Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балқан облысының астанасы, Түрікменстан.
Capital of Balkan Province, Turkmenistan
Балқанабат, бұрын Небит Даг және Нефт Даг аталып келген, Түрікменстанның ең ірі облысы – Балқан облысының әкімшілік орталығы болып табылады. Ол Балқан тауларының етегінде орналасқан. Балқанабат Ашхабадтан шамамен 450 км батысқа және Түркменбашы теңіз портынан 160 км шығысқа қарай жатыр. Қаланың жоспары кварталдар деп аталатын тұрғын үйлерден тұрады. Басты көшелер: Мағтымғұлы, Первомайский және Гурбансолтан еже шағылы.
Balkanabat , formerly Nebit Dag and Neftedag, is the administrative centre of Balkan Province, the largest province in Turkmenistan. It lies at the foot of the Balkan Daglary mountain range. Balkanabat is about 450 km west of Ashgabat and 160 km east of the seaport city of Türkmenbaşy. The city layout is a grid of apartment blocks called kvartal (quarters). The main streets are Magtymguly, Pervomayskiy and Gurbansoltan eje şaýoly.
Этимология
Қала 1933 жылы Нефтедаг деп құрылған, бұл "Мұнай тауы" (орыс тіліндегі neft – "мұнай", түрікмен тіліндегі dag – "тау") деген мағынаны білдіреді. Ол, Каспий темір жолының бір стансасы бойындағы елді мекен ретінде пайда болған. 1946 жылы қалаға айналғанда, оның атауы "Небит Даг" деп өзгертілді, бұл да "Мұнай тауы" дегенді білдіреді, бірақ бұл жолы түрікменше небит сөзі қолданылды. 2001 жылы Түрікменстанның бұрынғы президенті Сапармурат Ниязовтың жарлығымен Небит Даг Балқанабат (Балқан – Болгариядағы Балқан тауларымен шатыспау үшін, түрікмен тіліндегі abat – "елді мекен" деген мағынаны білдіреді) деп аталды.
The town was founded in 1933 as Neftedag, meaning "Oil Mountain" (Russian neft, "oil", and Turkmen dag, "mountain"), as a settlement along one of the stations of the Trans Caspian Railway. In 1946, when it was transformed into a city, it was renamed "Nebit Dag", also meaning "Oil Mountain", but this time using the Turkmen word nebit. Nebit Dag was renamed Balkanabat (Balkan from the name of the Balkan mountains (not to be confused with the Balkan mountains in Bulgaria), abat – meaning “settlement” in Persian) in 2001 by decree of former President of Turkmenistan Saparmurat Niyazov.
Тарих
Қаланың қақпасы батыс жағында орналасқан алып ескерткіш, "Пионерлер" (Первопроходцы) деп аталатын, сондай-ақ "Шөлді зерттеушілер" деп те аталады, мұнай іздеу кезінде желді Қарақұм шөлінен қиындықпен өтетін түйе, Иван Губкин және оның замандастарының бейнесін көрсетеді. Балқанабат тарихы Готурдепе, Барсагельмес және Небитдагтағы мұнай кендерімен тығыз байланысты. Алғашқы қоныс салушылар тіктеп орнатылған шатырларда, көліктік арбаларда, қуатсыз және тіпті сусыз ең қиын жағдайларда өмір сүруге мәжбүр болды.
A large monument at the far western end of the city, "Pioneers" (Первопроходцы), also called "Desert Explorers", depicts a camel, Ivan Gubkin, and Gubkin's peers, struggling to hike through the windy Karakum Desert while prospecting for petroleum. Balkanabat's history is tightly linked to the petroleum deposits in Goturdepe, Barsagelmes and Nebitdag. The first colonists had to live in unbelievable conditions in tents, tilt carts, without power and even without water.
Ыңғайлылықтар
Қала "Денсаулық жолымен" іргелес жатыр, ол тау беткейімен орташа серуендеуге мүмкіндік беретін бетонды айналма жол. Ол 2004 жылы Ашхабад үлгісінде ашылды. Қалада бес базар бар: Гөк, Женнет, Гүндогар, Берекет және 5-ші микрорайон базары. Қалаға екі қонақ үй – Небитші және Спорт, театр, мұражайлар, мейрамханалар мен саябақтар қызмет көрсетеді. Қаланың солтүстік жағында ағаштар, теннис корты, толық көлемді шахмат тақтасы және көптеген орындықтары бар Сапармырат Түркменбашы атындағы үлкен саябақ орналасқан. 2000-ші жылдары қалада маңызды өзгерістер болды, оның ішінде көшелерді жақсарту, ірі тұрғын үйлер салу және қосымша ыңғайлы жағдайлар жасалды. Осы кезеңде Мемлекеттік драма театры, Тарих және жергілікті өлкетану мұражайы, диагностикалық орталық, тойхана, Балқанабат теміржол стансасы, Балқан облыстық кітапханасы, 10 000 орындық стадион, жалпы шығыс базары және басқа да әлеуметтік-мәдени нысандар салынды.
The city adjoins a "Health Path", a concrete circuit hike path to give a moderate hike along the mountainside. It was opened in 2004 in the template of that of Ashgabat. The city has five bazaars (markets) Gök, Jennet, Gündogar, Bereket and 5th Microdistrict bazaar. The city is served by two hotels, Nebitçi and Sport, a theater, museums, restaurants and parks. The north side of town features the large Saparmyrat Türkmenbaşy Park, which offers trees, tennis courts, a life size chess board and many benches. In the 2000s, the city underwent significant transformations, including the improvement of streets, the construction of large scale housing facilities, and the addition of supplementary amenities. The State Drama Theater, the Museum of History and Local Lore, a diagnostic center, a wedding palace, the Balkanabat Railway Station, the Balkan Provincial Library, a stadium with 10,000 seats, a general oriental market, and other social and cultural facilities were built during that period.
Демография
2011 жылы халық саны 120 800 адамға жетеді деп есептелді, олардың 80 пайызы түрікмендер (көбінесе Йомуд тайпасы), 15 пайызы орыстар, 3 пайызы қазақтар, 2 пайызы әзербайжандар, ал қалған 10 пайызын лезгиндер, армяндар, өзбектер, татарлар және еврейлер сияқты басқа ұлт өкілдері құрады. Йомуд тайпасы Балқан аймағымен байланысты, ал Йомуд кілемшесінің göl (гүл) оюы Түрікменстан туындағы бес оюдың бірі болып табылады.
In 2011, the population was estimated to be 120,800 residents, 80% of them Turkmen (mainly Yomud tribe), 15% Russians, 3% Kazakhs, 2% Azerbaijanis, 10% others, including Lezgins, Armenians, Uzbeks, Tatars, and Jews. The Yomud tribe is associated with the Balkan region and the Yomud carpet göl (rosette) is one of the five rosettes represented on the Turkmen flag.
Климат
Балқанабаттың климаты Көппен климаттық жіктелімі бойынша суық шөлді климат (BWk) болып табылады.
Balkanabat has a cold desert climate (BWk) according to the Köppen climate classification.
Өнеркәсіп, экономика және көлік
Қала мұнай және табиғи газ өндірісінің ірі өнеркәсіптік орталығы. Балқанабат қаласында Ресейдің "Татнефть" мұнай компаниясының филиалы орналасқан. Мал шаруашылығымен айналысу, бидай және мақта өндіру де маңызды шаруашылық салалары.
The city is an industrial center for petroleum and natural gas production. A branch office of the Russian petroleum company Tatneft is located in Balkanabat. Animal husbandry and production of wheat and cotton are other pursuits.
Көлік
Қала M37 тас жолының шығыс-батыс бағытында жатыр және басқа қалалармен теміржол мен автобус арқылы байланысты. Ресми такси компаниясы болмаса да, жеке тұлғалар ортақ таксилерді пайдаланады.
The city lies on the east west M37 highway and is connected to other cities by rail and bus. While there is no official cab company, private citizens operate shared cabs.
Ауа
Балқанабат әуежайының терминалы 2004 жылдың қазан айында, сағатына 200 жолаушыға арналған жобалық қуатымен ашылды. Қазіргі таңда Түркіменстан әуежолдары осы әуежайдан немесе оған жоспарланған рейстерді іске қоспайды.
The Balkanabat Airport terminal was opened in October 2004 with a design capacity of 200 passengers per hour. At present Turkmenistan Airlines offers no scheduled service in or out of this airport.
Темір жол
Балқанабат Транскаспий темір жолында, шығыстан батысқа қарай созылған бағытта орналасқан. Бұл темір жол Ашхабад астанасын Балқан аймағымен байланыстырады. Темір жол жолаушылар және жүк тасымалын жүзеге асырады. Балқанабат темір жол стансасы – қаланың негізгі темір жол стансасы.
Balkanabat sits on the Trans Caspian Railway running east–west, connecting the capital, Ashgabat, with the Balkan Region. The railway offers both passenger and freight transport. Balkanabat Railway Station is the city's main rail station.
Байланыс
Қалада бір ұялы байланыс операторы бар, ол – "Алтын Асыр". Интернетке қол жеткізу және кабельдік теледидарды "Turkmentelecom" қамтамасыз етеді. Қалада бір интернет-кафе бар.
The city has one mobile operator, Altyn Asyr. Internet access and cable TV are provided by Turkmentelecom. There is one internet cafe in the city.
Білім
Қалада Халықаралық мұнай және газ университетінің филиалы ретінде жұмыс істейтін Мұнай және газ индустриясы мектебі бар. Мектеп студенттерді геология, мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау, мұнай және газ кен орындарын дамыту және пайдалану, мұнай және газ өңдеудің химиялық технологиясы, құрылыс, мұнай және газ сақтау нысандарының жұмыс істеуі, мұнай және газ құбырларын пайдалану сияқты мамандықтар бойынша даярлайды. Бұл мектеп Кеңес Одағы кезінде Мәскеудегі Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университетінің бөлімшесі болған Политехникалық институттің тікелей жалғасы болып табылады. Жоғары мектепті бітірушілер келесі кәсіптік білім беру орталықтарында орта арнаулы білім ала алады: Балқанабат медициналық мектебі, Арнайы өнер мектебі, Қаржы және экономикалық орта кәсіптік мектебі, және Түрікменнебит мемлекеттік концернінің мұнай орта кәсіптік мектебі.
The city has an Oil and Gas Industry School, which operates as a branch of the International Oil and Gas University. The school trains students in such specialties as geology, drilling of oil and gas wells, development and operation of oil and gas fields, chemical technology of oil and gas processing, construction, operation of oil and gas storage, and oil and gas pipeline operation. It is the functional successor to the Polytechnic Institute, which was an extension of the Gubkin Russian State University of Oil and Gas in Moscow during the Soviet period. High school graduates may receive secondary specialized education in the following vocational schools: Balkanabat Medical School, Special School of Arts, Financial and Economic Secondary Vocational School, and Oil Secondary Vocational School of the Turkmennebit State Concern.
Дін
Балқан облысының басты мешіті 3000 жамағатқа арналған. Екі қабатты мешіттің үстінен әрқайсысы 63 метр биіктіктегі төрт минарет көтеріледі. 13-ші микрорайонда 1997 жылдан бері "Қасиетті Діңгек Ананың тууы" православие шіркеуі қызмет етеді.
The main mosque of Balkan Province has a capacity of 3,000 worshipers. Four minarets, each 63 meters high, rise above the two story mosque. The Russian Orthodox Church of the Nativity of the Holy Virgin has operated since 1997 in the 13th microdistrict.
Мәдениет
Түркімен ақ үйі ("Turkmen White House") деп аталатын алып киіз үй пішіндес ғимарат 2021 жылы ерекше шаралар үшін салынды. Кешенге 3000 орындық концерт залы мен қосымша ғимараттар, сондай-ақ сол көлемдегі арнайы садақа залы кіреді.
A giant yurt shaped building, Türkmeniň ak öýi ("Turkmen White House") was built for special events in 2021. The complex includes a concert hall with 3,000 seats and additional buildings, as well as a special sadaqah hall of the same capacity.
Медиа
Балқанабат қаласында күнделікті мемлекеттік "Балкан" газеті жарияланады.
The daily state newspaper Balkan is published in Balkanabat.
Спорт
Қалада "Балканабат Спорт Топлюмы" стадионы бар, онда "Небитчи" кәсіби футбол клубы орналасқан, ол "Ýokary Liga" ("Жоғары лига") лигасында ойнайды.
The city features the Balkanabat Sport Toplumy stadium, at which is based the Nebitçi professional football club, which plays in the Ýokary Liga ("Upper League").