Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кембрийге дейінгі кратон, қазіргі Африка құрлығын құрайтын тағы төрт кратонмен бірге.
Precambrian craton that with four others makes up the modern continent of Africa
Конго кратоны – палеозойдан қазіргі Конго алабына дейін жамылған, Каапвал, Зимбабве, Танзания және Батыс Африка кратондары сияқты тағы төрт кратонмен бірге қазіргі Африка құрлығын құрайтын ежелгі кембрийге дейінгі кратон. Бұл кратондар шамамен 3,6 және 2,0 миллиард жыл бұрын қалыптасқан және содан бері тектоникалық тұрақтылықты сақтап келеді. Бұл кратондардың барлығы 2,0 миллиардтан 300 миллион жылға дейін пайда болған жас қатпарлы белдеулермен шектеледі. Конго кратоны Орталық Оңтүстік Африканың үлкен бөлігін алып жатыр, Конго Демократиялық Республикасының Касаи аймағынан Судан мен Анголаға дейін созылады. Ол Габон, Камерун және Орталық Африка Республикасы аумақтарының бір бөлігін құрайды. Замбияға да шағын бөлігі созылып, Бангвелу блогы деп аталады.
The Congo Craton, covered by the Palaeozoic to recent Congo Basin, is an ancient Precambrian craton that with four others (the Kaapvaal, Zimbabwe, Tanzania, and West African cratons) makes up the modern continent of Africa. These cratons were formed between about 3.6 and 2.0 billion years ago and have been tectonically stable since that time. All of these cratons are bounded by younger fold belts formed between 2.0 billion and 300 million years ago. The Congo Craton occupies a large part of central southern Africa, extending from the Kasai region of the DRC into Sudan and Angola. It forms parts of the countries of Gabon, Cameroon, and the Central African Republic. A small portion extends into Zambia as well, where it is called the Bangweulu Block.
Конго Сан-Франциско
Конго кратоны мен Сан-Франциско кратоны – Гондвананың ыдырауы кезінде Оңтүстік Атлант мұхитының ашылуына дейін (2000–130 млн жыл бұрын) біртұтас құрлық массасын құраған тұрақты Археандық блоктар. Олар Трансамазондық және Эбурн оргенезі кезінде тұрақтанды, содан бері ұзаққа созылған оргендерге ұшырады, нәтижесінде екі блокта да ұқсас тізбектер қалыптасты. Конго–Сан-Франциско 1380–1370 млн жыл бұрын, 1505 млн жыл бұрын және 1110 млн жыл бұрын үш ірі магмалық провинция (LIP) құбылысын бастан өткерді. Конго–Сан-Францисконың суперконтинент Нуна/Колумбиядағы орналасуын қайта құруға болады, себебі бұл LIP құбылыстары басқа да Кэмбрийге дейінгі континенттік блоктарға әсер етті. Нуна ішінде Сібірдің солтүстік бөлігі Сан-Францисконың батысына жақын орналасқан. Анголадағы 1110 млн жылдық дайк шоғырлары Сібірде кездеспесе де, Калахари кратонындағы Умкондо LIP және Үндістандағы Бундельханд кратонындағы магмалық құбылыс, Оңтүстік Америкадағы Амазонка кратоны және Лорантиядағы Кивинаван рифтімен (соңғысы басқа континенттік блоктардан алыс болғанмен) сәйкес келеді. 1500 млн жылдық дайк шоғырларының тізбегі де Конго–Сан-Франциско мен Сібір арасындағы тығыз байланысты көрсетеді: Сібірдегі Куонамка және Сан-Франциско мен Анголадағы Кураса және Чапада Диамантина. Бұл дайк шоғырлары қазіргі Солтүстік-Шығыс Сібірде орналасқан мантиялық қаусыр орталығынан таралады. Конго (Кунене) мен Сібірде (Чиересс) 1384 млн жыл бұрын болған магмалық құбылыстар да осы екі континенттің кем дегенде 120 млн жыл бойы жақын болғанын растайды. Конгодағы 1110 млн жылдық LIP, Амазония және Үндістандағы құбылыстар Батыс Африка мен Калахариді де қамтитын, әлдеқайда ірі оқиғаның бөлігі болуы мүмкін (Австралиядағы 1075 млн жылдық Варакурна LIP-пен байланысы болуы мүмкін, бірақ оның ықтималдығы төмен). Дегенмен, Үндістан мен Калахаридің палео-географиялық ендіктері анықталған, ал Амазония мен Конго–Сан-Францисконың ендіктері белгісіз, бұл кез келген плиталық-тектоникалық реконструкцияны болжамды етеді. 550 млн жыл бұрын Гондвана суперконтиненті қалыптасқан кезде Конго кратоны Орталық Африканың біріккен құрлық массасын құрады. Бұл құрлықтың оңтүстік және шығыс шеттері (қазіргі координаттар бойынша) Архея Ангола-Касаи блогы мен Танзания кратонынан тұрды. Бұл протоконголық блоктар Палеопротерозойлық Эбурн оргенезінде деформацияланды, бірақ кейін тұрақтанды.
The Congo Craton and the São Francisco Craton are stable Archaean blocks that formed a coherent landmass until the opening of the South Atlantic Ocean during the break up of Gondwana ( 2000–130 Ma). They stabilised during the Transamazonian orogeny and Eburnean Orogeny and have been affected by a long series of orogens since resulting in similar sequences on both blocks. Congo–São Francisco experienced three large igneous province (LIP) events at 1380–1370 Ma, 1505 Ma, and 1110 Ma. The relative position of Congo–São Francisco within the supercontinent Nuna/Columbia can be reconstructed because these LIP events also affected other Precambrian continental blocks. Within Nuna the northern part of Siberia was located adjacent to western São Francisco. 1110 Ma dyke swarms in Angola are absent in Siberia but coincide with the Umkondo LIP on the Kalahari Craton and magmatic event in the Bundelkhand Craton in India, the Amazonian Craton in South America, and the Keweenawan Rift in Laurentia (although the latter was located far from the other continental blocks). A series of 1500 Ma dyke swarms also support the close relation between Congo–São Francisco and Siberia: Kuonamka in Siberia and Curaçá and Chapada Diamantina in São Francisco and Angola. These dyke swarms radiate from a mantle plume centre located in what is now north eastern Siberia. Magmatic events in Congo (Kunene) and Siberia (Chieress) at 1384 Ma also corroborate the closeness of these two continents during at least 120 million years. It is possible that the 1110 Ma LIP in Congo–São Francisco, Amazonia, and India was part of a much larger event that also involved West Africa and Kalahari (with a possible but unlikely link to the 1075 Ma Warakurna LIP in Australia). However, while the palaeo latitudes of India and Kalahari are well constrained, those of Amazonia and Congo–São Francisco are not, making any plate tectonic reconstruction speculative. At the time for the formation of the supercontinent Gondwana at 550 Ma (million year ago) the Congo Craton formed the already amalgamated central African landmass. The southern and eastern margins (modern coordinates) of this landmass was made of the Archaean Angola Kasai block and Tanzanian Craton. These proto Congo blocks were deformed in the Palaeoproterozoic Eburnean orogeny but later stabilised.
Батыс Конго белдеуі
Оңтүстік Атлантиканың ашылуынан бұрын Сан-Франциско және Конго кратондары «кратоникалық» көпір – Баия-Габон көпірі арқылы байланысты болған. Осы көпірдегі ең соңғы орогендік құбылыс 2 млрд жыл бұрын болған, сондықтан Сан-Франциско мен Конго арасындағы байланыс Палеопротерозой дәуірінде қалыптасқан болуы керек. Бұл кратоникалық көпірдің оңтүстігінде Арасуаи-Батыс Конго оргогені Неопротерозойда, Сан-Франциско-Конго құрлығындағы мұхиттық қыртыстан тұратын теңіз алабында дамыған. Батыс Конго Панафрикалық белдемі 1000 және 910 млн жыл бұрын болған маңызды магмалық оқиғаларды қамтиды. Ерте Неопротерозойда Конго кратонының батыс жиегі Родинияның ыдырауы алдындағы алғашқы жарылу орны болды. Неопротерозой кезеңінде Орталық Конго немесе Бас Конго пассивті шетке айналып, оған шөгінділер жиналды. Неопротерозойдың соңында Бас Конго 566 млн жыл бұрын болған Пан-Африкалық орогенезінен шектеулі түрде әсер көрді, бұл пассивті шет және кратонның қалыңдығымен қорғалған. 1000 млн жыл бұрын пергалькалы магматизм Конго кратонының батыс жиегінде ерте транстенсиялық жағдайды бастады. 930-920 млн жыл бұрынғы LIP-ті 920-910 млн жыл бұрынғы фелсикалық магматизм ілесіп келді, оның орналасу уақыты қысқа болды және нәтижесінде қалың шөгінді қабат пайда болды. Конго кратонының батыс жиегіндегі мафикалық-фелсикалық магмалық шөгінділер қабаты (қалың) Парана және Деккан LIP-теріне ұқсас, бірақ Конго кратонында магма көзі уақыт өте келе тереңдеген. Мезопротерозой кезеңінде Конгоның батыс шеті бойында геодинамикалық белсенділік болған жоқ.
Before the opening of the South Atlantic the São Francisco and Congo cratons were connected by a "cratonic" bridge, the Bahia–Gabon Bridge. The most recent orogenic event on this bridge occurred at 2 Ga, so the connection between São Francisco and Congo must have formed during the Palaeoproterozoic. South of this cratonic bridge the Araçuaí–West Congo orogen evolved in the Neoproterozoic in a sea basin made of oceanic crust, an embayment in the São Francisco–Congo continent. The West Congo Pan African Belt includes major magmatic events at 1000 and 910 Ma. In the Early Neoproterozoic, the western edge of Congo Craton was the location for the initial rifting of Rodinia before its break up. During the Neoproterozoic, Central Congo or Bas Congo became a passive margin on which was deposited sediments. At the end of the Neoproterozoic, Bas Congo was only affected by the Pan African orogeny at 566 Ma to a limited extent protected by this passive margin and by the thickness of the craton. At 1000 Ma peralkaline magmatism initiated an early transtensional setting along the western edge of the Congo Craton. An LIP at 930–920 Ma was followed by felsic magmatism between 920–910 Ma which had a short emplacement interval and resulted in a thick sequence. Mafic felsic magma sequences ( thick) on the western edge of the Congo Craton are similar to those of the Paraná and Deccan LIPs, but in the Congo Craton the magma source became shallower with time. There was no geodynamic activity along the western Congo margin during the Mesoproterozoic.