Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кавказдағы грузиннің этникалық топшасы, халық.
Ethnic subgroup of the Georgians
a people in the Caucasus
Свандар (шваннар; свани) – грузиндердің (картвелиандардың) этникалық топшасы, негізгі бөлігі Грузияның солтүстік-батысындағы Сванети аймағында тұрады. Олар сван тілінде сөйлейді және көптегендері грузин тілін де біледі. Екі тіл де картвель (Оңтүстік Кавказ) тілдер отбасына жатады. 1930 жылға дейінгі советтік халық санағында свандар өздерінің жеке "этникалық тобы" (национальдік) санатымен қарастырылған. Свандардың өзін-өзі атауы – мушуан, бұл классикалық авторлардың мисимиан этнонимінде көрініс тапқан болуы мүмкін.
The Svans (, Shvanar; , Svani) are an ethnic subgroup of the Georgians (Kartvelians) living mostly in Svaneti, a region in northwest Georgia. They speak the Svan language and are mostly bilingual also in Georgian. Both these languages belong to the Kartvelian (South Caucasian) language family. In the pre 1930 Soviet census, the Svans were afforded their own "ethnic group" (natsional'nost) category. The self designation of the Svan is Mushüan, which is probably reflected in the ethnonym Misimian of the Classical authors.
Тарих
Свандар көбінесе грек географы Страбон еске алған соани тайпасымен теңестіріледі, ол оларды қазіргі свандар қоныстанған аймаққа жақын орналастырған. Ресей империясы мен ерте Совет Одағында мингрелдер мен свандар жеке санақ топтары ретінде тіркелген, бірақ 1930 жылдары олар грузиннің кеңірек санатына енгізілді. Олар грузин православиесін қабылдаған христиандар, 4-6 ғасырларда христиандық дінге көшкен. Дегенмен, христиандыққа дейінгі сенімдердің іздері әлі де сақталған. Әулие Георгий (жергілікті тұрғындар оны Джгэрэг деп атайды), Грузияның қасиетті қамқоршысы, ең құрметті қасиетті тұлға. Свандар көптеген ежелгі дәстүрлерін сақтап келді, оның ішінде қандық кек алу салты да бар, бірақ бұл дәстүр уақыт өте келе және құқық тәртібі күшейген сайын азайып барады. Олардың отбасылары шағын, ал отбасының басшысы – күйеуі. Свандар отбасындағы ересек әйелдерге өте құрмет көрсетеді.
The Svans are usually identified with the Soani mentioned by Greek geographer Strabo, who placed them more or less in the area still occupied by the modern day Svans. In the Russian Empire and early Soviet Union Mingrelians and Svans had their own census grouping, but were classified under the broader category of Georgian in the 1930s. They are Georgian Orthodox Christians, and were Christianized in the 4th–6th centuries. However, some remnants of pre Christian beliefs have been maintained. Saint George (known as Jgëræg to the locals), a patron saint of Georgia, is the most respected saint. The Svans have retained many of their old traditions, including blood revenge, although this tradition has been declining over time and as law enforcement takes hold. Their families are small, and the husband is the head of his family. The Svan strongly respect the older women in families.
Тіл
Көбінесе екі тілді, олар грузин тілін де, өздерінің жазбасы жоқ сван тілін де қолданады. 19-шы ғасырға дейін көптеген свандар тек сван тілін ғана білген, бір тілді болған. Дегенмен, сван тілі Грузиядағы мәдениет және білім беру тілі – грузин тілімен ығыстырылуда.
Typically bilingual, they use both Georgian and their own, unwritten Svan language. Prior to the 19th century, many Svans were monolingual, only knowing the Svan language. However, Svan is being largely replaced by Georgian, which is the language of culture and education in Georgia.
Генетика
Свандардың арасында ең көп кездесетін Y хромосомалық гаплогруппасы – G2a (90%), екінші орында Y хромосомалық гаплогруппасы R1a (5%), үшінші орында Y хромосомалық гаплогруппасы J2a1 (шамамен 3%) тұрады. Митохондриялық гаплогруппалардың ішінде H (17,9%), K (15,8%), W6 (13%), T (9,24%), U1 (7,61%), X2 (6,52%), U2 (5,98%) гаплогруппалары кең таралған.
The most common Y chromosomal haplogroup among the Svans is G2a (90%), in the second place is the Y chromosomal haplogroup R1a (5%), in the third place is the Y chromosomal haplogroup J2a1 (about 3%). Among mitochondrial haplogroups H (17.9%), K (15.8%), W6 (13%), T (9.24%), U1 (7.61%), X2 (6, 52%), U2 (5.98%) are common haplogroups.