon providing supplies not only to the 6th Army Group but also to General Omar Bradley's 12th Army Group, which included Patton's Army. For its part, troops from de Lattre's French First Army were the first Allied troops to reach the Rhine. While on the right flank the French liberation army was covering Alsace Lorraine (and the Alpine front against German occupied Italy), the centre was made up of US forces in the south (12th Army Group) and British and Commonwealth forces in the north (21st Army Group). On the left flank, Canadian forces cleared the Channel coast, taking Antwerp on 4 September 1944.

Парижді азат ету

20 шілдедегі оған қарсы жасалған сәтсіз қастандықтан кейін Гитлер, егер Париж одақтастардың қолына өтсе, Варшаваны жойғаны сияқты, оны да қиратуға бұйрық берді. Осы және басқа да стратегиялық факторларды ескере отырып, генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр қаланың маңынан өтуді жоспарлады. Осы кезде париждіктер 1944 жылдың 15 тамызында жалпы ереуіл бастады, ол бірнеше күннен кейін FFI-ның толыққанды көтерілісіне ұласты. Одақтас әскерлері Париждің жанында күтіп тұрғанда, де Голль мен оның еркін француз үкіметі генерал Эйзенхауэрге қысым көрсетті. Де Голль кешігуге ашуланып, Варшава көтерілісі кезіндегідей, Париж халқының қырғынға ұшырауына жол бермеді. Де Голль генерал Леклеркке одақтас күштердің көмегінсіз, жеке шабуыл жасауға бұйрық берді. Ақырында, Эйзенхауэр француз шабуылына қолдау көрсету үшін 4-ші АҚШ жаяу әскер дивизиясын бөлуге келісті. Одақтас әскерлерінің Жоғары Бас штабы (SHAEF) еркін француз күштерінің, мүмкіндігінше, тек ақ нәсілділерден құралғанын сұрады, бірақ бұл олардың құрамындағы қара Африкалықтардың көптігіне байланысты қиынға соқты. (Сонымен қатар, 350-ге жуық испандықтар) ертең сол жерде болады деп күтілді. Бұл топқа капитан Реймонд Дронн басшылық етті және оларға 2-ші брондалған дивизиядан бұрын Парижге кірген алғашқы одақтас бөлім болу құрметі берілді. 1-ші теңізшілер-коммандо батальоны, Sword Beach-ке қонған еркін француз теңіз флотының теңізшілерінен құралған, сонымен қатар Парижге кірген алғашқы еркін француз күштерінің бірі болды. Қаланың әскери губернаторы Дитрих фон Хольциц 25 тамызда Гитлердің қаланы қиратып, соңғы адамға дейін күресу туралы бұйрығын елемей, капитуляциялады. Париждегі азаттыққа қуанышты халық қарсы алды. Француз әскерлері мен де Голль қала арқылы қазір танымал парад өткізді.

Уақытша Француз Республикасының және оның үкіметінің қайта құрылуы (GPRF)

Француз Республикасының Уақытша үкіметі (gouvernement provisoire de la République Française немесе GPRF) Ұлттық Тәуелсіздік Кенесі (CNFL) тарапынан ресми түрде құрылып, 1944 жылдың 3 маусымында оны алмастырды – де Голльдің Черчилльдің шақыруымен Алжирден Лондонға келген күнінен бір күн бұрын және D күніне үш күн қалғанда. Оның құрылуы Францияның республика ретінде қайта орналасуын және Еріккілі Францияның ресми түрде таратылуын білдірді. Оның ең маңызды міндеттерінің бірі – Францияның одақтас әскери басқаруға түсіп қалмауын қамтамасыз ету, Францияның егемендігін сақтау және одақтас әскерлерді майдандағы күреске босату болды. 1944 жылдың 25 тамызында Париж азат етілгеннен кейін үкімет қайтадан астанаға көшіп, 1944 жылдың 9 қыркүйегінде голлистер, националистер, социалистер, коммунистер және анархистерді қамтитын жаңа «ұлттық бірлік» үкіметін құрды, саяси жағынан бөлінген Қарсылық қозғалысын біріктірді. Сыртқы саясатының мақсаттарының бірі – Германияда француз оккупациялық аймағын және Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Қауіпсіздік Кеңесіндегі тұрақты орынды қамтамасыз ету болды. Бұл батыс майдандағы үлкен әскери үлес арқылы іске асырылды. Гестапомен бірлесіп Қарсылық қозғалысын қуған Sturmbannführer Joseph Darnand құрған Milice (жарымәскери жасақ) қатысында болған бірнеше Вишидің адалдары босатылғаннан кейінгі тазалау кезінде тұтқынға алынды. Кейбіреулері сотсыз, «жабайы тазалау» (épuration sauvage) аясында өлім жазасына кесілді. Окупация кезінде немістермен сексуалдық қатынаста болды деген күдікпен айыпталған әйелдер тұтқындалып, шаштары қырқылды, көпшілікке көрсетілді және кейбіреулеріне жұртшылықтың зорлық-зомбылығына жол берілді. 17 тамызда Пьер Лаваль немістермен бірге Белфортке апарылды. 20 тамызда неміс әскери күзетімен Петан Белфортке, ал 7 қыркүйекте Германияның оңтүстігіндегі Зигмаринген анклавына күштеп көшірілді, онда оның 1000-ге жуық ізбасары (Луи Фердинанд Селин де олардың арасында болды) қосылды. Олар де Голльдің GPRF-інің заңдылығына қарсы шығып, эмиграциядағы үкімет құрды. Петан мәжбүрлі түрде көшірілуіне наразылық ретінде қызметке кіріспеді, ақырында оның орнын Фернан де Бринон басты. Еріккілі француз күштері 1945 жылдың 22 сәуірінде қалаға жетіп, оның мүшелерін тұтқындаған кезде Виши режимінің эмиграциядағы үкіметі аяқталды – сол күні Алжирдің 3-ші жаяу әскер дивизиясы Штутгартты басып алды. Лаваль, 1942–1944 жылдары Вишидің премьер-министрі, сатқындық үшін жазаланды. «Француз мемлекетінің басшысы» және Верденнің батыры Петан да өлім жазасына кесілді, бірақ оның үкімі өмір бойы бас бостандығынан айыруға ауыстырылды. 1944–1945 жылдары Францияның соғыс уақытындағы үкіметі ретінде оның негізгі мақсаты Францияның оккупациясының салдарымен күресу және Германияға қарсы соғысты маңызды одақтас ретінде жалғастыру болды. Ол сондай-ақ әйелдерге сайлау құқығын беру, Ұлттық әкімшілік мектебін құру және Францияда әлеуметтік қамсыздандырудың негізін қалау сияқты бірнеше маңызды реформалар мен саяси шешімдер қабылдады. Үкімет 1946 жылдың 14 қазанында IV Республика құрылғанға дейін, оның жаңа конституциясын дайындаумен айналысты.

The Provisional Government of the French Republic (gouvernement provisoire de la République Française or GPRF) was officially created by the CNFL and succeeded it on 3 June 1944, the day before de Gaulle arrived in London from Algiers on Churchill's invitation, and three days before D Day. Its creation marked the re establishment of France as a republic, and the official end of Free France. Among its most immediate concerns were to ensure that France did not come under allied military administration, preserving the sovereignty of France and freeing Allied troops for fighting on the front. After the liberation of Paris on 25 August 1944, it moved back to the capital, establishing a new "national unanimity" government on 9 September 1944, including Gaullists, nationalists, socialists, communists and anarchists, and uniting the politically divided Resistance. Among its foreign policy goals was to secure a French occupation zone in Germany and a permanent UNSC seat. This was assured through a large military contribution on the western front. Several alleged Vichy loyalists involved in the Milice (a paramilitary militia)—which was established by Sturmbannführer Joseph Darnand who hunted the Resistance with the Gestapo—were made prisoners in a post liberation purge known as the épuration légale (legal purge or cleansing). Some were executed without trial, in "wild cleansings" (épuration sauvage). Women accused of "horizontal collaboration" because of alleged sexual relationships with Germans during the occupation were arrested and had their heads shaved, were publicly exhibited and some were allowed to be mauled by mobs. On 17 August, Pierre Laval was taken to Belfort by the Germans. On 20 August, under German military escort, Pétain was forcibly moved to Belfort, and on 7 September to the Sigmaringen enclave in southern Germany, where 1,000 of his followers (including Louis Ferdinand Céline) joined him. There they established a government in exile, challenging the legitimacy of de Gaulle's GPRF. As a sign of protest over his forced move, Pétain refused to take office, and was eventually replaced by Fernand de Brinon. The Vichy regime's exile ended when Free French forces reached the town and captured its members on 22 April 1945, the same day that the 3rd Algerian Infantry Division took Stuttgart. Laval, Vichy's prime minister in 1942–1944, was executed for treason. Pétain, "Chief of the French State" and hero of Verdun, was also condemned to death but his sentence was commuted to life imprisonment. As the wartime government of France in 1944–1945, its main purposes were to handle the aftermath of the occupation of France and continue to wage war against Germany as a major Ally. It also made several important reforms and political decisions, such as granting women the right to vote, founding the École nationale d'administration, and laying the grounds of social security in France, and lasted until the establishment of the IVth Republic on 14 October 1946, preparing its new constitution.

1944-1945 жылдардағы Франция мен Германиядағы науқандар

1944 жылдың қыркүйегіне қарай, Ертіс француз күштерінің саны 560 000-ға жетті (оның ішінде Солтүстік Африкадан 176 500 француз, 63 000 материктік француз, 233 000 Магрибтік және 80 000 қара Африкалық). GPRF Рейнге және Германияға шабуылға қатысу үшін жаңа әскерлерді дайындауға кірісті, FFI-ді тәжірибелі жауынгерлердің әскери кадрлары және күш ресурстары ретінде пайдаланып, француз Азаттық армиясының өте кең және жылдам дамуына жағдай жасады. Олар жақсы жабдықталған және жақсы қамтамасыз етілген, оккупация салдарынан туындаған экономикалық қиындықтарға қарамастан, «Ленд-лиз» бағдарламасының арқасында, жыл соңына қарай олардың саны 1 миллионға жетті. Француз күштері Эльзас-Лотарингияда, Альп тауларында шайқасты, және Гитлердің бұйрығымен Атлантика жағалауындағы Ла-Рошель және Сен-Назер сияқты порттардағы нығайтылған теңіздік базаларды, Германия капитуляциясына дейін 1945 жылдың мамырында қоршауға алды. Сондай-ақ, 1944 жылдың қыркүйегінде одақтастар логистикалық желісінен ( «Қызыл доп экспресі») озып кеткеннен кейін, майдан Бельгияның солтүстік және шығыс шекараларында және Лотарингияда тұрақталды. Содан кейін ол баяу жылдамдықпен, бірінші Зигфрид желісіне, содан кейін 1945 жылдың басында Рейнге қарай жылжыды. Мысалы, 1944 жылдың қарашасында I корпус Белфорт өткелін күшпен басып алды, ал олардың неміс қарсыластары қысқа мерзімге бекініп алған деп ойлады. Нормандия операциясына қатысып, Парижді азат еткен Ертіс француз күштерінің алғы шебі болған француздық 2-ші бронетанкі дивизиясы, 1944 жылдың 23 қарашасында Страсбургті азат етті, осылайша оның командирі генерал Леклерк шамамен төрт жыл бұрын берген Куфра сертін орындады. Оның басқаруындағы бөлім, итальяндық бекіністі басып алған кезде ротадан аспайтын болған, толық құрамы бар бронетанкі дивизиясына айналды. Провансқа түскен Ертіс француз Бірінші армиясының алдыңғы қатарында I корпус тұрды. Оның жетекші бөлімшесі, француздық 1-ші бронетанкі дивизиясы, 1944 жылдың 25 тамызында Ронаға, 1944 жылдың 19 қарашасында Рейнге және 1945 жылдың 21 сәуірінде Дунайға жеткен алғашқы батыс одақтас бөлімі болды. 1945 жылдың 22 сәуірінде ол Баден-Вюртембергтегі Зигмарингенді басып алды, онда соңғы Виши режимінің эмигранттары, соның ішінде маршал Петен, немістердің Хогенцоллерн әулетінің ежелгі қамалдарының бірінде қонаққа шақырылған. Олар 1945 жылдың қаңтарында батыс майдандағы соңғы неміс шабуылы – «Солтүстік жел» операциясын тоқтатуға және 1945 жылдың қаңтар-ақпанында Колмар қалтасын жоюға, неміс XIX армиясының көп бөлігін тұтқындауға және жоюға қатысты. 1945 жылдың сәуірінде Бірінші армияның операциялары Қара Ормандағы XVIII СС корпусын қоршап алып, басып алды және Оңтүстік-Батыс Германияны тазалап, басып алды. Соғыс аяқталғанда француз Бірінші армиясының ұраны «Рейн және Дунай» болды, бұл оның жауынгерлік операциялары кезінде жеткен және кесіп өткен екі үлкен неміс өзенін білдіреді. 1945 жылдың мамырында Еуропадағы соғыс аяқталған кезде Ертіс француз күштерінің құрамында 1,300,000 адам болды, олардың ішінде қырық дивизия болды, бұл оларды Совет Одағы, АҚШ және Ұлыбританиядан кейін Еуропадағы төртінші ірі одақтас армияға айналдырды. GPRF француз Индокитайын жапондықтардан қайтарып алу үшін Тынық мұхитына экспедициялық күш жіберді, бірақ Жапония капитуляциялады, ал Вьетминь олар театрға жеткенге дейін сәтті тамыз революциясынан пайдаланды. Ол кезде генерал Альфонс Жуан француз армиясының бас штабының бастығы болды, бірақ 7 мамырда Реймсте Францияны генерал Франсуа Севез, ал V E күні француз делегациясын генерал Жан де Латтр де Тассиньи басқарды, өйткені ол француз Бірінші армиясының командирі болды. Ялта конференциясында Германия Совет, Американ және Британ оккупациялық аймақтарына бөлінді, бірақ Франция Германияда, сондай-ақ Австрияда және Берлин қаласында оккупациялық аймақ алды. Францияның соғыста атқарған рөлі ғана емес, сонымен қатар континентте коммунизмнің ықпалын тежеуде Батыс Еуропаның ірі демократиялық, капиталистік мемлекеті ретіндегі маңызды стратегиялық орны мен мәні де мойындалды. 1940 және 1945 жылдар аралығында Ертіс француз күштерінде шайқаста шамамен 58 000 адам қаза тапты.

By September 1944, the Free French forces stood at 560,000 (including 176,500 White French from North Africa, 63,000 metropolitan French, 233,000 Maghrebis and 80,000 from Black Africa). The GPRF set about raising new troops to participate in the advance to the Rhine and the invasion of Germany, using the FFI as military cadres and manpower pools of experienced fighters to allow a very large and rapid expansion of the French Liberation Army. It was well equipped and well supplied despite the economic disruption brought by the occupation thanks to Lend Lease, and their number rose to 1 million by the end of the year. French forces were fighting in Alsace Lorraine, the Alps, and besieging the heavily fortified French Atlantic coast submarine bases that remained Hitler mandated stay behind "fortresses" in ports along the Atlantic coast like La Rochelle and Saint Nazaire until the German capitulation in May 1945. Also in September 1944, the Allies having outrun their logistic tail (the "Red Ball Express"), the front stabilised along Belgium's northern and eastern borders and in Lorraine. From then on it moved at a slower pace, first to the Siegfried Line and then in the early months of 1945 to the Rhine in increments. For instance, the Ist Corps seized the Belfort Gap in a coup de main offensive in November 1944, their German opponents believing they had entrenched for the winter. The French 2nd Armoured Division, tip of the spear of the Free French forces that had participated in the Normandy Campaign and liberated Paris, went on to liberate Strasbourg on 23 November 1944, thus fulfilling the Oath of Kufra made by its commanding officer General Leclerc almost four years earlier. The unit under his command, barely above company size when it had captured the Italian fort, had grown into a full strength armoured division. The spearhead of the Free French First Army that had landed in Provence was the Ist Corps. Its leading unit, the French 1st Armoured Division, was the first Western Allied unit to reach the Rhône (25 August 1944), the Rhine (19 November 1944) and the Danube (21 April 1945). On 22 April 1945, it captured Sigmaringen in Baden Württemberg, where the last Vichy regime exiles, including Marshal Pétain, were hosted by the Germans in one of the ancestral castles of the Hohenzollern dynasty. They participated in stopping Operation Nordwind, the very last German major offensive on the western front in January 1945, and in collapsing the Colmar Pocket in January–February 1945, capturing and destroying most of the German XIXth Army. Operations by the First Army in April 1945 encircled and captured the German XVIII SS Corps in the Black Forest, and cleared and occupied south western Germany. At the end of the war, the motto of the French First Army was Rhin et Danube, referring to the two great German rivers that it had reached and crossed during its combat operations. In May 1945, by the end of the war in Europe, the Free French forces comprised 1,300,000 personnel, and included around forty divisions making it the fourth largest Allied army in Europe behind the Soviet Union, the US and Britain. The GPRF sent an expeditionary force to the Pacific to retake French Indochina from the Japanese, but Japan surrendered and Viet Minh took advantage by the successful August Revolution before they could arrive in theatre. At that time, General Alphonse Juin was the chief of staff of the French army, but it was General François Sevez who represented France at Reims on 7 May, while General Jean de Lattre de Tassigny led the French delegation at Berlin on V E day, as he was the commander of the French First Army. At the Yalta Conference, Germany had been divided into Soviet, American and British occupation zones, but France was then given an occupation zone in Germany, as well as in Austria and in the city of Berlin. It was not only the role that France played in the war which was recognised, but its important strategic position and significance in the Cold War as a major democratic, capitalist nation of Western Europe in holding back the influence of communism on the continent. Approximately 58,000 men were killed fighting in the Free French forces between 1940 and 1945.

Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңісі

Де Голль мен Үлкен Үштік (Рузвельт, Сталин және Черчилль) арасындағы қарым-қатынастағы күрт келіспеушіліктердің бірі – 1944 жылдың 3 маусымында құрылған Француз Республикасының Уақытша үкіметінің (GPRF) президенті Францияның заңды өкілі ретінде мойындалмауы болды. Шын мәнінде, Де Голль 1940 жылдың 28 маусымында Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль тарапынан "Еркін Францияның" көшбасшысы ретінде танылған болатын, бірақ оның GPRF президенттігі демократиялық сайлаулар нәтижесінде туындаған жоқ. Дегенмен, Париждің азаттығына қол жеткізгеннен кейін екі ай өткен соң және жаңа "бірауыздастық үкіметінен" бір ай өткен соң, Үлкен Үштік 1944 жылдың 23 қазанында GPRF-ті мойындады. Парижді азат ету туралы сөйлеген сөзінде Де Голль: «Біздің қадірлі және тамаша одақтастарымыздың көмегімен біз оны [немістерді] өз үйімізден қуғаннан кейін ғана қанағаттана алмаймыз. Болған оқиғалардан кейін біз оның аумағына жеңімпаздар ретінде кіргіміз келеді», – деп мәлімдеді, бұл Францияның Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңімпаздарының бірі ретінде танылуын қалауын анық көрсетеді, дәл Үлкен Үштік сияқты. Бұл көзқарас батыс одақтастарымен бөліспеді, бұл неміс капитуляциясының бірінші актісінде айқын көрінді. Германиядағы және Батыс Берлиндегі француз оккупациялық аймақтары осы мақсатты бекітті.

Мұра

Гринок қаласындағы Лайл төбесінде орналасқан, Шотландияның батысындағы Еркін француз мемориалы, Лотарингия кресі мен якорьдің біріктірілген нысаны, Атлантика шайқасына қатысу үшін Клайд фиордынан шыққан Еркін француз Әскери-теңіз күштерінің теңізшілеріне арналған ескерткіш ретінде қайырымдылық көмегімен орнатылды. Бұл ескерткіш сонымен қатар, жергілікті жерде Банктің соңында батып кеткен француз эсминеці Maillé Brézé есімімен де байланысты. Күні бүгінге дейін, генерал де Гольдің 1940 жылғы 18 маусымдағы үндеуі француз тарихындағы ең әйгілі сөздердің бірі болып саналады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Гордон, Бертрам М. Екінші дүниежүзілік соғыс тарихи сөздігі: Франция, оккупация, Виши және қарсылық, 1938–1946 жж. (1998)
Голландия, Джеймс. Нормандия '44: D күні және Франция үшін 77 күндік эпикалық шайқас (2019) 720 бет
Молло, Эндрю (1981). Екінші дүниежүзілік соғыстың қарулы күштері. Crown. Тейлор, А. Дж. П. Екінші дүниежүзілік соғыс – суреттелген тарих, Hamish Hamilton, Лондон, 1975.