Кіріспе

Оңтүстік Өзбекстандағы қала

Тарих

Бастапқыда Соғди қаласы Нахшаб (Греко-Бактрия патшалығы тұсында Евкратидея деп аталған болуы мүмкін), исламдық өзбек (түрік) қаласы Насаф және Шағатай қаласы Қарши (Харш деп айтылады) болған Қарши, Бұхара әмірлігінің екінші қаласы еді. Ол бидай, мақта және жібек өндіретін құнарлы оазистің орталығында орналасқан және Балх пен Бұхара арасындағы 11 күндік керуен жолындағы тоқтау орны болды. Моңғол Шағатай хандары Кебек пен Қазан Чингис ханның жазғы жайылымы орнында сарайлар салды. 1364 жылы Тимур қазіргі қаланың оңтүстік бөлігінде бекініс пен ор қазылған қамал салды. Қазіргі заманғы "Қарши" атауы "бекініс" дегенді білдіреді. Қарши 14 ғасырдан бері тұрақты дамып келеді. Шейбан әулеті тұсында қала қарқынды өсті (16 ғасыр). 18 ғасырда Бұхара хандығының екінші ірі қаласы болды. Осы ғасырларда қаланың көптеген сәнді сәулеттік ескерткіштері салынды. 18 ғасырда Шахрисабздің құлдырауымен Қарши маңыздылығы артып, Бұхара әмірлігінің тақ мұрагерінің ордасына айналды. Сол кезде қалада қос қабырға, 10 керуенсарай және 4 медресе болды. 1868 жылы орыстар Зарафшан аңғарын басып алды, ал 1873 жылы Бұхараны орыс қорданына айналдыратын шартты Қаршиде қол қойды, бұл әмірдің ұлы Абдул Маликке қатты ренжітті, ол көтеріліс үшін тауға қашты. 1970 жылдардың басында ірі суару жобасының бірінші кезеңі аяқталды, ол Түркіменстандағы Амудария өзенінен суды Өзбекстанға бұрып, Қарши маңындағы жерлерді суаруға бағытталды. Қарши маңындағы суармалы жерлердің көбісі мақтамен егілген.

Одина мешіті

Одина мешіті 16 ғасырда салынған және Қаршидің Ескі базарының оңтүстік-шығыс жағында орналасқан. Мешіт бұрынғы моңғол сарайының орнында тұрғызылған, ол сондай-ақ түрме ретінде де қолданылған. Мешіттің сырты әдемі күмбезбен безенген, және судың ластануын немесе булануын болдырмайтын күмбезді сардобасы бар. Қазір бұл мешітте діни қызметтер өткізілмейді, оның орнына Қарши облыстық мұражайы орналасқан.

Медреселер

Қаршиде үш медресе бар, олардың барлығы бір алаңда орналасқан. Бұл 1904-1915 жылдар аралығында салынған Қализбек, Бакмир және Ходжаев Абдул Азиз медреселері. Көк Гумбаз сәулеттік жағынан басқа Тимурид мешіттеріне, Шахрисабз сияқтыларына да ұқсас, бірақ оны бұрынғыдай көп қалпына келтірмегендіктен, түпнұсқа ерекшеліктері көбірек сақталған.

Қарши көпірі

Қарши көпірі – 16 ғасырдың екінші жартысында Қашқадарё өзені арқылы салынған ежелгі кірпіштен тұрғызылған көпір.

Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалы

Қаршидегі Ұлы Отан соғысының қаза тапқандарына арналған соғыс ескерткіші Орталық Азиядағы кеңес заманындағы ең ірі ескерткіштердің бірі болып табылады. Ол жолдар, тақталар, мәңгілік оттан және шыны терезелері бар қызыл жұлдызбен жабдықталған мұнарадан тұрады. Ескерткіштің жоғарғы қабаттарына қалау бойынша кіруге рұқсат етіледі.

Өнеркәсіп

Қаршиден оңтүстікке қарай 40 шақырым жерде газдан сұйықтыққа (GTL) айналдыру зауыты салынып жатыр. Бұл зауыт Sasol-дың GTL технологиясы негізінде жұмыс істейді және жылына 1,4 миллион метрикалық тонна қуаттылығына ие болады. Оның өнімдері: GTL дизелі, керосин, нафта және сұйық мұнай газы. Жобаның жалпы құны шамамен 4 миллиард долларға бағаланады және ол Еуразия құрлығындағы алғашқы мұндай жоғары технологиялық зауыт болып табылады. Sasol және Өзбекстанның мемлекеттік мұнай компаниясы Uzbekneftgas компанияларының әрқайсысы 44,5% үлеске иеленген, ал қалған 11% үлесі Малайзияның Petronas компаниясына тиесілі GTL Uzbekistan бірлескен жобасы 2009 жылы құрылған. Зауыт Шуртан газ-химия кешенінің негізінде салынбақ.

Спорт

Қаршыда 1986 жылы құрылған "Насаф" футбол клубы бар. "Насаф" үй матчтарын 2006 жылы салынған "Марказий стадионда" өткізеді.

Көлік

Қарши қаласын Қарши әуежайы қызмет көрсетеді, ондан Ташкент, Навои және Ресейдің ірі қалаларына рейстер бар.