Кіріспе

Неміс туылған суретші (1936 жылы туған)

Ханс Хаакке (12 тамыз 1936 жылы туған) – Нью-Йорк қаласында тұратын және жұмыс істейтін неміс туылған суретші. Хаакке институционалдық сынның көрнекті өкілі саналады.

Ерте өмір

Хаакке Германияның Кёльн қаласында дүниеге келген. 1956–1960 жылдары Германияның Кассель қаласындағы Staatliche Werkakademie оқу орнында оқыды. 1959 жылы Хаакке екінші documenta-ға көмекші болып, күзетші және экскурсовод ретінде жұмыс істеді. Ол ағылшынның танымал және ықпалды гравюрашысы, суретшісі және кескіндемешісі Стэнли Уильям Хейтердің шәкірті болды. 1961–1962 жылдары Филадельфиядағы Темпл университетінің Тайлер өнер мектебінде Фулбрайт гранты бойынша оқыды. 1967 жылдан 2002 жылға дейін Хаакке Нью-Йорктегі Купер Юнион университетінде профессор болды. Германияда қалыптасқан жылдары ол Zero (1957–1966 жылдар шамасында белсенді болған халықаралық суретшілер тобының мүшесі) тобының мүшесі болды. Бұл топты біріктірген ортақ ниет – адам мен табиғатты қайта үйлесімдестіру және өнердің метафизикалық өлшемін қалпына келтіру. Олар дәстүрлі тәсілдерді қолданбай, суреттік бетті ұйымдастыруға тырысты. Әдістері әртүрлі болғанымен, көптеген жұмыстар монохромды, геометриялық, кинетикалық және ишаралық сипатта болды. 1960 жылдардың соңынан бастап Хаакке өнер әлеміне және мұражайлар мен корпорациялар, сондай-ақ корпоративтік басшылар арасындағы алмасу жүйесіне назар аударды; ол оның әсерін нақты орынға байланысты тәсілдермен көрсететін. Хаакке мансабы бойы мұражайлар мен бизнес арасындағы қарым-қатынасты және олардың жеке тәжірибелерін ашып көрсетуге белсенді түрде үн қосты. Ол былай деп жазады: «Бізде нақты капитал алмасу болып жатыр: демеушілердің қаржы капиталы және демеушілердің символдық капиталы». Пьер Бурдье еңбегінен алынған осы тұжырымды пайдаланып, Хаакке корпорациялардың өнерге демеушілік етуі олардың қоғамдық беделін арттыратынын, бұл олар үшін материалдық пайдаға әкелетінін атап көрсетті. Хаакке екі тараптың да бұл алмасуды білетініне сенімді, ал суретші ретінде Хаакке көрермендерге бұл қарым-қатынасты түсінікті етуге ұмтылады. 1970 жылы Ханс Хаакке Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өтетін «Ақпарат» көрмесіне (көрме қазіргі заманғы жас суретшілердің шолуы болған) жұмыс ұсынды, онда келушілерден қазіргі әлеуметтік-саяси мәселе бойынша дауыс беруі сұралады. Хааккенің сұрағы тікелей МОМА-ның ірі демеушісі және басқарма мүшесі Нельсон Рокфеллердің қатысына қатысты. Бұл инсталляция өнер әлемінде институционалдық сын деп белгіленгеннің алғашқы мысалы болды. 2019 жылы «The New York Times» газеті MoMA Poll-ды қазіргі заманғы өнерді анықтаған туындылардың бірі деп атады. Оның ең танымал жұмыстарының бірі, ол тез арада өнер тарихының маңызды бөлігіне айналды – «Шапольский және басқалар. Манхэттен жылжымайтын мүлік иелігі, 1971 жылдың 1 мамырына қарайғы нақты уақыт әлеуметтік жүйесі», онда Хаакке Нью-Йорк қаласының ең ірі үй иелерінің бірінің жылжымайтын мүлік иелігін зерттеді. Бұл жұмыста 1951–1971 жылдар аралығында Гарри Шапольскийдің жылжымайтын мүлік бизнесінің күмәнді мәмілелері егжей-тегжейлі құжатталған және фотосуреттер арқылы ашылды. Хааккенің Соломон Р. Гуггенхайм мұражайындағы жеке көрмесі, бұл жұмысты қамтитын және мұражайдың қамқоршыларының іскерлік және жеке байланыстары туралы мәселе көтерген, мұражай директоры көрме ашылуына алты апта қалғанда көркемдік орынсыздықтар негізінде тоқтатылды. (Шапольский мұндай қамқоршы емес еді, бірақ кейбіреулер оның қатысы бар деп жаңылысты.) Мұрағатшы Эдвард Фрай жұмысты қолдағаны үшін жұмыстан шығарылды. Көрмеден кенеттен бас тартқаннан кейін Хаакке басқа галереяларға, Еуропаға және туған еліне бет бұрды, онда оның жұмыстары жиі қабылданатын. Он жылдан кейін ол «Ханс Хаакке: аяқталмаған іс» атты Жаңа қазіргі заманғы өнер мұражайындағы жеке көрмесіне Шапольский жұмысын қосты, ол бұл кезде кеңінен танымал болды. Саатчилер өнер әлемінің бағытын олардың таңдауымен үлкен әсер еткен агрессивті масштабтағы өнер коллекционерлері ретінде ғана емес, сонымен қатар Тачердің табысты, қорқынышқа негізделген саяси науқандарының және Оңтүстік Африка премьер-министрі П. В. Ботаның басқарушылары ретінде де танымал болды.

1990 жылдар

Хаактың 1990 жылғы даулы "Сигаретті ковбой" картинасы Пикассоның "Шапақ киген адам" (1912–13) картинасын темекі жарнамасына айналдырды. Бұл туынды Филипп Моррис компаниясының 1989–90 жылдары Модерн өнер музейінде өткен кубизм көрмесіне қаржылық қолдау көрсетуіне жауап ретінде жасалған.

2000 жылдар

2000 жылы Нью-Йорктегі Уитни америкалық өнер мұражайында өткен Уитни биенналесінде Хаакке өнер цензурасына тікелей жауап ретінде туындысын ұсынды. "Санитация" деп аталған туындыда АҚШ саяси қайраткерлерінің алты анти-өнер цитатасы американдық тудың екі жағына орналастырылған. Цитаталар Гитлердің Үшінші рейхінде танымал болған готикалық шрифтпен жазылған. Еденде АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінен үзінді келтірілген, ол сөз және өрнек бостандығын кепілдейді. Қабырға бойында әскери марш дыбыстарын шығаратын он екі қоқыс контейнері орналасқан. Хаакке "шығарманың негізгі тақырыбы – өрнек бостандығы" деп атап көрсетті. 2014 жылы Хаакке 2015 жылғы жылдық Төртінші Плинт комиссиясы аясында өзінің туындысын орнатуы жарияланды. Оның жеңімпаз туындысы – жылқы сүйегінен жасалған қола мүсін, "Сыйлық жылқы" деп аталады, және оның алдыңғы аяғына Лондон қор биржасының бағаларының тікелей ағынын көрсету үшін электрондық лента байланған.

Заңның қолданылуы

Адриан Пайпер және Майкл Ашер сияқты, Хаакке өзінің өнер туындыларының таралуын, көрсетілуін және меншік құқығын бақылау үшін Сет Сигелауб пен Роберт Проянскинің 1971 жылғы «Суретшілердің сақталған құқықтарын беру және сату шарты» деген суретші келісім-шартының нұсқасын пайдаланады.