Кіріспе

Рождестволық марка – Рождество тақырыбындағы почта маркасы, Рождестволық ашықхаттар сияқты маусымдық хат-хабарларға арналған. Әлемнің көптеген елдері мұндай маркалар шығарады, олар қалыпты почта маркалары (Рождестволық төсбелгілерден өзгеше) және көбінесе жыл бойы пошта тасымалы үшін қолданылады (кейбір елдерде олар жеңілдетілген бағамен сатылады және тек Рождестволық ашықхаттарға ғана арналған). Олар әдетте қазан айының басы мен желтоқсан айының басы аралығында сатылымға түседі және көптеп басылады.

Тарих

Алғашқы Рождестволық марка қайсысы болғаны әлі де даулы мәселе. 1898 жылғы Канада картасы маркасында "XMAS 1898" деген жазу бар, бірақ ол шын мәнінде Императорлық пенни тарифтің қолданысқа енуіне арналған. Рождествомен байланысының шапшаң ойлаудың нәтижесі болғаны туралы көптен бері айтылып келеді; Уильям Мюлок оны 9 қарашада "Принцті құрметтеу" үшін (Уэльс принцін білдіреді) шығаруды ұсынды, бірақ королева Виктория "Қай принц?" деп сұрағанда, Мюлок қауіпті сезіп, "Әй, ханым, Бейбітшілік принці" деп жауап берді. 1935 жылы Мысырдағы британ әскерлеріне елге жіберілетін хаттарына арналған Рождестволық маркалар берілді. Бұл маркалар көп жыл бойы Стенли Гиббонс каталогтарына енгізілмеді, себебі оларды пошта маркасы емес, "мөр" деп санады. Бірақ 1960 жылдардың ортасынан бастап олар пошта ақысын төлегендіктен, "хат маркасы" деген жазуға қарамастан, қалыпты маркалар ретінде тіркелді, демек Рождествоны атап өту үшін шығарылған алғашқы марка деп есептелуі керек. "Сфинкс" маркасындағы күміс юбилейлік басылымдар сияқты, Рождестволық маркалар да 20 данадан кітапша түрінде шығарылды. 1937 жылы Австрия екі "Рождестволық сәлемдеме маркасын" шығарды. 1939 жылы Бразилия үш патша мен жұлдыз, періште мен бала, Оңтүстік крест пен бала, ана мен бала суреттері салынған төрт жартылай почталық марка шығарды. 1941 жылы Венгрия "әскерлердің Рождествосына" арналған қосымша төлемдер жиналатын жартылай почталық марка шығарды. Туған оқиғаны бейнелейтін алғашқы маркалар 1943 жылы Венгрияда шықты. Бұл маркалар тұрақты емес, естелік маркалар сияқты бір реттік шығарылымдар болды. Келесі Рождестволық маркалар 1951 жылы Кубада пуансетия мен қоңырау суреттерімен, 1954 жылы Гаитиде, 1955 жылы Люксембург пен Испанияда, ал 1957 жылы Австралия, Оңтүстік Корея және Лихтенштейнде пайда болды. Австралия сияқты елдерде бұл жыл сайынғы дәстүрдің бастауы болды. 1960 жылдары АҚШ (1962 жылы) және Ұлыбритания (1966 жылы) сияқты көптеген елдер осы тәжірибені қабылдады. 1990 жылдары шамамен 160 пошта басқармасы Рождестволық маркалар шығарды, көбінесе жыл сайын. Ислам елдері қатыспаушылардың ең ірі тобын құрайды, бірақ Палестина билігі 1995 жылдан бері Рождестволық маркалар шығарып келеді.

Үлгілер

Кейбір тропикалық аралдарда үлкен форматтағы Рождестволық маркалар шығарылады, олар негізінен марка коллекционерлеріне сатылады, ал әлемнің қалған бөлігінде Рождестволық маркалар – «жұмыс істейтін маркалар», олар сәлемдемелер мен пошта карточкаларын жіберу үшін көптеп қолданылады. Сәйкесінше, маркалар көбінесе стандартты өлшемде болады және бір немесе бірнеше номиналда ұсынылады, мысалы, ішкі және халықаралық тарифтердің айырмашылығын жабу үшін. Дизайн таңдауы өте әртүрлі, Рождествоның ашық діни суретінен бастап Рождество шыршалары, гирлендалар, Санта-Клаус сияқты діни емес суреттерге дейін. Ел бірнеше жыл бойы бірыңғай тақырыпты сақтап, кейде басқа елдердің «модалық тенденцияларын» еліктей отырып, оны күрт өзгерте алады. Мысалы, 1970 жылдары көптеген елдер балалар салған суреттермен, жас суретшінің аты-жөні мен жасы көрсетілген Рождестволық маркалар шығарды. Кейбір елдерде діни емес немесе діни суреттерді таңдау жиі дау тудырады; шіркеу басшылары діни емес суреттерді мерекенің мәнін әлсіретеді деп санайды, ал пошта қызметкерлері тым діни суреттердің дінге жат немесе аз ұлттық дінді ұстанатын клиенттерді маркалардан алшақтатуынан қорқады, миллиондаған марка сатылмастан қалуы мүмкін, тіпті пошта басқармасын белгілі бір дінді насихаттауға тыйым салатын заңдарды бұзды деген айыптауларға ұшыратуы мүмкін. АҚШ-та «діни емес» және «діни» дизайнды таңдау туралы жылдық келіспеушіліктер пошта қызметінің әр жылы олардың бірін шығаруымен шешілді; әдетте 4-6 байланысты діни емес дизайн, сондай-ақ діни дизайн (әдетте Мадонна мен баланың бейнесі). Діни тақырыптағы түпнұсқалық дизайнға келісімшарт жасаумен байланысты қиындықтарды болдырмау үшін, соңғылары әдетте АҚШ галереяларында ілінген ежелгі шеберлердің картиналарынан бейімделген, осылайша олар өнер туындылары ретінде қарастырылады. (Дегенмен, 2012, 2014 және 2016 жылдары діни тақырыптағы маркалар шығарылды, олардың түпнұсқалық дизайнында Мысырға қашу, қасиеттілердің сапары және Исаның тууы бейнеленген.) Ұлыбританияда Royal Mail «діни» және «діни емес» тақырыбындағы дизайнды кезекті жылдары шығару арқылы қиындықты шешеді.

Қолданылуы

Рождестволық маркаларды әдетте көптеген Рождестволық хаттарға бірден жабыстырып жіберу үшін қолданады. Электрондық пошта заманында Рождестволық маркалар кейбір адамдар үшін бір жыл бойы қолданылатын маркалардың ең көп қалдығы болуы мүмкін, сондай-ақ жаңа жылдың алғашқы айларында қарапайым хаттарда "қалдықтарды" кездестіру де сирек емес. Австралия мен Нидерландыда Рождестволық маркалар арзан бағамен сатылады, бірақ Рождестводан кейін қажетті соманы толықтыру үшін қосымша маркалармен қолдануға болады.

Жинақтау

Рождество тақырыптық коллекциялау үшін танымал тақырып. Басылған маркалардың көптігіне байланысты, Рождество маркаларының көбісін табу оңай және құны шамалы. Сондықтан, коллекциялаудағы қиындықтар – Рождество күнінен (барлық пошта бөлімдері демалысқа шыға бермейді) немесе нақты бір жерден (мысалы, Рождество аралы, Рождество, Флорида, Ноэль, Миссури, Солтүстік полюс, Аляска, Солтүстік полюс, Нью-Йорк, немесе Санта-Клаус, Индиана) алынған, тиісті пошта белгісі бар конверттерді іздеу, немесе нақты Рождество тақырыбын немесе ұранын бейнелейтін маркаларды жинау болар. Рождество филателия клубы 1969 жылы Рождество маркаларын жинаушылар тарапынан құрылған және тоқсан сайын «Yule Log» журналын шығарады. Көптеген коллекционерлер Рождество коллекциясын маркалардағы дін тақырыбының бір саласы ретінде қарастырады.

Басқа мерекелік маркалар

Америка Құрама Штаттары кейде басқа мерекелерге де маркалар шығарды, мысалы, Алғыс айту күні мен Жаңа жылға. 1990 жылдардан бері Кванза, Ханука, Ид және Қытай Жаңа жылына арналған маркалар мерекелік бағдарламаның тұрақты бөлігіне айналды. Бірақ Рождество маркаларынан өзгеше, олардың дизайндары бірнеше жыл бойы қайта қолданылады, оларды тек номиналының немесе шығарылған жылының өзгеруімен ажыратуға болады. Жапонияда Жаңа жылға марка шығарудың ұзақ тарихы бар. Пасхаға арналған бірқатар маркалар да шығарылды, бірақ олар көбінесе коллекционерлерге бағытталған. Ал Валентин күніне арналған маркалар кейбір елдерде салыстырмалы түрде жақында пайда болды.