Кіріспе

Комор аралдары Мозамбик пен Мадагаскар аралының арасындағы Мозамбик бұғазының солтүстік жағалауында солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай тізілген төрт негізгі аралдан тұрады. Аралдар әлі де француз тіліндегі аттарымен кеңінен танымал болғанымен, Комор үкіметі оларды ресми түрде суахили тіліндегі аттарымен атап жүреді. Олар – Гран-Комор (Нжазиджа), Мохели (Мвали), Анжуан (Нзвани) және Майот (Махоре). Аралдардың бір-бірінен алшақтығы – Гран-Комор Майоттан 200 шақырым, Мохелиден 40 шақырым, Анжуаннан 80 шақырым қашықтықта жатыр. Жақсы бекеттердің жетіспеуімен бірге, бұл көлік және байланысты қиындатады. Комор аралдары – күнге толы аралдар.

Егжей-тегжейлер

Аралдардың жалпы жер көлемі 2236 шаршы шақырымды құрайды (Майоттаны қоса алғанда), ал аумақтық сулар 320 шаршы шақырымға дейін жетеді. Гранде-Комордағы Картала тауы (2316 м) – белсенді жанартау. 2005 жылдың 17-19 сәуір күндері жанартау күл мен газды шығара бастады, нәтижесінде 10 000-ға жуық адам эвакуациялауға мәжбүр болды. Комор аралдары Сомали тақтасының шегінде орналасқан.

Гран-де-Комор

Гранде-Комор ең үлкен арал, ұзындығы алпыс жеті шақырым, ені жиырма жеті шақырым, жалпы ауданы 1146 шаршы шақырымды құрайды. Архипелагтағы төрт аралдың ең жаңасы болып табылатын бұл арал да жанартаулық текті. Аралдың ең айқын жер бедерлік ерекшеліктерін екі жанартау құрайды: солтүстіктегі Ла Грилль, биіктігі 1000 метр, сөнген және көп бөлігі эрозияға ұшыраған; оңтүстіктегі Картала, биіктігі 2361 метрге жетеді, соңғы рет 1977 жылы атқылаған. Екі тауды орташа есеппен 600-700 метр биіктіктегі үстірт байланыстырады. Гранде-Комор геологиялық жағынан салыстырмалы түрде жаңа арал болғандықтан, топырағы жұқа әрі тасты, суды ұстай алмайды. Сондықтан, аралдағы мол жаңбырдан түскен су жинау резервуарларында сақталуы тиіс. Жағалау бойында коралды рифтер жоқ, сонымен қатар кемелерге қолайлы жақсы порт та табылмайды. Карталаның етегінде Комор аралдарындағы бұрынғы кең жаңбырлы орманның ең үлкен қалдықтарының бірі сақталған. Ұлттық астана 1962 жылдан бері Морони қаласында орналасқан.

Анжуан

Анжуан үшбұрышты пішіндес және төбесінен табанына дейінгі қашықтығы қырық шақырымдай, оның ауданы 424 шаршы шақырымды құрайды. Сима, Ниомакеле және Джимилиме деген үш тау тізбегі орталық шыңынан – Мтингуиден (1 575 м) басталып, аралға ерекше пішін береді. Гранде-Комордан көне Анжуанда топырақ қабаты тереңдеген, бірақ тым көп өңдеу салдарынан ауыр эрозия пайда болған. Жағалауға жақын жерде маржан рифі жатыр; аралдың астанасы Муцамуду сонымен қатар оның басты порты болып табылады.

Мохели

Мохелидің ұзындығы отыз шақырым, ені он екі шақырым, ал ауданы 290 шаршы шақырымды құрайды. Бұл төрт аралдың ең кішісі, және оның орталық тау тізбегі ең биік жерінде 860 метрге жетеді. Гранде-Комор сияқты, Мохелиде де жаңбырлы орман кеңістіктері сақталған. Мохелидің астанасы – Фомбони.

Майот

Майотт, геологиялық тұрғыдан төрт аралдың ең ежелгісі, ұзындығы отыз тоғыз шақырым, ені жиырма екі шақырым, жалпы ауданы 375 шаршы шақырымды құрайды, ал ең биік нүктелері теңіз деңгейінен 500 мен 600 метр аралығында орналасқан. Жанартаулық тау жыныстарының күшті эрозияға ұшырауының нәтижесінде, кейбір аймақтарда топырақ салыстырмалы түрде бай. Аралдың көп бөлігін айнала қоршалған, жақсы дамыған коралл рифі кемелерді қорғауға және балықтардың мекендеу ортасын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 1962 жылға дейін Комор аралдарының астанасы болған, қазір Майоттың әкімшілік орталығы саналатын Дзаудзи негізгі аралдың шығыс жағалауындағы тасты тіктеуде орналасқан. Дзаудзи, Майотқа жақын орналасқан бірнеше кіші аралдардың ішіндегі ең ірісі – ле Памазиге байланыстыратын жолмен қосылған, оның ауданы он шақырымды құрайды. Кіші аралдар Майоттың жағалау суларында, сондай-ақ Гранде-Комор, Анжуан және Мохели аралдарында да шашырап жатыр.

Флора мен фауна

Комор суларында қанаттары тірек тәрізді және шеміршек қаңқасы бар сирек кездесетін зелакант балығы мекендейді, оның қазба қалдықтары 400 миллион жылға дейін соққан, ал бір кезде 70 миллион жыл бұрын жойылған деп есептелген. 1938 жылы Оңтүстік Африка жағалауынан тірі мысалы ұсталды, ал кейіннен басқа зелаканттар Комор аралдарының маңынан табылды. Аралдардың өзінде ғана кездесетін бірнеше сүтқоректі жануарлар бар. 1863 жылы саяхатшы Дэвид Ливингстон тапқан Ливингстон жеміс жартарғасының саны көп болғанымен, қазірде ол Анжуанда ғана 120-ға жуық қалдық қорғалады. Әлемдегі ең ірі жартарға, қара түсті Ливингстон жеміс жартарғасының қанаттарының ені екі метрге жуық. 1992 жылы британдық табиғатты қорғау ұйымы Комор аралдарына экспедиция ұйымдастырып, жартарғалардың бір бөлігін Ұлыбританияға алып келіп, оларды көбейтуге тырысты. Мадагаскардан бастау алған жалпы қоңыр лемурдың (Eulemur fulvus) буданы еуропалық отарлаудан бұрын адамдар әкелген, қазір Майоттада кездеседі. Адамдар Мадагаскардан әкелген мангуст лемуры (Eulemur mongoz) Мохели және Анжуан аралдарында таралған. Архипелагқа тән 22 түрлі құс бар, олардың 17-сі Комор Одағының аумағында ғана кездеседі. Олардың ішінде Картхала, Анжуан сұрғыр құстары және Хумблоттың шыбықшысы бар. 1990 жылдары халықаралық қысымға жауап ретінде Комор халқы қоршаған орта мәселесіне көбірек мән беруде. Сирек кездесетін жануарлар дүниесін сақтау ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортаның нашарлауына қарсы күрес жүргізілуде, әсіресе тығыз қоныстанған Анжуанда. Атап айтқанда, отын үшін ағаштарды кесуді азайту мақсатында керосинге субсидия берілуде, ал парфюмерия үшін иланг-илангтың дистилляциясынан туындаған орманды жоғалтудың орнын толтыруға күш жұмсалуда. Халықаралық даму қауымдастығы (ХДҚ, Дүниежүзілік банкке қарасты ұйым) және Комор үкіметі демеушілік ететін Қоғамдық дамуды қолдау қоры аралдарда сумен жабдықтауды жақсартуға жұмыс істеп жатыр.

Климат

Климаты теңіздік тропикалық, екі маусымы бар: қарашадан сәуірге дейін ыстық және ылғалды, бұл солтүстік-шығыс муссонының салдары, ал жылдың қалған бөлігінде салқын және құрғақ маусым. Жағалау бойындағы орташа айлық температуралар өзгереді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері болғанымен, Комор аралдарының көп бөлігінде су тапшылығы байқалады. Моэли және Майоттада өзендер мен басқа да табиғи су көздері бар, бірақ Гранде-Комор және Анжуанда, олардың таулы ландшафты суды жақсы ұстамайды, табиғи ағын су көздері дерлік жоқ. Ыстық және ылғалды маусымда болатын циклон, әсіресе жағалау аймақтарында кең ауқымды зардаптарға әкеледі. Орташа есеп бойынша, он жыл сайын кем дегенде екі рет үйлер, шаруашылықтар және портовый құрылыстар осы қаһарлы дауылдардан қиратылады.