Кіріспе

Америка Құрама Штаттары армиясының генерал-лейтенанты Мантон Спраг Эдди (16 мамыр 1892 – 10 сәуір 1962) – Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қызмет еткен АҚШ армиясының жоғары шенді офицері. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол өзгеше көзге түсіп, Батыс Еуропадағы науқанда 9-шы жаяу әскер дивизиясына, содан кейін XII корпусына қолбасшылық етті. 1944 жылдың желтоқсан айының соңындағы Арденн шайқасында (Battle of the Bulge) маңызды рөл атқарды.

Ерте өмір және әскери мансап

Эдди 1913 жылы Миннесота штатының Фарибаулт қаласындағы Шаттук әскери мектебін бітірді. 1916 жылы ол АҚШ армиясының жаяу әскеріне қатарына қосылды және 1918 жылдың басында, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін бірнеше ай өткен соң, екінші лейтенант рөліне тағайындалды. Капитан шенімен ол Америка экспедициялық корпусының (АЭК) 4-ші дивизиясының құрамындағы 11-ші пулемет батальонының рота командирі болды. 1918 жылдың мамыр айында дивизиясымен бірге Батыс майданына жіберілді, бірақ тамыз айында соғыс барысы немістерге қарсы бұрылған кезде аяғына жара алды. Ол жарасынан тез жазылып, 1918 жылдың 11 қарашасында соғыс аяқталғанға дейін пулемет батальонымен басшылық етті.

Соғыс аралығы

Соғыс кезінде майор шеніне көтерілген Эдди, 1919 жылға дейін одақтастар басып алған Германияда қызмет етті, содан кейін АҚШ-қа оралды. 1920 жылы тұрақты армияда капитан шеніне төмендетілді, ал 1921 жылы Мами Пибоди Баттольфқа үйленді. Екі соғыс аралығында ол Жаяу әскерлер кеңесінің мүшесі болды және АҚШ армиясының Жаяу әскерлер мектебінде және Канзас штатындағы Форт-Ливенуорттағы АҚШ армиясының Командалық және Бас штаб мектебінде студент, кейіннен оқытушы болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Ривердейл әскери академиясында Әскери ғылым және тактика профессоры қызметін атқарды. Жаяу әскерлер мектебінде ол болашақ Армия Бас штабының бастығы Джордж Маршаллмен танысты, ол Эддидің қабілетіне әсерленді. 1940 жылға қарай Эдди III корпустың барлау офицері болды. 1941 жылы Эдди Ұлттық гвардия құрамындағы 44-ші жаяу әскер дивизиясының бөлігі – 114-ші жаяу әскер полкіне қолбасшылық етті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылдың наурыз айында, Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасағаннан және АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін үш ай өткен соң, Эдди 1942 жылдың 24 наурызында бригадалық генералдың бір жұлдыздық шеніне көтерілді және 9-шы жаяу әскер дивизиясының дивизия командирінің орынбасары болды. 8 тамызда ол генерал-майордың екі жұлдыздық шеніне көтеріліп, генерал-майор Рене Эдвард Де Русси Хойлдың орнын басып, 9-шы жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болды, ал бригадир генерал Дональд А. Строх Эддидің орнын басып, 9-шы дивизияның орынбасары болды. Бірнеше ай АҚШ-та жаттығудан өткеннен кейін Эдди дивизияны теңіз арқылы алып өтіп, 1942 жылдың 8 қарашасында «Торч» операциясы аясында Француз Солтүстік Африкасына десант түсірді. 9-шы дивизия Солтүстік Африкадағы одақтастардың науқанында күресті және 1943 жылдың ақпанында Кассерин асуы шайқасында маңызды рөл атқарды. Науқан 1943 жылдың мамырында аяқталды, оның нәтижесінде шамамен 250 мың ос күштері тұтқынға алынды. Кейін Эдди 9-шы дивизияны 1943 жылдың тамызында «Хаски» операциясы кезінде, яғни Сицилияға одақтастардың шабуылында жетектеді. Қарашада 9-шы дивизия 1944 жылдың көктеміне жоспарланған Солтүстік Францияға одақтастардың десантының алдын алу мақсатымен Англияға жіберілді. Эдди 9-шы дивизияны «Оверлорд» операциясының, яғни Нормандия шайқасының бастапқы кезеңінде жетектеді, 1944 жылдың 6 маусымындағы «D күні» десантынан кейін төрт күн өткен соң Юта-Бичке десант түсірді. Шербург француз портын жаулап алудағы рөлі үшін, ол өзінің жоғары лауазымдағы офицерлерін қатты әсер еткендіктен, Эдди «Ерен қызмет орденімен» марапатталды. Генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің пікірінше, Эдди Нормандиядағы барлық американдық дивизия командирлерін басып озды және ол Эддиді келесі бос корпусқа тағайындауды жоспарлаған. Тамыз айында ол XII корпусының қолбасшысы болды, ол генерал-лейтенант Джордж С. Паттонның Үшінші армиясының алғы шебінде жиі болды. Эдди XII корпусын Парижден Рейнге дейінгі одақтастардың шабуылында және Батыс майданындағы келесі шайқастарда жетектеді. «Арденн операциясы» кезінде Эддидің XII корпусы неміс шабуылының оңтүстік қанатын сәтті ұстады. 1945 жылдың сәуірінде, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға азық қалғанда, Германияға батыс одақтастарының десантына қатысқаннан кейін Эдди ауыр сырқатқа шалдықты (қанағаттандырмайтын гипертония, одан ол аман қалды) және АҚШ-қа оралды, ал XII корпусының қолбасшысы лауазымына генерал-майор Стаффорд Лерой Ирвин тағайындалды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейінгі кезеңде Эдди Канзас штатындағы Форт-Левенвортта қайтадан қызмет етті, бұл жолы 1948 жылдың қаңтарынан 1950 жылдың шілдесіне дейін АҚШ Армиясының Командалық және штабтық колледжінің коменданты болып. Ол офицерлерді даярлау жүйесін жан-жақты қараған және офицерлерді даярлаудың прогрессивті, штабтық және жоғары деңгейлерін құрған комиссия төрағасы болды. Жетінші армияның командирі ретінде ол оның оккупациялық армиядан қорғау армиясына айналуына жетекшілік етті. Эдди генерал-лейтенант шынжырғымен армиядан отставкаға шықты. Эдди 1962 жылдың 10 сәуірінде 69 жасында Джорджия штатындағы Колумбус қаласында қайтыс болды. Эдди Вирджиния штатындағы Арлингтон ұлттық зиратына жерленген.