Кіріспе

Солтүстік Африка тау тізбегі жанартаулық конус. Кейбір бербер тілдерінде "тау" деген сөздер Adrar және adras болып келеді, және осы сөздердің Atlas атауымен туыс екені саналады. Бұл таулар Африкада көптеп кездесетін, бірақ кейбіреулері Еуропада да таралған көптеген жануарлар мен өсімдіктерге мекен. Осы түрлердің көпшілігі жойылу қаупі төніп тұр, ал азы қалғандары жойылып кеткен. Ауа райы көбінесе салқын, бірақ жазда күн ашық болады, ал орташа температура 25 °C шамасында.

Геология

Африканың көп бөлігінің негізгі тау жыныстары кембрийге дейінгі супереон кезінде қалыптасқан және континенттегі Атлас тауларынан әлдеқайда көне. Атлас таулары Жер геологиясының үш кезеңінде пайда болды. Бірінші тектоникалық деформация кезеңі тек Анти-Атласқа қатысты, ол палеозой дәуірінде (~300 миллион жыл бұрын) континенттердің соқтығысуы нәтижесінде қалыптасты. Солтүстік Америка, Еуропа және Африка миллиондаған жылдар бұрын біріккен. Анти-Атлас таулары бастапқыда Аллегений орогенезінің бір бөлігі ретінде пайда болған деп саналады. Бұл таулар Африка мен Американың соқтығысуынан пайда болды және бір кезде қазіргі Гималай тауларымен шайқасқан тізбектей таулар болды. Бүгінде осы тізбектің қалдықтарын АҚШ-тың шығысындағы Фолл-Лайн аймағында көруге болады. Кейбір қалдықтар Солтүстік Америкадағы кейіннен пайда болған Аппалачи тауларында да табылады. Екінші кезең мезозой дәуірінде (~66 миллион жыл бұрын) болды. Ол жоғарыда аталған құрлықтарды ажыратып, бөліп алған Жер қыртысының кеңінен созылуынан тұрды. Осы созылу қазіргі Атлас тауларын қоса алғанда, көптеген қалың континенттік шөгінді алаптардың пайда болуына себеп болды. Қазіргі Жоғарғы Атласты құрайтын тау жыныстарының көп бөлігі сол кезде теңіз түбінде шөгінді. Палеоген және неоген кезеңдерінде (~66 миллионнан ~1,8 миллион жыл бұрын) бүгінгі Атлас тау тізбегі көтерілді, Еуропа мен Африка құрлықтары Иберия түбегінің оңтүстік жағында соқтығысты. Мұндай конвергентті тектоникалық шекаралар екі тақта бір-біріне қарай жылжығанда пайда болады, нәтижесінде субдукция аймағы (егер бір тақта екіншісінің астына түсетін болса) және/немесе континенттік соқтығысу (егер екі тақтада континенттік қабық болса) құрылады. Африка мен Еуропаның соқтығысуында тектоникалық конвергенция Жоғарғы Атлас тауларының қалыптасуына, сондай-ақ Гибралтар бұғазының жабылуына және Альп пен Пиреней тауларының пайда болуына жартылай жауапты екені анық. Дегенмен, Атлас аймағындағы субдукцияның сипаты немесе континенттік соқтығыстармен байланысты Жер қыртысының қалыңдауы туралы нақты дәлелдер жоқ. Геологтар үшін Атлас тауларының ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – тау жотасының биіктігіне қарамастан, жер қыртысының салыстырмалы түрде аз қалыңдығы және тектоникалық қысқаруы. Жақындағы зерттеулер Жердің мантиясындағы терең процестер Жоғарғы және Орта Атлас тауларының көтерілуіне әсер еткен болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Жоғары Атлас

Марокконың орталық бөлігіндегі Жоғары Атлас Атлант мұхитының жағасында басталса, Марокко-Алжир шекарасына дейін шығысқа қарай созылады. Оның құрамында Солтүстік Африкадағы ең биік шыңы – Тубкаль және одан шығысқа қарай орналасқан Ігіл м'Гун – бұл жотаның екінші ірі шыңы бар. Атлант жағалауында және оңтүстік-батыста жота тік түседі, жағалауға және Анти-Атлас жотасына өтеді. Солтүстікке қарай, Маракеш бағытында, жота бұрынғыдай тік емес. Уарзазате биіктігінде Драа аңғары массивті кесіп өтеді, ол оңтүстікке қарай ашылады. Бұл аймақта негізінен берберлер тұрады, олар шағын ауылдарда өмір сүріп, Орика аңғарының жоғары жазықтарында егін шаруалығымен айналысады. Каваньяк бөгетінің жанында Лалла Такеркуст жасанды көлін құраған гидроэлектр станциясы орналасқан. Көл сонымен қатар жергілікті балықшыларға балық көзі болып табылады. Аймақтың ірі ауылдары мен қалалары: Уарзазате, Таханнаут, Амизмиз, Имлиль, Тин Мал және Ижукак.

Орта Атлас

Орта Атлас толығымен Мароккода орналасқан және оның үш негізгі Атлас жотасының ең солтүстігінде жатыр. Бұл жота Молуя және Оум Эр Рбия өзендерімен Жоғары Атлас тауларынан, ал Себу өзенімен Риф тауларынан бөлінген. Батысында Марокконың негізгі жағалау жазықтары мен көптеген ірі қалалары орналасқан, ал шығысында Сахара және Телл Атлас арасындағы биік, шөлді жазықтар жатыр. Жотаның ең биік нүктесі – Бу Насер тауы (3340 м). Орта Атлас оңтүстіктегі таулардан көбірек жаңбыр алады, сондықтан жағалау жазықтары үшін маңызды су жинағыш және биологиялық әртүрлілікке өте маңызды. Әлемдегі барбер макакаларының көп бөлігі осы аймақта қоныстанған.

Сахара атласы

Алжирдің Сахара атласы Жоғарғы атластың шығысына қарай созылады, Алжирді Марокко шекарасынан бастап Туниске дейін кесіп өтеді. Аурес таулары көбінесе Сахара атласының ең шығыс бөлігі деп есептеледі. Олар Жоғарғы атластан гөрі төмен болғанымен, Телл атласы тауларымен салыстырылатын биіктікке жетеді, ол таулар олардың солтүстігінде және жағалауға жақын орналасқан. Аур тауларынан басқа аймақтағы ең биік шыңы – Джебель-Айсса. Олар Сахара шөлінің солтүстік шекарасын құрайды. Бұл тауларда жауын-шашын көбірек болады және солтүстік жазық далаларына қарағанда ауыл шаруашылығына қолайлырақ. Бүгінде аймақтың көп бөлігін берберлер (имазиг) құрайды.

Атласқа айт

Tell Atlas – Атлас тауларына жататын, Шығыс Мароккодан Тунис арқылы Алжирге дейін созылатын тау тізбегі. Ол Жерорта теңізі жағалауымен қатарласып өтеді және Шығыс Алжир мен Тунисте Сахара Атласымен қосылады. Телл Атластың ең биік шыңы – Қабилияның Джурджура жотасындағы Лалла Хадиджа. Телл Атластың батыс бөлігі Мароккодағы Орта Атлас жотасымен бірігеді. Телл Атластың оңтүстігіндегі аймақ – Hautes Plaines биік платосы, ылғалды маусымда көлдерге толып, құрғақ кезде тұзды далаларға айналады. Телл Атластың шығыс жартысында Солтүстік Африканың ең ылғалды климаты орналасқан, жылдық жауын-шашын мөлшері жоғары, кейде Колло түбегінде немесе Айн Драхам маңындағыдай, тіпті асып кетеді. Қыс айларында тау шаңырағына көп қар жауады.

Аурес

Аурес таулары Атлас тауларының ең шығыс бөлігін құрайды. Ол Алжир және Тунис территорияларының бір бөлігін қамтиды. Аурес табиғи аймағы осы тау жотасының атымен аталады.

Флора мен фауна

[[Файл:Барбарий арыстаны.jpg|thumb|Алфред Эдвард Пиздің 1893 жылы Алжирде түсірген еркек барбарий арыстаны. Мәңгі жасыл емен және алжирлік емен сияқты көптеген жартылай мәңгі жасыл емендер. Бұл аймақта барбарий макагы (барбарий маймылы деп қате аталады), барбарийлік барс, барбарийлік бұқа, барбарийлік қой, Атлас таулық барс, Кувье газелі, Солтүстік Африка шошқасы, жолақты гиена, қызыл түлкі, солтүстік аққабақ ибис, алжирлік жаңғақ, диппер және Атлас таулық жылан сияқты жануарлар мекендейді. Атлас тауларында Атлас аюы, Солтүстік Африка пілдері, Солтүстік Африка ауроктары, бубал хардебист және Атлас жабайы есегі сияқты көптеген жануарлар бұрын мекендеген, бірақ бұл түрлердің бәрі жойылған. Барбарий арыстандары қазіргі таңда жабайы табиғатта жойылды, бірақ олардың ұрпақтары тұтқындықта сақталған.