Комор аралдары: Мадагаскар мен Мозамбик арасындағы географиялық орналасуы, аралдардың атаулары (Нжазиджа, Мвали, Нзвани, Махоре) және көлік қиындықтары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Комор аралдары Мозамбик пен Мадагаскар аралының арасындағы Мозамбик бұғазының солтүстік жағалауында солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай тізілген төрт негізгі аралдан тұрады. Аралдар әлі де француз тіліндегі аттарымен кеңінен танымал болғанымен, Комор үкіметі оларды ресми түрде суахили тіліндегі аттарымен атап жүреді. Олар – Гран-Комор (Нжазиджа), Мохели (Мвали), Анжуан (Нзвани) және Майот (Махоре). Аралдардың бір-бірінен алшақтығы – Гран-Комор Майоттан 200 шақырым, Мохелиден 40 шақырым, Анжуаннан 80 шақырым қашықтықта жатыр. Жақсы бекеттердің жетіспеуімен бірге, бұл көлік және байланысты қиындатады. Комор аралдары – күнге толы аралдар.
The Comoros archipelago consists of four main islands aligned along a northwest–southeast axis at the north end of the Mozambique Channel, between Mozambique and the island of Madagascar. Still widely known by their French names, the islands officially have been called by their Swahili names by the Comorian government. They are Grande Comore (Njazidja), Mohéli (Mwali), Anjouan (Nzwani), and Mayotte (Mahoré). The islands' distance from each other—Grande Comore is some 200 kilometers from Mayotte, forty kilometers from Mohéli, and eighty kilometers from Anjouan—along with a lack of good harbor facilities, make transportation and communication difficult. Comoros are sunny islands.
Егжей-тегжейлер
Аралдардың жалпы жер көлемі 2236 шаршы шақырымды құрайды (Майоттаны қоса алғанда), ал аумақтық сулар 320 шаршы шақырымға дейін жетеді. Гранде-Комордағы Картала тауы (2316 м) – белсенді жанартау. 2005 жылдың 17-19 сәуір күндері жанартау күл мен газды шығара бастады, нәтижесінде 10 000-ға жуық адам эвакуациялауға мәжбүр болды. Комор аралдары Сомали тақтасының шегінде орналасқан.
The islands have a total land area of 2,236 square kilometers (including Mayotte), and claim territorial waters of 320 square kilometers. Mount Karthala (2316 m) on Grande Comore is an active volcano. From April 17 to 19, 2005, the volcano began spewing ash and gas, forcing as many as 10,000 people to flee. Comoros is located within the Somali plate.
Гран-де-Комор
Гранде-Комор ең үлкен арал, ұзындығы алпыс жеті шақырым, ені жиырма жеті шақырым, жалпы ауданы 1146 шаршы шақырымды құрайды. Архипелагтағы төрт аралдың ең жаңасы болып табылатын бұл арал да жанартаулық текті. Аралдың ең айқын жер бедерлік ерекшеліктерін екі жанартау құрайды: солтүстіктегі Ла Грилль, биіктігі 1000 метр, сөнген және көп бөлігі эрозияға ұшыраған; оңтүстіктегі Картала, биіктігі 2361 метрге жетеді, соңғы рет 1977 жылы атқылаған. Екі тауды орташа есеппен 600-700 метр биіктіктегі үстірт байланыстырады. Гранде-Комор геологиялық жағынан салыстырмалы түрде жаңа арал болғандықтан, топырағы жұқа әрі тасты, суды ұстай алмайды. Сондықтан, аралдағы мол жаңбырдан түскен су жинау резервуарларында сақталуы тиіс. Жағалау бойында коралды рифтер жоқ, сонымен қатар кемелерге қолайлы жақсы порт та табылмайды. Карталаның етегінде Комор аралдарындағы бұрынғы кең жаңбырлы орманның ең үлкен қалдықтарының бірі сақталған. Ұлттық астана 1962 жылдан бері Морони қаласында орналасқан.
Grande Comore is the largest island, sixty seven kilometers long and twenty seven kilometers wide, with a total area of 1,146 square kilometers. The most recently formed of the four islands in the archipelago, it is also of volcanic origin. Two volcanoes form the island's most prominent topographic features: La Grille in the north, with an elevation of 1,000 meters, is extinct and largely eroded; Kartala in the south, rising to a height of 2,361 meters, last erupted in 1977. A plateau averaging 600 to 700 meters high connects the two mountains. Because Grande Comore is geologically a relatively new island, its soil is thin and rocky and cannot hold water. As a result, water from the island's heavy rainfall must be stored in catchment tanks. There are no coral reefs along the coast, and the island lacks a good harbor for ships. One of the largest remnants of the Comoros' once extensive rain forests is on the slopes of Kartala. The national capital has been at Moroni since 1962.
Анжуан
Анжуан үшбұрышты пішіндес және төбесінен табанына дейінгі қашықтығы қырық шақырымдай, оның ауданы 424 шаршы шақырымды құрайды. Сима, Ниомакеле және Джимилиме деген үш тау тізбегі орталық шыңынан – Мтингуиден (1 575 м) басталып, аралға ерекше пішін береді. Гранде-Комордан көне Анжуанда топырақ қабаты тереңдеген, бірақ тым көп өңдеу салдарынан ауыр эрозия пайда болған. Жағалауға жақын жерде маржан рифі жатыр; аралдың астанасы Муцамуду сонымен қатар оның басты порты болып табылады.
Anjouan, triangular shaped and forty kilometers from apex to base, has an area of 424 square kilometers. Three mountain chains — Sima, Nioumakele, and Jimilime—emanate from a central peak, Mtingui (1,575 m), giving the island its distinctive shape. Older than Grande Comore, Anjouan has deeper soil cover, but overcultivation has caused serious erosion. A coral reef lies close to shore; the island's capital of Mutsamudu is also its main port.
Мохели
Мохелидің ұзындығы отыз шақырым, ені он екі шақырым, ал ауданы 290 шаршы шақырымды құрайды. Бұл төрт аралдың ең кішісі, және оның орталық тау тізбегі ең биік жерінде 860 метрге жетеді. Гранде-Комор сияқты, Мохелиде де жаңбырлы орман кеңістіктері сақталған. Мохелидің астанасы – Фомбони.
Mohéli is thirty kilometers long and twelve kilometers wide, with an area of 290 square kilometers. It is the smallest of the four islands and has a central mountain chain reaching 860 meters at its highest. Like Grande Comore, it retains stands of rain forest. Mohéli's capital is Fomboni.
Майот
Майотт, геологиялық тұрғыдан төрт аралдың ең ежелгісі, ұзындығы отыз тоғыз шақырым, ені жиырма екі шақырым, жалпы ауданы 375 шаршы шақырымды құрайды, ал ең биік нүктелері теңіз деңгейінен 500 мен 600 метр аралығында орналасқан. Жанартаулық тау жыныстарының күшті эрозияға ұшырауының нәтижесінде, кейбір аймақтарда топырақ салыстырмалы түрде бай. Аралдың көп бөлігін айнала қоршалған, жақсы дамыған коралл рифі кемелерді қорғауға және балықтардың мекендеу ортасын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 1962 жылға дейін Комор аралдарының астанасы болған, қазір Майоттың әкімшілік орталығы саналатын Дзаудзи негізгі аралдың шығыс жағалауындағы тасты тіктеуде орналасқан. Дзаудзи, Майотқа жақын орналасқан бірнеше кіші аралдардың ішіндегі ең ірісі – ле Памазиге байланыстыратын жолмен қосылған, оның ауданы он шақырымды құрайды. Кіші аралдар Майоттың жағалау суларында, сондай-ақ Гранде-Комор, Анжуан және Мохели аралдарында да шашырап жатыр.
Mayotte, geologically the oldest of the four islands, is thirty nine kilometers long and twenty two kilometers wide, totaling 375 square kilometers, and its highest points are between 500 and 600 meters above sea level. Because of greater weathering of the volcanic rock, the soil is relatively rich in some areas. A well developed coral reef that encircles much of the island ensures protection for ships and a habitat for fish. Dzaoudzi, capital of the Comoros until 1962 and now Mayotte's administrative center, is situated on a rocky outcropping off the east shore of the main island. Dzaoudzi is linked by a causeway to le Pamanzi, which at ten kilometers in area is the largest of several islets adjacent to Mayotte. Islets are also scattered in the coastal waters of Mayotte just as in Grande Comore, Anjouan, and Mohéli.
Флора мен фауна
Комор суларында қанаттары тірек тәрізді және шеміршек қаңқасы бар сирек кездесетін зелакант балығы мекендейді, оның қазба қалдықтары 400 миллион жылға дейін соққан, ал бір кезде 70 миллион жыл бұрын жойылған деп есептелген. 1938 жылы Оңтүстік Африка жағалауынан тірі мысалы ұсталды, ал кейіннен басқа зелаканттар Комор аралдарының маңынан табылды. Аралдардың өзінде ғана кездесетін бірнеше сүтқоректі жануарлар бар. 1863 жылы саяхатшы Дэвид Ливингстон тапқан Ливингстон жеміс жартарғасының саны көп болғанымен, қазірде ол Анжуанда ғана 120-ға жуық қалдық қорғалады. Әлемдегі ең ірі жартарға, қара түсті Ливингстон жеміс жартарғасының қанаттарының ені екі метрге жуық. 1992 жылы британдық табиғатты қорғау ұйымы Комор аралдарына экспедиция ұйымдастырып, жартарғалардың бір бөлігін Ұлыбританияға алып келіп, оларды көбейтуге тырысты. Мадагаскардан бастау алған жалпы қоңыр лемурдың (Eulemur fulvus) буданы еуропалық отарлаудан бұрын адамдар әкелген, қазір Майоттада кездеседі. Адамдар Мадагаскардан әкелген мангуст лемуры (Eulemur mongoz) Мохели және Анжуан аралдарында таралған. Архипелагқа тән 22 түрлі құс бар, олардың 17-сі Комор Одағының аумағында ғана кездеседі. Олардың ішінде Картхала, Анжуан сұрғыр құстары және Хумблоттың шыбықшысы бар. 1990 жылдары халықаралық қысымға жауап ретінде Комор халқы қоршаған орта мәселесіне көбірек мән беруде. Сирек кездесетін жануарлар дүниесін сақтау ғана емес, сонымен қатар қоршаған ортаның нашарлауына қарсы күрес жүргізілуде, әсіресе тығыз қоныстанған Анжуанда. Атап айтқанда, отын үшін ағаштарды кесуді азайту мақсатында керосинге субсидия берілуде, ал парфюмерия үшін иланг-илангтың дистилляциясынан туындаған орманды жоғалтудың орнын толтыруға күш жұмсалуда. Халықаралық даму қауымдастығы (ХДҚ, Дүниежүзілік банкке қарасты ұйым) және Комор үкіметі демеушілік ететін Қоғамдық дамуды қолдау қоры аралдарда сумен жабдықтауды жақсартуға жұмыс істеп жатыр.
Comorian waters are the habitat of the coelacanth, a rare fish with limblike fins and a cartilaginous skeleton, the fossil remains of which date as far back as 400 million years and which was once thought to have become extinct about 70 million years ago. A live specimen was caught in 1938 off southern Africa; other coelacanths have since been found in the vicinity of the Comoro Islands. Several mammals are unique to the islands themselves. Livingstone's fruit bat, although plentiful when discovered by explorer David Livingstone in 1863, has been reduced to a population of about 120, entirely on Anjouan. The world's largest bat, the jet black Livingstone fruit bat has a wingspan of nearly two meters. A British preservation group sent an expedition to the Comoros in 1992 to bring some of the bats to Britain to establish a breeding population. A hybrid of the common brown lemur (Eulemur fulvus) originally from Madagascar, was introduced by humans prior to European colonization and is found on Mayotte. The mongoose lemur (Eulemur mongoz), also introduced from Madagascar by humans, can be found on the islands of Mohéli and Anjouan. 22 species of bird are unique to the archipelago and 17 of these are restricted to the Union of the Comoros. These include the Karthala scops owl, Anjouan scops owl and Humblot's flycatcher. Partly in response to international pressures, Comorians in the 1990s have become more concerned about the environment. Steps are being taken not only to preserve the rare fauna, but also to counteract degradation of the environment, especially on densely populated Anjouan. Specifically, to minimize the cutting down of trees for fuel, kerosene is being subsidized, and efforts are being made to replace the loss of the forest cover caused by ylang ylang distillation for perfume. The Community Development Support Fund, sponsored by the International Development Association (IDA, a World Bank affiliate) and the Comorian government, is working to improve water supply on the islands as well.
Климат
Климаты теңіздік тропикалық, екі маусымы бар: қарашадан сәуірге дейін ыстық және ылғалды, бұл солтүстік-шығыс муссонының салдары, ал жылдың қалған бөлігінде салқын және құрғақ маусым. Жағалау бойындағы орташа айлық температуралар өзгереді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері болғанымен, Комор аралдарының көп бөлігінде су тапшылығы байқалады. Моэли және Майоттада өзендер мен басқа да табиғи су көздері бар, бірақ Гранде-Комор және Анжуанда, олардың таулы ландшафты суды жақсы ұстамайды, табиғи ағын су көздері дерлік жоқ. Ыстық және ылғалды маусымда болатын циклон, әсіресе жағалау аймақтарында кең ауқымды зардаптарға әкеледі. Орташа есеп бойынша, он жыл сайын кем дегенде екі рет үйлер, шаруашылықтар және портовый құрылыстар осы қаһарлы дауылдардан қиратылады.
The climate is marine tropical, with two seasons: hot and humid from November to April, the result of the northeastern monsoon, and a cooler, drier season the rest of the year. Average monthly temperatures range from along the coasts. Although the average annual precipitation is , water is a scarce commodity in many parts of the Comoros. Mohéli and Mayotte possess streams and other natural sources of water, but Grande Comore and Anjouan, whose mountainous landscapes retain water poorly, are almost devoid of naturally occurring running water. Cyclones, occurring during the hot and wet season, can cause extensive damage, especially in coastal areas. On the average, at least twice each decade houses, farms, and harbor facilities are devastated by these great storms.