Кіріспе
Гонконг саясаткері және бизнесмені Тун Чхэ Хва (; 1937 жылғы 7 шілдеде туған) – Гонконг бизнесмені және зейнеткер саясаткер. 1997 және 2005 жылдар аралығында Гонконгтың бірінші бас атқарушысы болды. 2005 және 2023 жылдар аралығында Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының (CPPCC) төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Қытайдың ірі кеме тасымалдау магнаты Тун Чао Юнгтің үлкен ұлы Тун, 1981 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасылық бизнесті басқарды. Төрт жылдан кейін OOCL банкроттыққа жақын қалды, ал 1986 жылы Қытай Халық Республикасы үкіметі Генри Фок арқылы бизнесті құтқарып қалды. 1992 жылы соңғы британдық губернатор Крис Паттен оны Гонконгтың Атқарушы кеңесінің ресми емес мүшесі етіп тағайындады және ол Гонконгтың алғашқы бас атқарушысы ретінде Пекиннің үміткері саналды. 1996 жылы 400 мүшеден тұратын іріктеу комиссиясы оны бас атқарушы етіп сайлады. Оның үкіметі құс тұмауы және 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы сияқты бірқатар дағдарыстарға тап болды. 2002 жылы ол бәсекелестіксіз қайта сайланды. 2003 жылы 500 мыңнан астам наразылар Гонконгтың Негізгі Заңының 23-бабы мен SARS індетіне байланысты Тунның отставкаға кетуін талап етті. Тун 2005 жылғы 10 наурызда екінші мерзімінің ортасында отставкаға кетті. Отставкадан кейін Пекин үкіметі оны Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының төрағасының орынбасары етіп тағайындады және 2008 жылы Қытайға қатысты АҚШ-тағы қоғамдық пікірге әсер ету үшін Қытай-АҚШ алмасу қоры (CUSEF) құрды. 2014 жылы ол көптеген жетекші магнаттардан тұратын «Біздің Гонконг қоры» ой-танымын құрды. Ол Гонконг саясатында ықпалды болып қала береді және «патша жасаушы» деп аталады. 1937 жылы бесінші айдың 29-ы күні қытай күнтізбесі бойынша Тун Чао Юнгтің ықпалды кеме тасымалдау магнаты отбасына дүниеге келді. Тун Чао Юнг – Қытай Республикасы үкіметімен тығыз байланыста болған Orient Overseas Container Line кеме компаниясының негізін қалаушы. Оның кіші інісі Тун Чи Чен 2009 жылы Гонконгтағы ең бай адамдардың тізімінде 23-орынды иеленді, оның байлығы 900 миллион АҚШ долларына бағаланды. 2008 жылдың қаңтар айында Тун мен оның отбасы (Forbes бағалауынша) Гонконгтағы ең байлардың 16-орынында тұрды, олардың жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына жетті. 1949 жылы Қытай Коммунистік революциясы кезінде, Тун 12 жасқа толғанда, оның әкесі отбасын Гонконгқа көшірді. Оның әкесі Тайваньдағы Чан Кайшидің Гоминьдан үкіметімен байланысын сақтап, OCCL логотипінде Қытай Республикасының ұлттық гүлі – алма гүлі бейнеленді. 1950 жылдары Тун Чжун Вах орта мектебінде оқыды, бірақ 1967 жылғы Гонконгтағы тәртіпсіздіктерге байланысты Гонконгтың отаршыл үкіметі бұл солшыл мектепті жапты. Ол Ливерпуль университетінде оқуға жіберілді, содан кейін Ливерпуль футбол клубына өмір бойы сүйіспеншілікпен қарады. 1960 жылы ол теңіз инженерлігі мамандығы бойынша университетті бітірді. Ливерпульден ол АҚШ-қа, Массачусетс штатындағы General Electric компаниясында инженер болып жұмыс істеуге жіберілді, содан кейін Нью-Йорктегі отбасылық бизнеске қатысты. 1969 жылы Гонконгқа оралғанға дейін ол Сан-Францискода да тұрды. Тунның барлық балалары америкалық азаматтығын иеленеді.
Tung Chee hwa (; born 7 July 1937) is a Hong Kong businessman and retired politician who served as the first Chief Executive of Hong Kong between 1997 and 2005, upon the transfer of sovereignty on 1 July. He served as a vice chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference (CPPCC) between 2005 and 2023. Born as the eldest son of Chinese shipping magnate Tung Chao Yung, who founded Orient Overseas Container Line (OOCL), Tung took over the family business after his father's death in 1981. Four years later, OOCL teetered on the edge of bankruptcy, and the business was saved by the People's Republic of China government through Henry Fok in 1986. He was appointed an unofficial member of the Executive Council of Hong Kong by the last British Governor Chris Patten in 1992 and was tipped as Beijing's favourite as the first Chief Executive of the Hong Kong SAR. In 1996, he was elected the Chief Executive by a 400 member Selection Committee. His government was embroiled with a series of crises, including the bird flu and the 1997 Asian Financial Crisis. In 2002, he was re elected without competition. In 2003, more than 500,000 protesters demanded Tung to step down in the light of the proposed legislation of the Hong Kong Basic Law Article 23 and the SARS outbreak. Tung resigned in the middle of his second term on 10 March 2005. After his resignation, he was appointed vice chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference by the Beijing government and formed the China United States Exchange Foundation (CUSEF) in 2008 to influence public opinion towards China in the United States. In 2014, he founded a think tank Our Hong Kong Foundation consisting of the membership of numerous leading tycoons. He remains influential in Hong Kong politics and is dubbed as "kingmaker". 29th day of the fifth lunar month in 1937 in the Chinese calendar into an influential shipping magnate family of Tung Chao Yung. Tung Chao Yung was the founder of the Orient Overseas Container Line, a shipping company which was closely associated with the government of the Republic of China. His younger brother, Tung Chee chen, was ranked as the 23rd wealthiest man in Hong Kong in 2009, worth US$900 million. In January 2008, Tung and his family were ranked (also by Forbes) as the 16th wealthiest in Hong Kong, with a total value of US$3 billion. In 1949 during the Chinese Communist Revolution, when Tung was 12 years old, Tung's father moved the family to Hong Kong. His father remained close to Chiang Kai shek's Kuomintang government on Taiwan, in which the logo OCCL has been plum blossom, the national flower of the Republic of China. In the 1950s, Tung attended the Chung Wah Middle School, a leftist school later shut down by the Hong Kong colonial government in the light of the 1967 Hong Kong riots. He was sent abroad to study at Liverpool University, leaving him with a lifelong passion for the Liverpool Football Club. He graduated from the university with a Bachelor of Science degree in marine engineering in 1960. From Liverpool he was sent to the United States to work as an engineer at General Electric in Massachusetts, and then for the family business in New York. He also lived in San Francisco before he returned to Hong Kong in 1969. All of Tung's children hold American citizenship.
Іскерлік және саяси мансабының алғашқы жылдары
Ол 1969 жылы Гонконгқа оралғаннан кейін әкесінің бизнесіне қосылып, бірте-бірте отбасылық кәсіпорынның басшылығын өз қолына алды. 1982 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол отбасылық бизнесті толыққанды басқарды. Алайда, 1985 жылы оның компаниясы ауыр қарызға батып, банкроттыққа жақын қалды. Пекинге жақын бизнесмен Генри Фок, Пекин үкіметінің қолдауымен Тунның отбасына көмектесті. Гонконгтың мәртебесі жөніндегі Қытай-Британия келіссөздері кезінде Пекин "Бірлік майданы" стратегиясын қолданып, барынша көп одақтастарды біріктіріп, қарсыластарын оқшаулауға тырысты. Содан кейін Тун Пекиндегі коммунистік билікпен, әсіресе Қытай Коммунистік партиясының бұрынғы Бас хатшысы Цзян Цзэминьмен жақын қарым-қатынас орнатты. Цзэминь өзінің "Шанхай тобымен" қоршалған күйде билікке келді; Тун олармен байланысты болуы мүмкін, себебі ол Чжэцзян провинциясының Нинбо қаласынан шыққан және біраз уақыт Шанхайда тұрып жұмыс істеген. Тун 1985 жылдан 1990 жылға дейін Гонконгтың Негізгі Заңын әзірлеуге жауапты болған Негізгі Заң консультативтік комитетінің мүшесі болды. 1993 жылы ол Қытайдың жоғары саяси консультативтік органы – Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясына тағайындалды.
Бірінші кезең
1997 жылдың басында Тунг Қытай үкіметі тағайындаған 400 сайлаушылар алқасы комитеттерінің дауыс беруі арқылы бірінші бас атқарушы сайлауында жеңіске жетті. Үкімет үш салаға басымдық беруге уәде берді: тұрғын үй, қарттар және білім беру. Тұрғын үй саясаты ретінде жыл сайын 85 000 пәтер ұсынылып, жылдам өсетін жылжымайтын мүлік бағаларының мәселесін шешу көзделді. Бірақ Тунг билікке келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң Азиядағы қаржы дағдарысы бұл мақсатты дереу орындау мүмкін емес етті. Шындығында, 1998 мен 2002 жылдар аралығында жылжымайтын мүлік бағаларының күрт төмендеуі күрделі проблемаға айналды. Қытайдың Мемлекеттік кеңесі тағайындағаннан кейін Тунг 1997 жылдың 1 шілдесінде қызметке кірісті. Оның алғашқы мерзімі Азия қаржы дағдарысының салдарынан айтарлықтай қиындықтарға тап болды және оның басқару стиліне қалың жұртшылық тарапынан сындар айтылды. Жұмыс орындарының қысқаруы, қор және жылжымайтын мүлік нарықтарындағы құнның төмендеуі, сондай-ақ даулы экономикалық саясат (сол кезде «крон капитализмі» деп аталды) Гонконг халқының Тунг пен Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағы үкіметіне деген сенімін күмәнге түсірді. Тунгтың алғашқы мерзімінде үкімет бірқатар даулы инфрақұрылымдық және реформалық жобаларды ұсынды, олардың ішінде технологиялық парк, ғылыми парк, қытай медицинасы орталығы және Дисней ойын-сауық паркі бар еді. Тунгтың қабылдаған шешімдері орталық үкімет, соның ішінде Қытай Коммунистік партиясының бұрынғы Бас хатшысы Цзян Цзэминь тарапынан сынға ұшырады. Тунгтың Ли Кашиннің ұлы Ричард Лиге ашық тендер өткізбей Киберпорт жобасын беруіне қатысты мәселелер туды. Сондай-ақ, Уолт Дисней компаниясына 50 жылға жалға берілген жердің ойын-сауық паркі үшін нарықты бұзғаны және Гонконгте казино ашу мүмкіндігін зерттеу туралы мәселелер де қарастырылды. Оның басшылығындағы әкімшілік, әсіресе жаңа әуежайдың алғашқы күндері болған шатасу, құс тұмауы эпидемиясын басқарудағы қателіктер, білім беру реформаларынан туындаған сапаның төмендеуі (әсіресе кантон тілінде оқыту және мұғалімдерге міндетті ағылшын тілі емтиханы), тұрғын үй құқығы және сол кездегі танымал бас хатшы Ансон Чанмен саяси көзқарастардың келіспеушілігі салдарынан қиындықтарға тап болды. 2002 жылдың тамыз айының соңында Тунгтың халық арасындағы беделі экономиканың нашарлауына байланысты 47% деңгейіне төмендеді.
Екінші мерзім
Тунг Чи Хва сайлау коллегиясының 714 мүшесінен ұсынылғаннан кейін екінші мерзімге сайлауда қарсы кандидат болмады, себебі Бас атқарушы сайлау Ережесіне сәйкес, әрбір кандидат үшін 800 мүшелі сайлау коллегиясының кем дегенде 100 мүшесінің қолдауы қажет.
Есеп беру жүйесі
Басқарудағы қиындықтарды шешу мақсатында Тунг 2002 жылы екінші мерзімінен бастап үкімет құрылымын күрт реформалады. "Басты лауазымдардың жауапкершілік жүйесі" деп аталған жүйеде бас хатшы, қаржы хатшысы, әділет хатшысы және үкіметтік бюролардың басшылары сияқты барлық басты лауазымды адамдар енді саяси бейтарап мемлекеттік қызметкерлер болмайтын болды. Олардың орнына, бәрі де атқарушы басшы таңдаған саяси тағайындалғандар болып тағайындалды. Бұл жүйе бұрынғы әкімшілік проблемаларды, әсіресе жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлердің атқарушы басшымен ынтымақтастығын жақсартудың кілті ретінде ұсынылды. Жаңа жүйе бойынша барлық бюро басшылары Атқару кеңесінің мүшелеріне кірді және Бас хатшы немесе Қаржы хатшысына емес, тікелей Атқарушы басшыға бағынды. Заң шығару кеңесіндегі үкіметті қолдайтын екі партияның – Либералдық партия мен Гонконгты жақсарту үшін демократиялық альянстың басшылары "үкіметтік коалиция" құру үшін Атқару кеңесіне тағайындалды. Бұл демократиялық партиялар мен жеке тұлғаларды іс жүзінде қатыстырудан шеттетуге әкеп соқты.
2003 жылғы басқару дағдарысы
2002 жылдың қыркүйегінде Тунның екінші мерзіміндегі алғашқы маңызды қадамы Гонконгтың негізгі заңының 23-бабын іске асыру үшін ұлттық қауіпсіздік заңнамасын қабылдауға ұмтылу болды. Алайда, бұл бастама демократиялық бағытталған топтар, заңгерлер, журналистер, діни лидерлер және адам құқықтары ұйымдары тарапынан қарсылыққа ұшырады. Бұл, олардың қазіргі бостандықтарының кемуіне қатысты халық арасында алаңдаушылықты күшейтті. Бұл сезім, 2003 жылдың басындағы SARS эпидемиясы сияқты басқа факторлармен бірге, үкіметтің кешіккен реакциясы, ауруханаларға түскен ауыр жүктеме және күтпеген өлім-жітімдерге байланысты сынға ұшырады. Нәтижесінде, 2003 жылдың 1 шілдесінде ХКАР құрылғаннан бергі жылдардағы ең ірі бұқаралық наразылық өтті, онда халықтың 6,800,000-нан шамамен 500,000 адамы қатысты. Көптеген адамдар Тунның отставкаға кетуін талап етті. Наразылықтарға жауап ретінде Либералдық партияның жетекшісі Джеймс Тьен 6 шілдеде кешке Атқарушы кеңестен кетіп, партияның 23-бапты іске асыру туралы заң жобасын қолдамайтынын білдірді. Осының салдарынан үкімет заң жобасын кейінге шегеріп, соңынан заңнамалық күн тәртібінен алып тастады. 2003 жылдың 17 шілдесінде 23-бапты іске асыруға жауапты болған қауіпсіздік жөніндегі министр Регина Ип жеке себептермен қызметінен кетті. Сол күні қаржы министрі Антони Ленг те отставкаға кетті, ол бұрын қымбат көлік сатып алуына байланысты дауға қатысқан болатын, бұл оқиға "Лексусгейт" деп аталды және автомобиль сату салығын енгізуге дейін болған.
Кейінгі дамуы
Гонконгтың конституциялық дамуы жөніндегі пікірталастар кезінде Тунг Қытай Халық Республикасы үкіметіне 2007/08 жылдары жалпы сайлау құқығын енгізуді итермелеу үшін халықтың пікірін тиімді жеткізбегені үшін сынға ұшырады. Халықтың қарсылығының басты нысанасы ҚХР үкіметі болғанымен, Тунгтың демократиялық бағытталған топты қолдамауы оның беделінің төмендеуіне әкелді. 2003 жылдың соңында Гонконгқа туристерді қайтару мақсатында мемлекеттік агенттік InvestHK-қа Америка сауда палатасы ұйымдастырған қазан айындағы Harbour Fest музыка фестивалын демеушілік ету міндеті жүктелді. Нәтижесінде концерттерге келушілердің саны аз болды, салық төлеушілер 100 миллион HK доллары төледі, ал үкімет, InvestHK және Америка сауда палатасы сәтсіздікке бір-бірін кінәлады. Тунгтың кабинеті 2004 жылдың шілдесінде тағы бір соққыға ұшырады: Денсаулық сақтау, әл-ауқат және тағам министрі доктор Ео Энг Кионг 2003 жылғы SARS індетіне байланысты үкіметтің саяси жауапкершілігін мойындап, 7 шілдеде қызметтен кетті, бұл LegCo-ның мәселе бойынша жүргізген тергеуінен кейін болды. 2004 жылдың соңында Тунг әкімшілігі тағы да ұятқа қалды, себебі үкіметке тиесілі жылжымайтын мүліктің, The Link REIT-тің жоспарланған ірі сатуы зардап шеккен пәтерлердің бірінен келген жалға алушының сот арқылы тоқтатылды. 2004 жылы экономика жақсарғаннан кейін жұмыссыздық деңгейі төмендеді және ұзаққа созылған дефляция аяқталды. Бұл үкіметтің беделінің артуына және халықтың наразылығының азаюына, сондай-ақ демократиялық қозғалысқа қолдаудың төмендеуіне әкелді. Қаңтар айында өткен наразылық акциясына 2003 және 2004 жылғы 1 шілдедегі наразылықтарға қарағанда бірнеше мың адам ғана қатысты. Алайда, Тунгтың өзінің беделі Дональд Цанг және Генри Тан сияқты орынбасарларына қарағанда төмен болды.
Отставка
2004 жылғы желтоқсанда Ху Цзиньтао Тунның беделін одан әрі төмендетіп, нашар басқаруы үшін оны жазалады. Ресми дереккөздер Link REIT тізімі, Батыс Коулун мәдени жобасы, Хунг Хом үйлерінің мәселесін нашар шешкенін атап көрсетті. Тун өзі бұл жағдайды жоққа шығарды және орталық үкіметтің қолдауында екенін мәлімдеді, бірақ оған және үкіметтің қалған бөлігіне бұрынғы кемшіліктерін қарап шығу тапсырылды. Бірақ Худың сөздері жасырын сынау болды. Дегенмен, 2005 жылғы қаңтардағы саяси баяндамасында Тун өзінің жұмысына қатысты сын пікір білдірді. Оның нақты отставкаға кетер алдындағы апталардағы кең таралған болжамдар мен оның қарқындылығы Тунның «әлсіздігі» мен «сансаруы» туралы әсерді күшейтті. Тун отставкаға кеткенге дейін, ақпан айының ортасында Пекинмен жақын байланысы бар кәсіпкер Стэнли Хо келесі басшылыққа үміткерлер туралы пікір білдіріп, Дональд Цанды қолдады. Бұл Тунның Қытай Халық Республикасының Халық Саяси Кеңес Конференциясының (ХСКК) төрағасының орынбасары болуы мүмкін деген қауесеттерді тудырды. 2005 жылғы 27 ақпан күні ол және тағы тоғыз адам ХСКК-нің жаңа мүшелері болып тағайындалатыны белгілі болды. Қытай үкіметі бақылайтын үш газеттен – «Та Кунг Пао», «Вэнь Вэй По» және «Гонконг коммерциялық газеті» – басқа барлық жергілікті газеттер 3 наурыз күні таңертең «Тун отставкаға кетеді» деген тақырыппен баспаға шықты. Тун үкімет штаб-пәтерінде күтіп тұрған журналистердің сұрақтарына жауап беруден бас тартты. 2005 жылғы 10 наурызда Тун Орталық үкімет кеңсесінде баспасөз мәслихатын өткізіп, «денсаулығына байланысты» отставкаға кететінін мәлімдеді. 11 наурызда Пекинге ұшып келгеннен кейін, Тун 2005 жылғы 12 наурызда ХСКК төрағасының орынбасары болып сайланды. Оның отставкасы оның орнын басатын адам қалған екі жылдық мерзімін аяқтауы керек пе, әлде бес жылдық жаңа мерзім бастауы керек пе деген конституциялық тартыс тудырды. Тунның таңдалуына негізінен оның бизнес өмірі мен 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыз арқылы банкроттықтан құтқаруға көмектескен Пекинге деген қарызы себеп болды.
АҚШ-Қытай саясаты
2005 жылы наурыз айында ол бас атқарушы қызметінен кеткеннен кейін Қытай Халықтың Саяси Консультативтік Конференциясының (ҚХПКК) төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2008 жылы Тун екі ел арасындағы түсіністікті арттыруды мақсат тұтқан Қытай-АҚШ алмасу қоры (CUSEF) құрды. 2009 жылы ол Колумбия университетінің Глобалдық ғалымы атанды. 2017 жылы CUSEF-тің Қытай Коммунистік партиясының шетелдегі ұйымдарға, мысалы Джонс Хопкинс университетінің Халықаралық қатынастар мектебінің (SAIS) Қытай зерттеулер бөліміне мол қаржы жұмсау арқылы әлемдегі саяси пікірталасқа ықпалын күшейту құралы болғаны хабарланды. 2018 жылы Остин қаласындағы Техас университеті жақында құрылған Қытай мемлекеттік саясаты орталығына CUSEF-тен қаржыландыруды қабылдаудан бас тартты, себебі АҚШ сенаторы Тед Круз UT Austin президенті Грег Фенвеске жолдаған хатында университеттың Қытай мемлекеттік саясаты орталығының «Қытай Халық Республикасының Біртұтас майдан жүйесімен байланысы және шетелдік агент ретінде тіркелуі» себепті қормен серіктестік құруды қарастырып жатқанына алаңдаушылығын білдірді. Круз сондай-ақ Тунның ҚХПКК төрағасының орынбасары екенін, ал бұл ұйымның «ҚКП шетелдік ықпал ету операцияларын басқару үшін пайдаланатын Біртұтас майданмен тығыз байланыста екенін» атап өтті.
Гонконгтағы ықпал
2012 жылғы Бас атқарушы сайлауы кезінде екі үміткердің бірі Лян Чунь Иньнің Тунның қолдауында болғаны және осылайша ол Цзиньпиннің жақсы ықыласына ие болғаны хабарланды. Лян жеңіліске ұшырауы мүмкін деп есептелген, бірақ ақырында сайлауда Пекиннің қолдауына ие Генри Таннан басым түсті. 2014 жылы Тун «Біздің Гонконг қоры» деп аталатын ой-санау орталығын құрды. Қордың 80-ге жуық кеңесшісі бар, олар бизнес, білім беру, әлеуметтік қамтамасыз ету, құқық және дін салаларының ең танымал кәсіпкерлері мен қоғам қайраткерлерінен құралған, соның ішінде бұрынғы қаржы хатшысы Антони Лян, бұрынғы Монетарлық аймақ бас директоры Джозеф Ям және Қытайдың электрондық коммерция гиганты Alibaba төрағасы Джек Ма. Қор тұрғын үй және жермен жабдықтау сияқты мемлекеттік саясатты қолдау бойынша белсенділік танытты. 2018 жылы оның жасанды аралдарды салу арқылы кең аумақты қайта құру туралы ұсынысы Бас атқарушы Кэрри Ламның саясаттық баяндамасында ішінара қабылданды. 2017 жылғы Бас атқарушы сайлауында ол сол кездегі Әкімшілік жөніндегі бас хатшы Кэрри Ламды құшақтаған кезде көрінді, ол қазіргі Бас атқарушы Лян Чунь Инь қайта сайлануға түспейтінін мәлімдегеннен кейін Бас атқарушы лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. Бұл Ламның келесі Бас директор болуына қолдау көрсету ретінде қабылданды. Ақпан айында «Гонконг экономикалық журналы» атын атамаған дереккөздерге сілтеме жасап, Тун Чхихуаның жабық есіктерде өткен жиында Пекиннің Гонконгтың бұрынғы қаржы хатшысы Джон Цангты тіпті сайлауда жеңіске жеткен жағдайда да Бас атқарушы етіп тағайындамауы мүмкін екенін айтқандығын жазды. Оның сөзіне қарағанда, осы себепті ол Кэрри Ламды сайлауға қатысуға шақырды, бұл «ұятты жағдайдың» алдын алу мақсатында жасалды. Сайлау комитетінің құқықтық секторындағы 30 сайлаушы Тунның пікірлеріне қатысты «терең алаңдаушылық» білдіріп, «мұндай әрекет Бас атқарушы сайлауының әділдігіне нұқсан келтіреді және Гонконг халқының көпшілігінің білімсіз және сезімталдықсыз араласусыз еркін және әділ сайлау өткізуге деген ұмтылысын ескермейді» деді. Ол Гонконг саяси қауымдастығында «патша жасаушы» деп аталды.
Марапаттар
Тунға 2006 жылы "Ұлы Баухиния" медалі табысталды. Сонымен қатар, ол 10 қараша 2006 жылы Гонконг ғылым және технология университетінен әлеуметтік ғылымдар саласы бойынша құрметті доктор дәрежесін (D. S. Sc.) алды.