Кіріспе

Америка революциялық соғысының шайқасы

Пелл нүктесі шайқасы (18 қазан 1776), сондай-ақ Пелхам шайқасы деп те аталады, американдық революциялық соғыстың Нью-Йорк және Нью-Джерси науқаны кезінде британдық және американдық әскерлер арасында болған шайқас. Бұл қақтығыс қазіргі Бронкстегі Пелхам Бей паркінде (атап айтқанда Сплит-Рок гольф алаңы және Пелхам Бей гольф алаңы) және Нью-Йорк штатының Вестчестер округіне қарасты Пелхам Манор және Пелхам ауылдарында орын алды. 12 қазанда британдық әскерлер Торгс Некке қонды, американдық революциялық күштердің бас қолбасшысы генерал Джордж Вашингтонды және Континенттік армияның негізгі бөлігін Манхэттен аралында қоршауға алу мақсатында флангтық маневр жасау үшін. Америкалықтар десантты тойтарды, ал Солтүстік Америкадағы британдық әскерлердің бас қолбасшысы генерал сэр Уильям Хоу әскерін Long Island Sound бойында басқа жерге түсіруге тырысты. 18 қазанда ол Пелхамға, Торгс-Нектен 5 шақырым (3 миль) солтүстікке қарай 4000 әскермен келді. Ішкі аймақта американдық полковник Джон Гловердің басқаруындағы бригаданың 750 әскері болды. Гловер әскерін тас қабырғалардың артына орналастырып, британдықтардың алдыңғы жасақтарына шабуыл жасады. Британдықтар әрбір позицияны басып алған сайын, американдық әскерлер кері шегініп, келесі қабырғаның артында қайта құрылды. Бірнеше шабуылдан кейін британдықтар шегінді, ал американдықтар да кері шегінді. Бұл шайқас британдықтардың қимылын Вашингтонға негізгі әскерін Уайт-Плейнске көшіруге және Манхэттенде қоршауға түспеуге жеткілікті уақыт берді. Уайт-Плейнс шайқасында британдықтарға жеңілгеннен кейін және Форт-Вашингтонды жоғалтқаннан кейін Вашингтон Нью-Джерси арқылы Пенсильванияға шегінді.

Өмірбаян

Тамыз айының соңында Лонг-Айленд шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Солтүстік Америкадағы британдық күштердің бас қолбасшысы генерал сэр Уильям Хоу 15 қыркүйекте өз әскерлерін қазіргі Манхэттеннің шығыс жағалауындағы Кип шығанағына түсірді. Джордж Вашингтон және оның әскері Манхэттен аралының солтүстік жағындағы Гарлем-Хайтс үстірттігіне шегінді. Вашингтон жақсы қорғаныс позициясында болды, оның артқы жағын екі жағынан таулы жерлер, Хадсон және Харлем өзендері, ал оңтүстікке қарай күштері мен британдықтардың арасында тағы да таулы жерлер қорғады. Екі тарап та бекініске кірген күйінде қалды, ешқайсысы келесі қадамын шеше алмады. Американдықтар Хоудың Форт Вашингтонға шабуыл жасайтынын немесе Лонг-Айленд шығанағының бір жерінде американдықтарды айналып өтуге тырысатынын күтті. 12 қазанда Хоу Манхэттен аралында лорд Хью Персидің басқаруындағы үш бригаданы қалдырып, 80 кемедегі негізгі әскерін Шығыс өзенімен, «Тозақ қақпасынан» өтіп, Торгс-Некке түсірді. Ол Торгс-Некте лагерь құрып, алты күн бойы сол жерде тұрды, ал Нью-Йорк қаласынан генерал Вильгельм фон Книфаузеннің басқаруындағы 7000 гессендік сарбазды қоса алғанда, жабдықтар мен күштер жеткізілді. 18 қазанның түн ортасынан кейін Хоу әскерін қайтадан кемеге мінгізді.

Торгс-Некке түскендері туралы естігеннен кейін Вашингтон Манхэттенде қоршауға түсу қаупі бар екенін түсінді. Форт Вашингтонды күзетуге 2000 әскерін қалдырды. (Хатчинсон өзенінің жағасындағы төбе және Шығыс Санфорд бульварының бойындағы Хатчинсон өзені. Маунт-Вернон қаласында (Нью-Йорк штаты), Хатчинсон өзенінің жағасы мен Пельхам мемориалдық орта мектебінің қарсы жағында) Гловер майор Уильям Лиді Чарльз Лиге, Вашингтонның екінші қолбасшысына хабарласып, бұйрық сұрау үшін жіберді. Бірақ Ли ешқандай бұйрық бермеді, ал бұйрық болмағандықтан Гловер шабуыл жасауға шешім қабылдады. Гловер өзінің бригадасын, 14-ші, 13-ші, 3-ші және 26-шы континенталды полктерін шығарды. Гловер 14-ші континенталды полктің 150 адамын резервте қалдырды. Гловер қашықтықтың жартысына да жетпегенде, шамамен 30 шабуылшыға кездесті. Гловер алдыңғы күзеттің басқаруын өз қолына алды. Алдыңғы күзет пен британдықтар арасында атыс басталды, екі тарап та шығынға ұшырады. Біраз уақыттан кейін британдықтар күшейтілді, ал Гловер кері шегінуге бұйрық берді, ол шатасусыз орындалды. Британдық әскерлері кері шегінетін американдықтарға қарай жылдамдады. Бірақ Гловер тас қабырғаның артында орналастырған 13-ші континенталды полктің 200 әскері тұрып, 30 метр қашықтықта тұрған британдықтарға оқ жаудырды. Ұрын-күйі жұмыс істеді, британдық әскерлері ауыр шығынға ұшырап, басқыншы әскердің негізгі бөлігіне қайта шегінді. Олар осы жолы 4000 әскерімен және жеті зеңбірекпен шабуыл жасады. Британдықтар жаяу әскері алға жылжуда, тас қабырға артындағы американдық позицияны бомбалады. Зеңбірек атысы тиімсіз болды, ал британдықтар 50 метр қашықтықта болғанда американдықтар залп атты, британдық жаяу әскерін тоқтатты. Британдықтар 3-ші континенталды полктің позициясына шабуыл жасады, содан кейін ұрыс басталды. Екі тарап та үздіксіз атыс жүргізді, американдықтар бірнеше рет британдықтардың қатарын бұзды. Бірақ 17 залптан кейін британдықтардың саны американдықтарды басып тастады, ал Гловер тақтың жотасындағы басқа тас қабырғаға кері шегінуге бұйрық берді, ал келесі полк, 26-шы континенталды полк, британдықтармен шайқасты. Үшінші тас қабырғаның ар жағынан 30 адамнан тұратын барлау тобы британдықтар американдық позицияны айналып өтуге тырысатынын білу үшін жіберілді. Хоу өзеннің қарсы жағындағы төбеде лагерь құрды, бірақ өзеннен өтуге тырыспады. Хоудың ресми хабарламасында британдықтардың 3-і қаза тапқан, 20-ы жараланған деп көрсетілген, бірақ гессендіктердің қаза тапқандары есепке алынбаған. Гессендер десант күшінің көп бөлігін құрағандықтан, олардың да көп бөлігі қаза тапқан болуы мүмкін. Келесі бірнеше күнде британдық дезертирлерден алынған мәліметтерге сүйенсек, американдықтар британдықтардың 800-ден 1000-ға дейін қаза тапқанын немесе жараланғанын болжады, бұл шамадан тыс бағалау болса керек. Ұрысқа қатысқан полковник Лоамми Болдуин (өсімдікші және жеміс-жидектерді өсірумен айналысқан, оның атағы Болдуин алмасымен байланысты), американдықтардың 200 британдық пен гессендік сарбазды өлтіргенін есептеді, бірақ тарихшы Дэвид Маккалоу бұл «күмәнді түрде артық бағалау» деді. Дегенмен, британдықтар мен гессендіктердің жалпы шығындары американдықтардан әлдеқайда көп болды. Хоу өзінің әскерін жайлап Нью-Рошель мен Скарсдейл арқылы жылжытты. 28 қазанда ол 13000 әскерін американдықтарға шабуыл жасауға жіберді, нәтижесінде Уайт-Плейн шайқасында Вашингтон жеңіліске ұшырады. Осы жеңілістерден кейін Вашингтон және оның әскері Нью-Джерси арқылы Пенсильванияға шегінді, Трентон және Принстон шайқастарына жол ашты.