Кіріспе

Суреттің ортасына қарағанда шеттерінде жарықтығының немесе қанықтығының төмендеуі. Фотографияда және оптикада виньеттеу (/v//ɪ//n/'/j//ɛ//t//ng/; vinYETing) – суреттің ортасына қарағанда шеттерінде жарықтығының немесе қанықтығының төмендеуі. "Виньет" сөзінің түбірі "жүзім" сөзімен байланысты, бастапқыда ол кітаптағы сәндік жиекке қатысты. Кейіннен бұл сөз ортасы айқын, ал шеттері көмескіленген фотосуреттерді сипаттау үшін қолданыла бастады. Осыған ұқсас әсер проекциялық экраннан проекцияланған кескіндер мен бейнелердің фотосуреттерінде де байқалады, нәтижесінде "жарық дақ" эффектісі пайда болады. Виньеттеу көбінесе камера параметрлерінің немесе линзаның мүмкіндіктерінің шектеулерінен туындайтын күтілмеген және қаланбаған эффекті болып табылады. Дегенмен, кейде ол шығармашылық мақсаттармен, мысалы, кадрдың ортасына назар аудару үшін әдейі қолданылады. Фотограф виньеттеуді тудыратын линзаны әдейі таңдауы мүмкін, немесе арнайы фильтрлерді немесе пост-өңдеу процедураларын қолдану арқылы оны енгізе алады. Зум линзаларын қолданғанда, виньеттеу диафрагма мен фокустық қашықтыққа байланысты, зум диапазонының барлық ұзындығында пайда болуы мүмкін. Алайда, ол көбінесе ең кең ұзындықта (ең қысқа фокустық қашықтықта) ғана көрінеді. Мұндай жағдайларда виньеттеу экспозиция мәнінің (EV) 3EV-ға дейін айырмашылығына әкелуі мүмкін.

Механикалық винетка

Механикалық винеттеу оптикалық жүйенің оптикалық осінен ауытқыған (көлденең немесе тік) объект нүктелерінен шығатын жарық сәулелерінің, жүйенің сыртқы элементтері – қалың немесе жиналған сүзгілер, қосалқы линзалар, дұрыс орнатылмаған линза қаптамалары арқылы ішінара тоқтатылуынан туындайды. Бұл кіреберіс саңылауының пішінін бұрышқа байланысты өзгертеді (жарық жолының ішінара кедергісін тудырады). Қараңғылану біртіндеп немесе күрт болуы мүмкін – апертура неғұрлым кіші болса, винеттеу бұрышқа байланысты соғұрлым күрт болады. Егер механикалық винеттеу салдарынан суреттегі кейбір нүктелерге жарық түспесе (оларға жарық жолы толығымен кесілсе), онда бұл көру бұрышының (КББ) шектелуіне алып келеді – суреттің бөліктері толығымен қара болып шығады.

Оптикалық винеттеу

Винеттеудің бұл түрі көп элементті линзаның физикалық өлшемдерімен байланысты. Линзаның артқы элементтері алдыңғы элементтермен көлеңкеленеді, бұл осьтен тыс түсетін жарық үшін линзаның тиімді апертурасын азайтады. Соның салдарынан, бейне шеттеріне қарай жарық интенсивтілігі біртіндеп төмендейді. Оптикалық винеттеу линзаның диафрагмасына сезімтал және көбінесе диафрагманы 2–3 сатыға дейін кішірету арқылы түзетіледі. (F санының артуы.)

Табиғи винетка

Алдыңғы түрлерден өзгеше, табиғи винеттеу (немесе табиғи жарық түсудің азаюы) жарық сәулелерін тосудан туындамайды. Бұл құбылыс cos4 немесе "косинус төртінші дәреже" заңы арқылы шамаланады. Яғни, жарықтың азаюы фильмге немесе сенсорлық матрицаға жарық түсетін бұрыштың косинусының төртінші дәрежесіне пропорционалды. Кенет бұрышты қашықтық өлшегіштер мен ықшам камераларда қолданылатын линзалар табиғи винеттеуге жиі ұшырайды. Телефото линзалар, SLR камераларында қолданылатын ретрофокус кең бұрышты линзалар және жалпы телецентрлік конструкциялар табиғи винеттеуге аз бейім. Табиғи винеттеуді жою үшін күңгірт сұр фильтр немесе кейін өңдеу техникаларын қолдануға болады, себебі линзаның диафрагмасын жауып түзету мүмкін емес. Кейбір заманауи линзалар жарықтың кескінге тік немесе дерлік тік түсуі үшін жасалған, бұл винеттеуді жояды немесе айтарлықтай азайтады.

Пикселдік виньеттеу

Пикселдік виньеттеу тек сандық камераларға ғана әсер етеді және сандық сенсорлардың бұрышқа тәуелділігінен туындайды. Сенсорға тік түсетін жарық, көлбеу бұрышпен түсетін жарықтан күшті сигнал береді. Көптеген сандық камералар JPEG немесе TIFF сияқты стандартты сурет форматтарына шикі сенсор деректерін түрлендіргенде оптикалық виньеттеуді және пикселдік виньеттеуді өтеу үшін енгізілген сурет өңдеуді пайдаланады. Сурет сенсорының үстіне орнатылған офсетті микролинзалар пикселдік виньеттеудің әсерін де азайтуы мүмкін.

Суретке түсіргеннен кейінгі

Көркемдік эффект үшін виньеттеу кейде виньеттеусіз суретке қолданылады және суреттің сыртқы жиектерін (пленкамен) күйдіру арқылы немесе қараңғы жиектерді маскилеу сияқты цифрлық бейнелеу техникаларын қолдану арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Photoshop-тағы линза түзету фильтрі де осы эффектті қамтамасыз етеді. Цифрлық бейнелеуде бұл техника суретте төмен сапалы көрініс жасау үшін қолданылады. Суретті ескі камерамен немесе линзамен түсірілгендей "ретро" көрініс беру үшін "линза түзетуі" немесе шеттерін күйдіру сияқты әдістердің кез келгені арқылы айқын "виньетка" қосуға болады. Бұл әдіспен қолданудың тағы бір жалпы мақсаты бар. Көрермендердің көзі жарыққа тартылатындықтан, егер бұрыштар мен жиектердегі аймақтар қызығушылық ортасынан жарық болса, көздер сол жарыққа қарай бұрылуы мүмкін. Көрермендердің назарын бағыттау үшін жарық бұрыштар мен жиектер аздап қараңғытылады. Бұл қараңғыту жарық аймақты "қоршап", көрерменнің назарын фотограф қалаған жерде ұстайды. Мақсаты – көріністі суреттің ішінде ұстап тұру, бірақ бұл әдіс көзге түспеуі керек.