Үнді мұхитындағы Диего-Гарсия аралы

Диего-Гарсия: Ұлыбританияның Индий мұхитындағы арал, Маврикий да талас қылады. Тарихы, португалдар ашқан, француз лепрозорийі, қазіргі әскери база.

25 мин оқу

100%

Дереккөз: Diego Garcia — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Диего Гарсия – Үнді мұхитындағы арал. Диего Гарсия – Британдық Үнді мұхиты аумағының аралы, Ұлыбританияның даулы теңіз арты аумағы, сонымен қатар Маврикий да талас білдіреді. Бұл Үнді мұхитының орталық бөлігінде, экватордың оңтүстігінде орналасқан әскерилендірілген атолл және Чагос архипелагының 60 шағын аралының ең ірісі. 1512 жылы португалдық теңізші Педро Маскареньяш бастаған еуропалықтар бұл аралды тұрғынсыз деп тапқан. 1786 жылы британдық колониясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, француздар аралды мәйектілер колониясы ретінде пайдалана бастады және 1793 жылдан бастап құлдардың еңбегімен кокос плантацияларын ұйымдастырды. Наполеон соғыстарынан кейін арал британдықтардың басқаруына өтті. 1965 жылға дейін ол Маврикийдің британдық колониясының "Тәуелділіктерінің" бірі болды, содан кейін Чагос аралдары жаңа құрылған Британдық Үнді мұхиты аумағына (БИОТ) қосылды. 1966 жылы аралда 924 адам тұрды. Бұл адамдар негізінен "Чагос Агалега" компаниясына тиесілі копра плантацияларында шартты жұмысшылар ретінде жұмыс істеді. Жергілікті плантация басшылары зейнеткерлер мен мүгедектерге аралда қалуға және жеңіл жұмыс істей отырып, тұрғын үй мен азық-түлік алуға рұқсат бергенімен, 12 жастан асқан балалар жұмыс істеуге міндетті болды. Король мүлкін дереу "Чагос Агалега" компаниясына жалға берді, бірақ компания 1967 жылдың соңында жалдау шартын бұзды. Көптеген адамдар Маврикий мен Сейшель аралдарына күштеп жер аударылды, содан кейін АҚШ үлкен Диего Гарсия теңіз күштерін қолдау базасын салды, ол содан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Атолл Танзанияның жағалауынан шығысқа қарай, Үндістанның оңтүстік ұшының (Каньякумари) оңтүстік-батысына және Австралияның батыс жағалауының (Батыс Австралиядағы Кейп Рейндж Ұлттық паркі) солтүстік-батысына орналасқан. Диего Гарсия Шагос-Лаккадив жотасының ең оңтүстік нүктесінде жатыр, бұл кең су асты тау тізбегі, оның шыңдары қарапайым маржан рифтерінен, атоллдардан және Лакшадвип, Мальдив және Чагос архипелагын құрайтын аралдардан тұрады. Жергілікті уақыт жыл бойы UTC+6.

Island in the Indian Ocean

Diego Garcia is an island of the British Indian Ocean Territory, a disputed overseas territory of the United Kingdom also claimed by Mauritius. It is a militarised atoll just south of the equator in the central Indian Ocean, and the largest of the 60 small islands of the Chagos Archipelago. Portuguese sailors under Pedro Mascarenhas were the first Europeans to discover the island, finding it uninhabited in 1512. After a 1786 British colony failed, the French began using the island as a leper colony and, starting in 1793, coconut cultivation by enslaved labor. It was transferred to British rule after the Napoleonic Wars. It was one of the "Dependencies" of the British Colony of Mauritius until the Chagos Islands were detached for inclusion in the newly created British Indian Ocean Territory (BIOT) in 1965. In 1966, the population of the island was 924. These people were employed as contract farm workers primarily on copra plantations owned by the Chagos Agalega company. Although local plantation managers commonly allowed pensioners and the disabled to remain in the islands and continue to receive housing and rations in exchange for light work, children after the age of 12 were required to work. The Crown immediately leased back the properties to Chagos Agalega but the company terminated the lease at the end of 1967. Many were deported to Mauritius and the Seychelles, following which the United States built the large Naval Support Facility Diego Garcia, which has been in continuous operation since then. The atoll is located east of Tanzania's coast, south southwest of the southern tip of India (at Kanyakumari), and west northwest of the west coast of Australia (at Cape Range National Park, Western Australia). Diego Garcia lies at the southernmost tip of the Chagos Laccadive Ridge, a vast underwater mountain range with peaks consisting of coral reefs, atolls, and islands comprising Lakshadweep, the Maldives, and the Chagos Archipelago. Local time is UTC+6 year round.

Еуропалықтардың ашылуынан бұрын

Еуропа келгенге дейін адамдар BIOT-пен байланысқандығына нақты дәлелдер жоқ. Оңтүстік Мальдив аралдарының ауызша дәстүріне сәйкес, саудагерлер мен балықшылар кейде теңізде адасып, Чагос аралдарының біріне жағалайды. Соңында олар құтқарылып, үйлеріне қайтарылды. Дегенмен, Мальдив ауызша дәстүрінде Чагос аралдарының әрбір атолының жеке атауы жоқ. Диего Гарсияның еуропалықтар келгенге дейінгі тарихы туралы ештеңе белгілі емес. 700 жыл шамасында Аустронезиялықтардың таралу кезінде сапарлар жасалғаны болжамдалады, себебі кейбіреулер аралдардың ескі мальдив атауы Мадагаскар тілінен шыққан деседі. 900 жыл шамасында Лакшаддип және Мальдив аралдарына жеткен арабтар Чагос аралдарына соғып кеткен болуы мүмкін.

Еуропалық жаңалық

Тұрғынсыз аралдарды 1512 жылы португалдық кемеші, зерттеуші және дипломат Педро Маскаренхас ашқан. Ол 1512–1513 жылдардағы португалдық Үнді армадасынан бөлінген кездегі өзінің меценаты Дом Гарсия де Норонханың құрметіне оны Дом Гарсия деп атаған. 1544 жылы испандық зерттеуші Диего Гарсия де Могермен бірге португалдық экспедиция аралды қайта ашты және оны өз атымен атады. Гарсия де Могер сол жылы Оңтүстік Африка жағалауында, Үнді мұхитында Португалияға қайтып бара жатқанда қайтыс болды. Британдықтар португалдық карталарды көшіру кезінде қателікке жол беріп, "Диего" деген дұрыс емес атауды кездейсоқ пайдаланған болуы мүмкін. Аралдың алғашқы екі ашушысының бірі – Гарсия, екіншісі Диего есімдерімен аталғаны болжанады. Сондай-ақ, "Deo Gracias" сөзінің жазылу қателігінен (какография) атолға ат қойылған болуы мүмкін. Кантино планыферасы (1504) және Руйш картасы (1507) Мальдив аралдарын нақты көрсетеді және оларға бірдей атаулар береді, бірақ олар Чагос архипелагы деп аталатын оңтүстікке орналасқан аралдарды көрсетпейді. Себастьян Каботтың картасында (Антверпен, 1544) Маскарен аралдары болуы мүмкін бірнеше аралдар бейнеленген. "Лос-Чагос" (шамамен дұрыс орналасқан) деп аталатын алғашқы карта Пьер Десельестікі (Диепп, 1550), бірақ Диего Гарсия аты аталмайды. "Дон Гарсия" деп аталатын арал Ыбырайым Ортелидің "Theatrum Orbis Terrarum" (Антверпен, 1570) картасында "Дос Компаньос" аралымен бірге, одан сәл солтүстікке қарай көрсетілген. "Дон Гарсия" Гарсия де Норонханың құрметіне аталған болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ. Арал Меркатордың "Nova et Aucta Orbis Terrae Descriptio ad Usum Navigatium Emendate" (Дуйсбург, 1569) еңбегінде де "Дон Гарсия" деп белгіленген. Алайда, Йодок Хондиус жасаған "Vera Totius Expeditionis Nauticae Description" (Лондон, 1589) картасында "Дон Гарсия" атауы күрт өзгеріп "I. de Dio Gratia" болып келеді, ал жанында "I. de Chagues" пайда болады. Аралды қазіргі атауымен – Диего Гарсия – көрсеткен алғашқы карта Эдвард Райттың әлем картасы (Лондон, 1599) болып табылады. Бұл, мүмкін, "Dio" (немесе жай ғана "D") сөзін "Diego" деп, ал "Gratia" сөзін "Garcia" деп қате оқудың нәтижесі болуы мүмкін. Гендрик Хондиус II-нің "Nova Totius Terrarum Orbis Geographica" (Антверпен, 1630) картасы Райттың атауын қайталайды, ол кейіннен осы кезеңнің барлық голланд карталарында және бүгінгі күнге дейін кеңінен таратылды.

The uninhabited islands were discovered by the Portuguese navigator, explorer, and diplomat Pedro Mascarenhas in 1512, first named as Dom Garcia, in honour of his patron, Dom Garcia de Noronha when he was detached from the Portuguese India Armadas during his voyage of 1512–1513. Another Portuguese expedition with a Spanish explorer of Andalusian origin, Diego García de Moguer, rediscovered the island in 1544 and named it after himself. Garcia de Moguer died the same year on the return trip to Portugal in the Indian Ocean, off the South African coast. The misnomer "Diego" could have been made unwittingly by the British ever since, as they copied the Portuguese maps. It is assumed that the island was named after one of its first two discoverers—the one by the name of Garcia, the other with name Diego. Also, a cacography of the saying Deo Gracias is eligible for the attribution of the atoll. Although the Cantino planisphere (1504) and the Ruysch map (1507) clearly delineate the Maldive Islands, giving them the same names, they do not show any islands to the south which can be identified as the Chagos archipelago. The Sebastian Cabot map (Antwerp 1544) shows a number of islands to the south which may be the Mascarene Islands. The first map which identifies and names "Los Chagos" (in about the right position) is that of Pierre Desceliers (Dieppe 1550), although Diego Garcia is not named. An island called "Don Garcia" appears on the Theatrum Orbis Terrarum of Abraham Ortelius (Antwerp 1570), together with "Dos Compagnos", slightly to the north. It may be the case that "Don Garcia" was named after Garcia de Noronha, although no evidence exists to support this. The island is also labelled "Don Garcia" on Mercator's Nova et Aucta Orbis Terrae Descriptio ad Usum Navigatium Emendate (Duisburg 1569). However, on the Vera Totius Expeditionis Nauticae Description of Jodocus Hondius (London 1589), "Don Garcia" mysteriously changes its name to "I. de Dio Gratia", while the "I. de Chagues" appears close by. The first map to delineate the island under its present name, Diego Garcia, is the World Map of Edward Wright (London 1599), possibly as a result of misreading Dio (or simply "D.") as Diego, and Gratia as Garcia. The Nova Totius Terrarum Orbis Geographica of Hendrik Hondius II (Antwerp 1630) repeats Wright's use of the name, which is then proliferated on all subsequent Dutch maps of the period, and to the present day.

Біріккен Корольдіктің сатып алуы

Ұлыбритания мен АҚШ-тың өзара қорғаныс стратегиясын іске асыру мақсатында 1965 жылғы қарашада Ұлыбритания Диего Гарсияны қоса, Чагос архипелагін сол кездегі өздік басқару құқығына ие Маврикий колониясынан 3 миллион фунт стерлингке сатып алып, Британдық Ұлы мұхит аймағын (BIOT) құрды. Бұл, аймақтағы АҚШ-тың әскери қызметін жүргізу үшін, плантацияларды жауып, тұрғынсыз британдық аумақты қамтамасыз етуді көздеді. 1966 жылғы 30 желтоқсанда АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы хат алмасу арқылы келісім жасалды, ол АҚШ-қа 2016 жылғы желтоқсанға дейін 50 жылға BIOT-ты қорғаныс мақсатында пайдалануға рұқсат берді. Содан кейін, егер тараптардың ешқайсысы 2 жыл ішінде (2014 жылғы желтоқсан – 2016 жылғы желтоқсан) тоқтату туралы хабарлама бермесе, 20 жылға ұзарту (2036 жылға дейін) мүмкін болды, ал Ұлыбритания келісімді ұзарту шарттарын өздігінен анықтай алады. Осы келісімге немесе одан кейінгі толықтыруларға сәйкес АҚШ-тан Ұлыбританияға ақшалай төлем түспеді. Алайда, 1966 жылғы келісімге қосымша ретінде құпия ақпараттан алынған мәліметтерге сәйкес, Ұлыбритания АҚШ-тан суастына шашуарлық "Полярис" зымырандарын сатып алуда 14 миллион АҚШ доллары көлемінде жеңілдік алды.

АҚШ әскери-теңіз флотының келуі

АҚШ үшін Диего Гарсия шетелдік әскери база құруға өте қолайлы аумақ болды. Стюарт Барбердің сөзіне сәйкес, Пентагондағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінде жұмыс істейтін азаматтық қызметкер Диего Гарсияның кез келген потенциалды қауіп-қатерден қашықта орналасқан, аз халыққа ие және экономикалық мүддесі болмағандықтан басқа елдердің назарына ілікпеген арал екенін айтты. Барбердің пікірінше, Диего Гарсия және басқа да алынған аралдар АҚШ үстемдігін сақтауда маңызды рөл атқарады. Осы жерде Барбер стратегиялық арал тұжырымын жасады, онда АҚШ әскери мақсаттар үшін мүмкіндігінше сирек қоныстанған аралдарды иеленуге тырысады. Барбердің айтуынша, бұл шетелдік базаның қауіпсіздігін қамтамасыз етудің жалғыз жолы еді. Диего Гарсия көбінесе "Фантазия аралы" деп аталады, себебі ол өте усақталған. Диего Гарсияны алудың басты факторы – аралда туған халықтың жоқтығы еді. 18-шы ғасырдың соңына дейін адам қоныстанбаған Диего Гарсияда туған халқы болмады. Ондағы жалғыз тұрғындар – кокос плантацияларын басқаратын еуропалық қарауылдар, жер иелері және африкалық, үнді және малай текті келісімшарт бойынша жұмыс істейтін жұмысшылар еді, олар бірнеше буын бойы плантацияларда өмір сүрген және жұмыс істеген. Әскери база құруға дейін АҚШ үкіметіне, аралға иелік еткен Ұлыбритания үкіметі Диего Гарсияда жүздеген адам тұратынын хабарлады. Шагос аралдарының халқы шамамен 1000 адамды құрады. Халықтың санына қарамастан, база салынар алдында шагостықтарды аралдан шығару қажет болды. 1968 жылы Диего Гарсия халқын азайту үшін алғашқы шаралар қолданылды. Аралдан демалысқа немесе емделуге кеткендерге қайта оралуға рұқсат берілмеді, ал қалғандарына тек шектеулі азық-түлік пен медициналық жабдықтар ғана берілді. Бұл шараның мақсаты – қалғандардың өз еркімен аралды тастауы еді. Қолданылған тактикалардың бірі – шагостықтардың үй жануарларын өлтіру болды. 1971 жылдың наурыз айында АҚШ Әскери-теңіз құрылыс батальондары Диего Гарсияға келіп, коммуникациялық станция мен әуежай құрылысын бастады. Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы адам тұрмайтын арал туралы келісімнің талаптарын орындау үшін Диего Гарсиядағы плантация сол жылдың қазан айында жабылды. Плантацияда жұмыс істегендер мен олардың отбасылары солтүстік-батысқа қарай Перос-Баннос және Соломон атолдарындағы плантацияларға көшірілді. Сол кезде тәуелсіз Маврикий үкіметі арал тұрғындарын төлемсіз қабылдаудан бас тартты, ал 1974 жылы Ұлыбритания Маврикий үкіметіне арал тұрғындарын қоныстандыру үшін қосымша 650 000 фунт стерлинг берді. 1971 және 1973 жылдар аралығында Диего Гарсия аралында қалғандар Маврикий мен Сейшель аралдарына бағытталған жүк кемелеріне мінгізіліп, күштеп шығарылды. 1973 жылы Әскери-теңіз коммуникациялық станциясының құрылысы аяқталды. 1970 жылдардың басында Сайгонның құлауы, Камбоджадағы қызыл кхмерлердің жеңісі, Пәкістандағы Пешавар әуе станциясының тыңдау бекетінің және Эритреядағы Кагнеу станциясының жабылуы, Майагз оқиғасы, Адендегі кеңестік теңіз күштерінің және Сомалидегі Берберадағы кеңестік әуе базасының құрылуы сияқты аймақтағы АҚШ әскери қабілетіне келген кері соққылар АҚШ-ты Диего Гарсияда флоттық тіреу және кеңейтілген әуежай салуға рұқсат сұрауға және Ұлыбританияны оны мақұлдауға итерді. Содан кейін "Seabees" құрылысқа жұмыскерлердің санын еселеді.

To the United States, Diego Garcia was a prime territory for setting up a foreign military base. According to Stuart Barber—a civilian working for the US Navy at the Pentagon—Diego Garcia was located far away from any potential threats, it was low in a native population and it was an island that was not sought after by other countries as it lacked economic interest. To Barber, Diego Garcia and other acquired islands would play a key role in maintaining US dominance. Here Barber designed the strategic island concept, where the US would obtain as many less populated islands as possible for military purposes. According to Barber, this was the only way to ensure security for a foreign base. Diego Garcia is often referred to as "Fantasy Island" for its seclusion. The key component in obtaining Diego Garcia was the perceived lack of a native population on the island. Uninhabited until the late 18th century, Diego Garcia had no indigenous population. Its only inhabitants were European overseers who managed the coconut plantations for their absentee landowners and contract workers mostly of African, Indian, and Malay ancestry, known as Chagossians, who had lived and worked on the plantations for several generations. Prior to setting up a military base, the United States government was informed by the British government—which owned the island—that Diego Garcia had a population of hundreds. The eventual number of Chagossians numbered around 1,000. Regardless of the size of the population, the Chagossians had to be removed from the island before the base could be constructed. In 1968, the first tactics were implemented to decrease the population of Diego Garcia. Those who left the island—either for vacation or medical purposes—were not allowed to return, and those who stayed could obtain only restricted food and medical supplies. This tactic was in hope that those that stayed would leave "willingly". One of the tactics used was that of killing Chagossian pets. In March 1971, United States Naval construction battalions arrived on Diego Garcia to begin the construction of the communications station and an airfield. To satisfy the terms of an agreement between the UK and the United States for an uninhabited island, the plantation on Diego Garcia was closed in October of that year. The plantation workers and their families were relocated to the plantations on Peros Bahnos and Salomon atolls to the northwest. The by then independent Mauritian government refused to accept the islanders without payment, and in 1974, the UK gave the Mauritian government an additional £650,000 to resettle the islanders. Those who still remained on the island of Diego Garcia between 1971 and 1973 were forced onto cargo ships that were heading to Mauritius and the Seychelles. By 1973, construction of the Naval Communications Station was completed. In the early 1970s, setbacks to United States military capabilities in the region including the fall of Saigon, victory of the Khmer Rouge in Cambodia, the closure of the Peshawar Air Station listening post in Pakistan and Kagnew Station in Eritrea, the Mayaguez incident, and the build up of Soviet naval presence in Aden and a Soviet airbase at Berbera, Somalia, caused the United States to request, and the UK to approve, permission to build a fleet anchorage and enlarged airfield on Diego Garcia, and the Seabees doubled the number of workers constructing these facilities.

21 ғасыр

2017 жылғы 23 маусымда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Үнді мұхитындағы Чагос аралдарының құқықтық мәртебесін нақтылау үшін Маврикий мен Ұлыбритания арасындағы аумақтық дауды Халықаралық сотқа (ХС) жолдауға дауыс берді. Бұл ұсыныс көпшілік дауыспен мақұлданды, 94 дауыс «жақта», 15 дауыс «қарсы» болды. 2019 жылдың ақпан айында Гаагадағы ХС Ұлыбританияның аралдарды Маврикийге қайтару керектігін шешті, себебі олар 1965 жылы Маврикийден заңды түрде бөлінбеген. Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі бұл шешімнің заңдық күші жоқ екенін мәлімдеді. 2019 жылдың мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Халықаралық соттың шешімін бекітіп, Ұлыбританиядан аралдардағы отарлық әкімшілігін тоқтатуын және Маврикиймен бірлесіп Маврикий азаматтарының архипелагқа қайта қоныстануына көмектесуін талап етті. АҚШ үкіметі жазбаша мәлімдемесінде американдықтар мен британдықтардың Диего Гарсиядағы әскери базаны пайдалануды тоқтатуға ниеттері жоқ екенін айтты. Мәлімдемедегі түсіндірмеде: «2016 жылы Ұлыбритания мен АҚШ арасында бірлескен базаның маңыздылығы талқыланды. Екі тарап та келісімді бұзған жоқ және келісім 2036 жылға дейін күшінде қалады» делінген.

Чагос теңізінің қорғалатын аймағы

2010 жылғы 1 сәуірде Чагос архипелагының айналасындағы сулар Чагос теңіз қорғалатын аймағы (ТҚА) деп жарияланды. Бірақ Маврикий бұл олардың заңды құқықтарына қайшы келеді деп наразылық білдірді. 2015 жылғы 18 наурызда Маврикий мен Ұлыбритания арасындағы сот ісін қараған Тұрақты төрелік соты, Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясына сәйкес Чагос теңіз қорғалатын аймағының заңсыз екенін анықтады. Себебі Маврикий Чагос архипелагының айналасындағы суларда балық аулауға, архипелақтың болашақта қайтарылуына және архипелақта немесе оның жанында табылған кез келген минералдар мен мұнайды сақтауға заңды міндетті құқықтарға ие болды.

Тұрғындар саны

Диего Гарсияны 16 ғасырда испан саяхатшысы Диего Гарсия де Могуер ашқан кезде тұрақты тұрғындары болмаған, ол кезде ол Португалия қызметінде болған. 1793 жылы француз колониясы ретінде қоныстанғанға дейін жағдай осылай сақталды. Илоистер француз тіліне негіделген креол диалектін дамытты, ол қазір шагос креолы деп аталады. Тарихқа сүйенсек, Чагос архипелагының плантацияларында шамамен 1000 адам тұрған, олардың үштен екісі Диего Гарсияда мекен еткен. Барлық аралдардағы халық саны 1953 жылы 1142 адамға жеткен.

1971 жылғы қуғын-сүргін

Диего Гарсияның барлық тұрғындары 1971 жылға дейін Чагос архипелагының басқа аралдарына, Маврикийге немесе Сейшель аралдарына күштеп көшірілді. Бұл, 1966 жылы қол қойылған Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы Ескертулер алмасуының талаптарын орындау мақсатында жасалды, ол АҚШ аралда база салған кезде аралды халқынан босатуды көздеген. Көшірілгендердің қаншасы Илоис мәртебесіне ие болу критерийлеріне сай келгені туралы қазіргі уақытта келісім жоқ, демек, оларды көшірген кезде жергілікті тұрғын болып саналған, бірақ 1972 жылы Ұлыбритания мен Маврикий үкіметтері 426 отбасы, яғни 1151 адамды құрайтыны туралы келісімге келді.

Соңғы көшіруден кейін он бес жыл өткен соң, шагостар британдықтардан бір адамға 6000 доллар көлемінде өтемақы алды; бірақ кейбір шагостар ешнәрсе алмады. 2016 жылға дейін британдықтардың елден шығару ісі сотта қаралып келеді. Бүгінде шагостар өте кедей және Маврикий мен Сейшель аралдарында "шеттетілген" жандар ретінде өмір сүруде.

1971 жылдан кейін

1971 және 2001 жылдар аралығында Диего-Гарсияда тек Ұлыбритания мен АҚШ әскери қызметкерлері және сол елдердің азаматтық қызметкерлері тұрды. Олардың ішінде Филиппин мен Маврикийден келген шартты жұмысшылар, сондай-ақ кейбір иlois халқы да болды. 2001–2006 жылдары Ауғанстанға және 2003–2006 жылдары Иракқа қарсы әскери операциялар кезінде аралда Австралия, Жапония және Корея Республикасының әскерлері сияқты бірнеше одақтас әскерлер орналасқан. Дэвид Вайннің сөзінше, "Бүгінде аралда кез келген уақытта 3000-дан 5000-ға дейін АҚШ әскері мен азаматтық қолдау қызметкерлері тұрады". Бүгінгі күні арал тұрғындары тіршілік үшін аралға және оны қоршаған суларға тәуелді емес. Тұтыну үшін балық аулауға рұқсат берілгенімен, қалған барлық азық-түлік теңіз және әуе арқылы жеткізіледі. 2004 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатысты материалдарда Диего-Гарсия әлемдегі ең жақсы сақталған құпиялардың бірі деп сипатталды, онда керемет демалыс мүмкіндіктері, тамаша табиғи сұлулық және ең жақсы тұру жағдайлары бар екені айтылды. 2021 жылдың қазан айынан бері Диего-Гарсияда пана іздеушілер бар.

Саясат

Диего Гарсия – Британдық Үнді мұхиты аумағындағы жалғыз қоныстанған арал, Ұлыбританияның теңіз арты аумағы, көбінесе "BIOT" деп қысқартылады. BIOT үкіметі король Карл III тағайындаған комиссардан тұрады. Комиссар Лондонда, Сыртқы істер, Достастық және даму кеңсесінде (FCDO) орналасқан және оған әкімші және шағын штат көмектеседі. Бастапқыда француздар отарлаған Диего Гарсия, Чагос архипелагының қалған бөлігімен бірге, Наполеон соғыстарының бір бөлігі аяқталғаннан кейін Париж шарты (1814) арқылы Ұлыбританияға өткізілді. BIOT әкімшілігі Маврикий 1968 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Сейшель аралдарына көшірілді, және Сейшель аралдары 1976 жылы тәуелсіздік алғанға дейін сонда болды, ал содан бері Лондондағы Сыртқы істер және Достастық кеңсесіндегі бір бөлімде орналасқан.

Әскери әкімшілік

Ұлыбритания халықаралық аренада осы аумақты ұсынады. Әдеттегідей жергілікті өзін-өзі басқару жоқ. Керісінше, әкімшілік Диего Гарсиядағы британдық күштерге қолбасшылық ететін офицер арқылы, "брит өкілі" ретінде аумақта өкілдік етеді. Заңдар мен ережелер комиссармен қабылданады және BIOT-та брит өкілімен орындалады. BIOT әкімшілігі үшін маңызды мәселе – Диего Гарсияда тұрақты орналасқан АҚШ әскери күштерімен қарым-қатынас. Лондондағы Сыртқы істер министрлігінде барлық қатысушылардың "Саяси-әскери келіссөздері" ("Pol Mil Talks") деп аталатын жыл сайынғы жиыны өткізіледі, онда маңызды мәселелер шешіледі. Бұл шешімдер "хат алмасу" арқылы ресми түрде бекітіледі. Аралда ядролық қару сақталған-сақталмағаны туралы мәліметтер жарияланбаған. Ноам Чомски мен Питер Сэнд АҚШ пен Ұлыбританияның позициясы келісімнің іске асырылуына кедері келтіріп отырғанын атап көрсетті.

Трансұлттық саяси мәселелер

Британ үкіметі арқылы Диего Гарсия мен BIOT-қа қатысты екі трансұлттық саяси мәселе бар. Маврикий арал мемлекеті Диего Гарсияны қоса алғанда, Чагос архипелагін (BIOT-пен шектесетін) талап етеді. Маврикийдің 2010 жылғы 1 сәуірдегі Ұлыбритания үкіметінің BIOT-ты теңіз қорғалатын аймақ деп жариялауына қарсылығы, балық аулау және өндіруші өнеркәсіпке (мұнай мен газды барлауды қоса алғанда) тыйым салумен байланысты, қосалқы мәселе болып табылады. 1973 жылдан бері жер аударылған бұрынғы тұрғындардың өтемақы алу және елге қайтару мәселесі сотта қаралып жатыр және 2010 жылдың тамызында бұрынғы тұрғындар тобы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа шағым түсірген. Кейбір топтар Диего Гарсия мен оның аумақтық суларына 1971 жылдан бері BIOT үкіметінің рұқсатысыз еркін кіруге тыйым салынғанын мәлімдейді. 2022 жылғы 3 қарашада Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Джеймс Клеверли Ұлыбритания мен Маврикийдің халықаралық құқықтық іс жүргізуді ескере отырып, Британдық Үнді мұхиты аумағының мәртебесі бойынша келіссөздерді бастауға келіскенін хабарлады. Екі мемлекет де Диего Гарсиядағы Ұлыбритания мен АҚШ-тың бірлескен әскери базасының қызметін тоқтатусыз жалғастыруға келісті.

Түрмеге қатысты мәлімдемелер

2015 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэллдің бұрынғы штаб бастығы Лоуренс Уилкерсон Диего Гарсияның ЦРУ тарапынан «заңсыз әрекеттер» үшін пайдаланылғанын айтты. Ол АҚШ барлау қызметінің үш дерек көзінен Диего Гарсияның «адамдарды уақытша ұстауға және кейде сұраққа алуға» пайдаланылғанын естігенін мәлімдеді. «Мен естіген нәрсе, басқа орындар толғанда немесе басқа орындар тым қауіпті немесе қауіпсіз емес деп танылғанда немесе сол кезде қолжетімді болмағанда, оны транзиттік пункт ретінде пайдалану туралы болды». 2004 жылдың маусым айында Ұлыбританияның Сыртқы істер министрі Джек Стро АҚШ билігі Диего Гарсия арқылы транзитпен өткен немесе осы жерге түскен тұтқындардың жоқ екенін бірнеше рет кепілдік бергенін мәлімдеді. 2005 жылы Диего Гарсия ЦРУ-ның «қара орындарының» бірі болған деген қауесет тарады. Халид Шейх Мохаммед Диего Гарсияда ұсталған болуы мүмкін «жоғары құнды тұтқындардың» бірі. 2007 жылдың қазан айында Ұлыбритания Парламентінің Сыртқы істер жөніндегі таңдау комитеті Диего Гарсиядағы түрме лагері туралы жалғасқан шағымдарды тергеуді бастайтынын жариялады, бұл шағым АҚШ Армиясының зейнеткер генерал-майоры Барри МакКэффри жасаған екі мәлімдемемен расталды. 2008 жылдың 31 шілдесінде Ақ үйдің аты-жөні аталмаған бұрынғы өкілі АҚШ-тың 2002 және мүмкін 2003 жылдары Диего Гарсияда кем дегенде бір күдіктіні тұтқындап, сұраққа алғанын мәлімдеді. БҰҰ-ның азаптау мәселесі бойынша бес арнайы хабаршының бірі Манфред Новак «қара орындар» ретінде пайдаланылған кемелер Диего Гарсияны база ретінде пайдаланғанын растайтын сенімді дәлелдер бар екенін айтты. Reprieve адам құқықтары жөніндегі ұйымы АҚШ-қа тиесілі кемелер Диего Гарсияның аумақтық суларынан тыс жерде орналасқандығын және тұтқындарды ұстау мен азаптау үшін пайдаланылғанын мәлімдеді.

Ұшуға рұқсат беру

Бірнеше топтар Диего Гарсиядағы әскери базаны АҚШ үкіметінің даулы ерекше ұстап беру бағдарламасына қатысы бар тұтқындарды тасымалдау үшін пайдаланғанын мәлімдейді, бұл айыптама 2007 жылдың маусым айында Еуропа Кеңесіне ресми түрде ұсынылды. 2008 жылдың 21 ақпанында Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Дэвид Милибэнд 2002 жылы Диего Гарсияда екі АҚШ-тың ерекше тапсыру рейсі отын толықтырғанын мойындады және бұрынғы жоққа шығаруларды түзету қажеттігіне "шын өкініш" білдірді.

Дипломатиялық хабарлар

2009 жылы жоспарланған саналы қадам ретінде Ұлыбритания BIOT-ты "теңіз қорығы" деп белгілеп, бұрынғы тұрғындарының аралдарға қайта оралуына кедергі келтіруді ұсынды. Дипломатиялық жеңілхаттың мазмұны төмендегідей: 12 мамырда Polcouns-қа Сыртқы істер министрлігінің (FCO) жоғары лауазымды өкілі, Ұлыбританиялық Һинд мұхитының аймағындағы (BIOT) рифтер мен суларын қорғауға бағытталған "теңіз саябағын" немесе "қорықты" құруды көздеп отырғанын мәлімдеді. Өкіл, әлемдегі ең ірі боларлық теңіз саябағының құрылуы АҚШ-тың BIOT-ты, оның ішінде Диего Гарсияны әскери мақсаттар үшін пайдалануына ешқандай кедергі келтірмейтінін атап өтті. Ол Ұлыбритания мен АҚШ теңіз қорығының егжей-тегжейлерін мұқият келісуі керектігіне келісті, бұл АҚШ-тың мүдделерін қорғауға және BIOT-тың стратегиялық маңыздылығын сақтауға мүмкіндік береді. Оның сөзіне сәйкес, егер Чагос архипелагының барлық бөлігі теңіз қорығы болып жарияланса, BIOT-тың бұрынғы тұрғындары аралдарға қайта қоныстану туралы талаптарын іске асыруда қиындықтарға тап болады, тіпті мүлдем мүмкін болмайды.

Табиғат тарихы

Диего Гарсияда немесе оның төңірегіндегі суларда өсімдіктердің, құстардың, қосмекенділердің, бауырымен жорғалаушылардың, моллюскалардың, қабықтылылардың немесе сүтқоректілердің ешқандай эндемикалық түрі жоқ. Дегенмен, бірнеше эндемикалық балықтар мен су омыртқасыздары кездеседі. Барлық өсімдіктер, жабайы табиғат және су жануарлары түрлері белгілі бір деңгейде қорғалады. Бұған қоса, лагуна суларының көп бөлігі Рамсар аймағы ретінде танылған қорғалған ылғалды жерлер болып табылады, ал аралдың кең аумағы табиғат қорықтары болып саналады. 2004 жылы Ұлыбритания Диего Гарсия лагунасы мен оның басқа да сулары үшін Рамсар сулы жерлерінің қорғау статусын сұрап, алды.

География

Диего Гарсия – Чагос архипелагындағы ең ірі құрлық (оның құрамына Перос-Банхос, Соломон аралдары, Үш бауыр, Эгмонт аралдары және Ұлы Чагос жағалауы кіреді), шамамен 400 000 шаршы километрді алып жатқан атолл. Атоллдың үздіксіз жиегі бір шетінен екіншісіне дейін созылып, солтүстік жағында ашылатын өткелмен бірге ұзындығы шамамен және ені шамамен болатын лагунаны қамтиды. Өткелде үш кішкентай арал орналасқан. Атоллдың жалпы ауданы шамамен құрайды. Лагунаның ауданы шамамен алғанда, тереңдігі шамамен метрге жетеді. Жалпы құрлық ауданы (перифериялық рифтерді есептемегенде) шамамен құрайды. Атоллдың теңізге қарай орналасқан коралл рифі көбінесе кең, жазық және беткейлі болып келеді, орташа теңіз деңгейінен шамамен метр төмен және ені шамамен 2-3 метр аралығында өзгереді. Бұл рифтік сөренің сыртқы жиегіндегі тебіс беткей кейбір жерлерде жағалаудан бастап бірнеше метрге дейін тік түседі. Диего Гарсия аралдың батысында орналасқан Карлсберг қырқасының тектоникалық қозғалысынан туындаған жер сілкінісіне жиі ұшырайды. 1812 жылы бір рет тіркелген, ал 1983 жылғы 30 қарашада Рихтер шкаласы бойынша 7,6 магнитудалы жер сілкінісі жергілікті уақыт бойынша сағат 23:46-да болды және 72 секундқа созылды, нәтижесінде аралдың оңтүстік жағындағы 50 метрлік учаскеде толқындардан шағын зақымдар туды. Тағы бір жер сілкінісі 2002 жылғы 2 желтоқсанда болды, Рихтер шкаласы бойынша 4,6 магнитудалы жер сілкінісі сағат 00:21-де аралды шайқады.

Океанография

Диего Гарсия жыл бойы Оңтүстік Экваторлық Ағымның ықпалында болады. Үнді мұхитының беткі ағымдары Азия муссондық жел режимімен байланысты муссондық режимге де ие. Теңіз бетінің температурасы жыл бойы шамамен бірдей болады.

Тұщы сумен қамтамасыз ету

Диего Гарсия – бұл голоценді коралл сынықтары мен құмнан тұратын коралл атолының су үстіндегі жиегі, тереңдігі шамамен 2 км. Голоцен шөгінділері кеуекті және теңіз суымен толығымен қаныққан. Су үстіндегі жиекке түскен жаңбыр жылдам түрде жер бетіндегі құмнан сіңіп, астындағы тұзды суға жетеді. Диего Гарсияның суқоймадағы толқуларды азайтуға жеткілікті ені бар, ал жауын-шашын мөлшері (жыл сайын орташа есеппен 260 см-ден астам) тұщы судың қаныққан шөгінділердегі ауырлық күшіне байланысты жүзетін дөңгелек, тұщы су, Гейбен Герцберг линзаларының қалыптасуы үшін жеткілікті. Әрбір линзаның көлденең құрылымына Диего Гарсияда сирек кездесетін жер асты шөгінділерінің түрі мен кеуектілігі әсер етеді. Тереңдікте линза шар тәрізді; жер бетіне жақын, ол әдетте аралдың пішініне сәйкес келеді. Гейбен Герцберг линзасы толық қалыптасқан кезде, оның жүзетін қасиеті тұщы судың басын орташа теңіз деңгейінен жоғары итеріп жібереді, ал арал жеткілікті кең болса, линзаның орташа теңіз деңгейінен төменгі тереңдігі теңіз деңгейінен жоғары су деңгейінің 40 еселенгеніне тең болады. Диего Гарсияда бұл ең тереңдік 20 метрге жуақ. Дегенмен, әр линзаның нақты көлемі мен тереңдігі сол кездегі аралдың ені мен пішініне, су өткізгіштігіне және жаңбырдың қайта толықталуы мен атмосфераға булану, өсімдіктердің булануы, толқындардың әсері және адамның пайдалануы арасындағы тепе-теңдікке байланысты. Егіс шаруашылығы кезінде, цистерналарда жиналған жаңбыр суымен толықтырылған терең емес құдықтар, шағын халықтың мал өсіру тіршілігі үшін жеткілікті сумен қамтамасыз етті. Бүгінде Диего Гарсиядағы әскери база аралдың солтүстік-батыс бөлігіндегі "Кантонмент" линзасынан күніне 560 000 литрден астам су өндіру үшін 100-ден астам терең емес "көлденең" ұңғымаларды пайдаланады – бұл 3500 тұрғыны үшін батыс тіршілігіне сай суды жеткілікті етуге мүмкіндік береді. Бұл 3,7 км² линзада шамамен 19 миллион м³ тұщы су бар және күн сайын 10 000 м³-ден астам жауын-шашынмен орташа толықтырылады, оның 40% линзада қалады, ал 60% булану арқылы жоғалады. Адам тұтыну үшін линзадан тұщы су алу үшін линзаның маусымдық тұрақты өнімділігін мұқият есептеу қажет, өйткені әр линза шамадан тыс пайдалану немесе құрғақшылықтан туындаған тұзды судың енуінен зардап шегуге бейім. Сонымен қатар, цунамилер мен тропикалық дауылдар Мальдив аралдарында және Тынық мұхитының бірнеше аралдарындағы линзаларды бүлдірген. Тік құдықтар линзаға тұзды судың енуіне себеп болуы мүмкін, ал шамадан тыс су алу тұщы судың қысымын төмендетіп, теңіз суының жақтық енуіне әкелуі мүмкін. Жер бетінің кеуектілігі салдарынан судың ағып кетуі болмайтындықтан, линзалар фекальдық қалдықтармен, жерлеулермен және химиялық ластанулармен оңай ластануы мүмкін. Линзаның бүлінуі "тазаруына" және қалпына келуіне бірнеше жыл қажет болуы мүмкін, бұл толықталу мен жоғалту арақатынасына байланысты. Олардың екеуі де аралдың жануарлар дүниесі үшін және олардың тұщы су линзаларын толықтыру үшін маңызды. Олардың бірі атоллдың солтүстік-батыс нүктесінде орналасқан, екіншісі әуежайдың оңтүстік-шығыс шетіндегі Пойнт Марианн зиратына жақын орналасқан. Басқа, кішігірім тұщы сулы батпақтар ұшу-қону жолағының шығыс жағында және атоллдың солтүстік-батыс бөлігіндегі қабылдағыш антенналар маңында орналасқан. Сонымен қатар, атоллдың батыс жартысындағы әуежай мен жол салу кезінде жасалған қазбалардан бірнеше адам жасаған тұщы сулы тоғандар пайда болды. Бұл тоғандар жаңбыр суымен және осы аралдағы Гейбен Герцберг линзаларына дейін таралған сумен толады.

Diego Garcia is the above water rim of a coral atoll composed of Holocene coral rubble and sand to the depth of about , overlaying Pleistocene limestone deposited at the then sea level on top of a seamount rising about from the floor of the Indian Ocean. The Holocene sediments are porous and completely saturated with sea water. Any rain falling on the above water rim quickly percolates through the surface sand and encounters the salt water underneath. Diego Garcia is of sufficient width to minimise tidal fluctuations in the aquifer, and the rainfall (in excess of 102.5 inches/260 cm per year on average) is sufficient in amount and periodicity for the fresh water to form a series of convex, freshwater, Ghyben Herzberg lenses floating on the heavier salt water in the saturated sediments. The horizontal structure of each lens is influenced by variations in the type and porosity of the subsurface deposits, which on Diego Garcia are minor. At depth, the lens is globular; near the surface, it generally conforms to the shape of the island. When a Ghyben Herzberg lens is fully formed, its floating nature will push a freshwater head above mean sea level, and if the island is wide enough, the depth of the lens below mean sea level will be 40 times the height of the water table above sea level. On Diego Garcia, this equates to a maximum depth of 20 m. However, the actual size and depth of each lens is dependent on the width and shape of the island at that point, the permeability of the aquifer, and the equilibrium between recharging rainfall and losses to evaporation to the atmosphere, transpiration by plants, tidal advection, and human use. In the plantation period, shallow wells, supplemented by rainwater collected in cisterns, provided sufficient water for the pastoral lifestyle of the small population. On Diego Garcia today, the military base uses over 100 shallow "horizontal" wells to produce over 560,000 L per day from the "Cantonment" lens on the northwest arm of the island—sufficient water for western style usage for a population of 3,500. This 3.7 km2 lens holds an estimated 19 million m3 of fresh water and has an average daily recharge from rainfall over 10,000 m3, of which 40% remains in the lens and 60% is lost through evapotranspiration. Extracting fresh water from a lens for human consumption requires careful calculation of the sustainable yield of the lens by season because each lens is susceptible to corruption by saltwater intrusion caused by overuse or drought. In addition, overwash by tsunamis and tropical storms has corrupted lenses in the Maldives and several Pacific islands. Vertical wells can cause salt upcoming into the lens, and overextraction will reduce freshwater pressure resulting in lateral intrusion by seawater. Because the porosity of the surface soil results in virtually zero runoff, lenses are easily polluted by fecal waste, burials, and chemical spills. Corruption of a lens can take years to "flush out" and reform, depending on the ratio of recharge to losses. Two are of significance to island wildlife and to recharge their respective freshwater lenses. One of these is centred on the northwest point of the atoll; another is found near the Point Marianne Cemetery on the southeast end of the airfield. Other, smaller freshwater wetlands are found along the east side of the runway, and in the vicinity of the receiver antenna field on the northwest arm of the atoll. Also, several man made freshwater ponds resulted from excavations made during construction of the airfield and road on the western half of the atoll rim. These fill from rainfall and from extending into the Ghyben Herzberg lenses found on this island.

Жабайы табиғат

Диего Гарсияның құрлықтағы және су жануарларының барлық фаунасы қорғалады, кейбір аң терілі балықтар, егеуқұйрықтар және мысықтардан басқа; ереже бұзғандарға ауыр айыппұл салынады.

Қабықшалылар

Бұл арал бірнеше түрлі шаяңқыларға пана болып табылады; "жауынгер крабтар" (Cardisoma carnifex) түнгі уақытта ормандарды жайлап алады. Өте ірі кокос шаяңы немесе қарақшы крабы (Birgus latro) мұнда көптеп кездеседі. Осы атолдағы түрлерге берілген қорғау шараларының және атоллдың шығыс бөлігінің шалқаулығының арқасында, оның таралу ареалындағы кез келген жерге қарағанда оның тығыздығы осы жерде жоғарырақ тіркелген (339 краб/га).

Сүтқоректілер

Диего-Гарсияда туа біткен сүтқоректілер жоқ, соның ішінде жарғақтар да кездеспейді. Сыңарлардан (Rattus rattus) басқа, барлық "жабайы" сүтқоректілер үй жануарларының жабайыланған ұрпақтары болып табылады. Өсімдік шаруашылығымен айналысқан кезеңде, Диего-Гарсияда сицилиялық есектердің (Equus asinus) ірі топтары, ондаған жылқылар (Equus caballus), жүздеген иттер (Canis familiaris) және үй мысықтары (Felis catus) мекен еткен. 1971 жылы BIOT комиссары соңғы плантация жұмысшылары кеткеннен кейін жабайы иттерді жоюға бұйрық берді, және бұл бағдарлама 1975 жылға дейін жалғасты, сонда соңғы жабайы ит көрініп, атып өлтірілді. 1972 жылы 400-ден астам есек болса, 2005 жылы олардың саны 20-ға дейін азайды. Соңғы жылқы 1995 жылы байқалды. 680 гектар аумақты қамтитын Бартон-Пойнт табиғат қорығы, қызыл аяқты бақылдақтардың (қызыл аяқты баулар) ірі көбелек ортасы үшін маңызды құс аймағы деп танылды.

Кірісілген құстар

Аралда көптеген аймақтардан әкелінген құс түрлері қоныстанды, олардың ішінде малшыл үйір (Bubulcus ibis), үнділік жолақты көгершін, сонымен қатар зебра көгершін (Geopelia striata), тас көгершін (Nesoenas picturata), үнділік мина (Acridotheres tristis), Мадагаскар фудиі (Foudia madagascariensis) және тауықтар (Gallus gallus).

Құрлықтағы бауырымен жорғалаушылар мен тұщы судағы қосмекенділер

Қазіргі уақытта Диего Гарсияда үш кесіртке және бір бақа мекендейді, сондай-ақ мүмкін бір жылан да болуы мүмкін. Олардың барлығы адам қызметі нәтижесінде келген деп саналады. Үй геконы (Hemidactylus frenatus), қаралы геконы (Lepidodactylus lugubris), бақша кесірткесі (агамидтер отбасынан) (Calotes versicolor) және қамыс бақасы (Bufo marinus). Тифлопидтер тұқымдасына жататын соқыр жыланның көбейіп, қалпына келген популяциясы болуы мүмкін, бәлкім брахманиялық соқыр жылан (Ramphotyphlops braminus). Бұл жылан құмырсқалар мен термиттердің дернәсілдерімен, жұмыртқаларымен және қуыршақтарымен қоректенеді, оның мөлшері ірі жер құртыдай болады.

Теңіз қуыстары

Диего Гарсия көкқұйрық (Eretmochelys imbricata) және жасыл (Chelonia mydas) теңіз тасбақалары үшін қолайлы жем іздеу және ұя салу ортасын ұсынады. Лагунада және лагунаның оңтүстік бөлігіндегі Барахои Сильванеде (Тортулла бұғазы деп те аталады) жас көкқұйрықтар жиі кездеседі. Ересек көкқұйрықтар мен жасыл тасбақалар айналасындағы теңіздерде көптеп кездеседі және атоллдың теңізге қараған жағалауларында үнемі ұялайды. Көкқұйрықтардың ұялауы маусым және шілде айларында, сондай-ақ қарашадан наурызға дейін байқалады. Жасыл тасбақалар жыл бойында ұялайды; орташа ерешегі бір маусымда үш рет ұялайды, әрбір ұяда орташа есеппен 113 жұмыртқа болады. Екі түр де күндіз ұялауға бейім. Шагос аралдарында шамамен 300-700 көкқұйрық және 400-800 жасыл тасбақа ұялайды.

Ұлыбританияның әскери қызметі

Британдық әскерлері Британдық Үнді мұхиты аумағында (БҮМА) – Британдық Үнді мұхиты аумағындағы Диего-Гарсиядағы Тұрақты Бірлескен Операциялық Базада (PJOB) орналасқан британдық қарулы күштердің ресми атауы. Диего-Гарсиядағы теңіз және әуе базасы нысандары АҚШ-қа жалға берілгенімен, іс жүзінде ол Ұлыбритания мен АҚШ-тың бірлескен базасы ретінде жұмыс істейді, Ұлыбритания толық және үздіксіз қолжетімділікті сақтайды. Диего-Гарсия стратегиялық тұрғыдан маңызды жерде орналасқан, ол Шығыс Африка, Таяу Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияға қатынас жасауға мүмкіндік береді. База әскери күштерді операцияға дайындау үшін жинақтау немесе қайта жабдықтау орталығы қызметін атқарады. Диего-Гарсияға шамамен 40-50 британдық әскери қызметкер орналастырылған, олардың көп бөлігі 1002-ші әскери-теңіз тобынан (NP1002). NP1002 аралдың азаматтық басқаруын құрайды.

АҚШ-тың әскери қызметі

Салқын соғыс кезінде, британдықтар Суэцке шығыстан кетіп қалғаннан кейін, АҚШ Үнді мұхитында әскери база құруға ниеттенді. Бұл советтің ықпалына тойтарыс беру, аймақта американдық үстемдік орнату және Таяу Шығыстан мұнай тасымалдау үшін теңіз жолдарын қорғау мақсатымен жасалды. Америка Құрама Штаттары бұл атолды барлық нүктелерден бірдей қашықтықта орналасқан «Үнді мұхитының Мальтасы» деп санады. Оның құндылығы көп рет дәлелденді, арал Иран революциясы, Ирактың Кувейтке басып кіруі, «Шөл түлкісі» операциясы, «Тұрақты еркіндік» операциясы және «Ирак еркіндігі» операциясы кезінде АҚШ үшін «батылмайтын ұшақ тасымалдағыш» қызметін атқарды. Қазіргі заманда атолл Американың Үнді мұхитына қатысуында маңызды рөл атқарады, ол түрлі шабуылдық іс-қимылдарды жеңілдете алатын икемді алдыңғы әскери орталық болып табылады. Диего Гарсиядағы АҚШ әскери нысандары бұрын бейресми түрде Camp Justice деп, ал 2006 жылдың шілдесінде Camp Thunder Cove деп қайта аталды. Ресми түрде база Диего Гарсия әскери-теңіз қолдау базасы (АҚШ қызметі) немесе Диего Гарсия тұрақты бірлескен операциялық базасы (PJOB) (Ұлыбритания термині) деп танылады. АҚШ-тың Диего Гарсиядағы әскери қызметі бұрын Үндістан мен АҚШ арасында шиеленіс тудырған. Үндістандағы CPI(M) саяси партиясы әскери базаны таратуды бірнеше рет талап етті, өйткені олар Диего Гарсиядағы АҚШ теңіз күштерінің Үнді мұхитындағы бейбітшілікке кедергі келтіретініне сенді. Диего Гарсиядағы АҚШ әскери қызметін қолдау үшін жақында жүргізілген құрылыс жұмыстарына Black Construction/Mace International JV компаниясының 34 метрлік антенналық құрылысын салуы (2021 жылдың сәуірінде аяқталуы күтілуде) және екі жаңа 13 метрлік радиодомын салуы (2021 жылдың ақпанында аяқталуы күтілуде); сондай-ақ SJC BVIL компаниясының DG1 бойындағы Әскери-теңіз күштерінің оқ-дәрі сақтау аймағынан Әскери-әуе күштерінің оқ-дәрі сақтау аймағына дейінгі электр және телефон желілерін жерге көмуі (2022 жылдың қыркүйегінде аяқталуы күтілуде) кіреді.

Теңіздік қолдау орталығы Диего Гарсия

Диего Гарсия әскери-теңіз базасы аралда орналасқан жалдамалы бөлімшелерге базалық операциялық қызметтер көрсетеді. Бұл базаның миссиясы – "Ұлттық саясат мақсаттарын іске асыру үшін Үнді мұхиты мен Парсы шығанағы аймақтарына алға жылжумен орналасқан әскери күштерге логистикалық қолдау көрсету". KBR Диего Гарсия әскери-теңіз базасында базалық операцияларды қолдау қызметтерін жүзеге асырды.

HF ғаламдық станциясы

АҚШ Әскери-әуе күштері атоллдың оңтүстік жағында, GEODSS станциясының жанында орналасқан жоғары жиілікті жаһандық байланыс жүйесінің қабылдағыш-реттегіш станциясын пайдаланады. Реттегіш-қабылдағыш Эндрюс әуе күштері базасы мен Гранд Форкс әуе күштері базасынан қашықтан басқарылады және NCTS FE қызметкерлерімен жергілікті жерде күтіледі.

Әскери-теңіз компьютерлік және телекоммуникациялық станциясы Қиыр Шығыс бөлімшесі Диего Гарсия

Диего-Гарсиядағы Әскери-теңіз компьютерлік және телекоммуникациялық станциясының Шығыс бөлімшесі Диего-Гарсияда бөлімше қызметін атқарады. Бұл бөлімше базалық телефон байланысын, базалық желілік қызметтерді (Жергілікті желілік қызмет көрсету орталығы), теңіз портының байланыс қызметтерін, сондай-ақ AN/GSC 39C SHF спутниктік терминалын қамтамасыз етеді, Гидроакустикалық деректерді жинау жүйесін пайдаланады және қашықтан басқарылатын Әуе күштерінің HF GCS терминалына орнында техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асырады. 2023 жылдың шілдесінде Reuters 2022 жылы Оман-Австралия кабельден Диего-Гарсияға су асты талшықты-оптикалық кабель тармағы салынғанын растады.

Әскери-теңіз қауіпсіздік тобы Диего Гарсия

Диего Гарсия әскери-теңіз қауіпсіздігі тобының бөлімшесі 2005 жылғы 30 қыркүйекте таратылды. Қалған маңызды операциялар мердігер ұйымға берілді. Үлкен AN/AX 16 жоғары жиілікті радио бағытын табуға арналған шеңберлі орналасқан антенна массиві бұзылып алынды, бірақ 2010 жылға дейін сайт маңындағы төрт спутниктік антеннаның радиолокациялық қаптамалары сақталды.

Ғарыш шаттл

Арал NASA ғарыш кемесінің дүниежүзілік авариялық қону алаңдарының бірі ретінде белгіленді. Шатл бағдарламасының барлық кезеңінде бұл алаңдардың ешқайсысы қолданылмады.

Жүк тасымалы қызметі

Барлық жеке қолданылатын азық-түлік пен жабдық Диего Гарсияға теңіз немесе әуе арқылы жеткізіледі, ал ыдырамайтын қалдықтар аралдан тысқа шығарылады. 1971 жылдан 1973 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің LST кемелері осы қызметті атқарды. 1973 жылдан бастап осы қызметтерді ұсыну үшін азаматтық кемелермен шарт жасалды. 2004 жылдан 2009 жылға дейін АҚШ туымен жүзетін контейнерлік кеме MV Baffin Strait, көбінесе "DGAR шаттлы" деп аталады, Сингапурдан Диего Гарсияға ай сайын 250 контейнер жеткізді. Кеме "жыл сайын аралға 200 мың тоннадан астам жүк жеткізді". 2004 жылы TransAtlantic Lines компаниясы Сингапур мен Диего Гарсия арасындағы тасымалдау шарты бойынша Sealift Incorporated компаниясынан басымдық алды. Бұл бағытты бұрын Sealift Inc. компаниясының MV Sagamore кемесі қызмет көрсеткен, оның экипажы Америка теңіз офицерлері мен теңізшілердің халықаралық одағының мүшелерінен құралған. TransAtlantic Lines компаниясы шартты шамамен 10 пайызға жеңіп алды, бұл шамамен 2,7 миллион АҚШ долларына тең баға айырмашылығын құрады. Баффин бұғазының келісімі 2005 жылдың 10 қаңтарынан 2008 жылдың 30 қыркүйегіне дейін күшінде болды, күндізгі бағасы 12 550 АҚШ доллары болды.