Кіріспе

Тайвань үкіметі шетелдегі тайваньдық/қытайлық жастар үшін жазғы бағдарлама ұйымдастырады. «Шетелдегі отандастар жастарының Тайваньға оқу сапары» бағдарламасы, жайылған атауымен «Махаббат кемесі» деп танылады, қазіргі таңдағы 70-100 аралығындағы, жоғары оқу орнының студенттеріне арналған үш апталық жазғы бағдарлама болып табылады. Қытай тілінде бұл шара көбінесе қатысушылардың көп бөлігінің Америка мен Канададан екенін көрсететін «Měi Jiā yíng» (美加营) – «Америка және Канада лагері» деп аталады. Бағдарлама Тайбэйдегі Чиэнтан жастар белсенділік орталығында (劍潭) өткізіледі, оны Цзиантан метро станциясымен шатастыруға болмайды.

Зерттеу сапарының басталуы

"Студиялық тур" бағдарламасы 1967 жылы Қытай жастар корпусы тарапынан бастау алды. Қытайлық канадалық мұрағаты мәліметінше, бағдарламаның бастапқы атауы "Шет елдегі қытай жастарының тілдік білімін жетілдіру және оқу туры" болған. Бастапқыда Солтүстік Америкадағы түрлі жергілікті қытай газеттері арқылы Гоминьдан партиясымен байланысы бар солтүстік америкалық қытайлар тарапынан насихатталды. Бағдарламаның негізгі мақсаты – әлемнің басқа бөліктерінде тұратын қытай тегіндес жастарды қытай мәдениеті мен тілімен таныстыру немесе қайта таныстыру болды. Сондықтан қатысушылар тіл мен өнерге қатысты қысқа мерзімді курстарға қатысып, лекциялар тыңдайды және Тайваньның көрнекті жерлерін аралайды. Дегенмен, бұл бағдарламаның кең таралған түсінігі. Тайвань үкіметінің бағдарламаны қаржыландырудың балама және түпкілікті мақсаты – Қытайдың сыртқы саясатына, әсіресе Қытаймен қарым-қатынасы шиеленіскен Гоминьдан (КМТ) партиясының саясатына шетелдегі қытайлардың қолдауын арттыру болды. Осыған сәйкес, қатысушылар басқалардың бұл жағдайды пропаганда деп қабылдауы мүмкін, Қытаймен арадағы қарым-қатынастар туралы лекцияларға қатысуға міндетті болды. Бағдарлама Тайвань үкіметі тарапынан Гоминьданның ондаған жылдар бойы шетелдегі қытай қауымдастығының қаржылық қолдауы ғана емес, сонымен қатар саяси қолдауының тарихи маңыздылығын мойындауының нәтижесінде жасалды. Шындығында, Гоминьданның және Қытай Республикасының (1912–1949) негізін қалаушы Доктор Сунь Ят Сен шетелдегі қытайлардың маңыздылығын ерте сезіп, тіпті "Шетелдегі қытайлар – революцияның анасы" деген сөзді айтқан. Алайда, "Студиялық турдың" саяси тарихынан бөлек, бағдарлама қытай-американдықтардың ұлттық санасын қалыптастыруға оң әсер еткенімен қатар, көптеген қарым-қатынастар тудырған "Loveboat" репутациясымен және қатысушылардың көптеген уақытын өткізген қарбалас түнгі өмірмен де танымал.

1967 жылдан 1999 жылға дейінгі өзгерістер

Зерттеу сапары жылдар бойы Тайваньның саяси және экономикалық өзгерістеріне сай келіп, көптеген өзгерістерге ұшырады. 1966 жылы Солтүстік Америкадан бар болғаны 5 студентті сынақтан өткізгеннен кейін, Қытай жастар корпусы 1967 жылы алғашқы ресми зерттеу сапарын ұйымдастырды, онда Америка мен Канададан 70-100 қатысушы болды, олардың жасы 14-тен 25-ке дейін болды. 1969 жылы зерттеу сапарының қатысушысы болған журналист Ян Вонгтың айтуынша, бағдарламаның алғашқы жылдары Фу Джен католик университетінде өткізілді. Бағдарламаның танымалдылығы артқан сайын қатысушылар саны да өсті және 1970 жылдары штаб-пәтері қазіргі Jiantan станциясының жанындағы Шилин ауданында орналасқан Chientan Жастар белсенділік орталығына көшірілді. Осы кезеңде Қытай жастар корпусы зерттеу сапарының атауын «Шетелдегі қытай жастары үшін Қытай Республикасына тіл үйрету және оқу сапары» деп өзгертті, бұл олардың саяси идеологиясына сәйкес келу үшін жасалды. 1970 және 1980 жылдары бағдарламаның орташа көлемі 1988 жылға дейін 300-500 студентке дейін баяу өсті, ал 1989 жылы 1200 қатысушыға дейін өсті. Сұраныстың күрт өсуіне байланысты 1990 жылы қатысушылар екі бөлек кампуста орналастырылды: біреуі Чиентан кампусында, ал екіншісі Тайбэйдің Там Канг кампусында. Осы кезеңде студенттер санының артуына байланысты Қытай жастар корпусы демеушілік міндеттерін Шетелдегі қытай істері жөніндегі комиссиямен бөлісті, ол кейін Шетелдегі қоғамдастық істері жөніндегі кеңес болып қайта аталды. Бұл оқушылар санының өсуі 1987 жылы Тайваньда әскери жағдайдың жойылған кезімен және аралдың беделін және өркендеуін арттырған технологиялық өркендеумен бірге жүрді. Сонымен қатар, бастапқыда күмәнмен қараған көптеген қатысушылар Тайвань мәдениетін жақсырақ бағалап, қытай тілінде жақсырақ сөйлей бастағандықтан, турдың сапасы туралы отбасыларына айтып, жақсы пікірлер тарады, бұл бағдарламаның халықаралық қытай қоғамдастығында кеңінен танылуына әкелді. Бұл 1970 және 1980 жылдары, қытай қауымдастықтары қазіргіден кіші болған және Солтүстік Америкада туған көптеген қытайлар үшін «Азиялық-американдық сәйкестік» туралы түсінік нашар болған кезде ерекше маңызға ие болды. Бастапқыда қытай тілін білмейтін және Азиялық әріптестермен кездесуден бас тартқан көптеген америкалық қытайлар турдан қытай тілі мен мәдениетін жақсырақ бағалайтындарын және Азия қауымдастығында кездесуге көбірек дайындық танытатындарын білдірді. Мұның көптеген себептері болды, бірақ әсіресе қытайлар аз қауымдастықтан келген қатысушылар үшін зерттеу сапары олардың ортақ «қытайлық Солтүстік Америка тәжірибесімен» бөлісуге арналған бірегей мүмкіндік ұсынды. Бұл қарым-қатынас бірнеше махаббат оқиғаларына және көптеген өмір бойы сақталатын достықтарға әкелді. Сонымен қатар, сапар барысында студенттерге «кішкентай дипломаттар» ретінде қарауға болмайды. Бұл олардың полициямен бірге жергілікті Тайбэйдің танымал орындарына автобуспен саяхаттағанда байқалды, онда жергілікті көлік қозғалысы олардың сапар тиімділігі үшін тоқтатылды, бұл жергілікті тайваньдық жолаушылардың наразылығын тудырды. Бұл дипломатиялық сезім студенттер барып көрген әртүрлі әскери нысандар мен мәдени шараларда да байқалды, бұл бағдарламаның студенттерді Тайвань халқы мен мәдениетімен жақындастыруға жасаған әрекеттері болды. Зерттеу сапарының осы түрлі аспектілері, сонымен қатар 6 апталық бөлме мен тамақ (әуе билетісіз) қатысушыға бар болғаны 400 АҚШ долларына тұсқандығы, Тайвань үкіметінің субсидиясының арқасында, саяхаттың танымалдылығын арттырды, өйткені көптеген адамдар бұл өте тиімді ұсыныс деп келісті. Алайда, зерттеу сапарының танымалдылығының бір салдары ата-аналардың балаларын, әсіресе Нью-Йорк пен Калифорнияның ірі қалалық орталықтарында тіркеу үшін бәсекелестігін арттырды. Шын мәнінде, бағдарламаға түсу үшін көбінесе күту тізімі болды және кейбір ата-аналар үшін баласын бағдарламаға енгізу мәртебелі символға айналды, көбінесе маңызды немесе жоғары дәрежелі байланыстар балаларына өтініш беру процесін жеңілдетті. Олар бұл сапарды негізінен тілдерді зерттеуге арналған деп айтып, ешбір күмәнсіз балаларын сапарға жіберді. Ал, керісінше, кейбір студенттер, олар қызығушылық танытқан, жиі ұмытып, олардың ата-аналарына зерттеу сапарының «сүйіспеншілік қайығы» репутациясы туралы хабарлаудан қорқып, рұқсат етілмейді деп ойлады. Кейбір ата-аналардың бұл уайымдары бірнеше қатысушылардың жыныстық қатынасқа қатысқандығы туралы аңыздардан туындады. Екінші жағынан, зерттеу сапарына қатысқандардың кейбірі бір-біріне ғашық болып, кейін үйленді. Осы оқиғалардың барлығы зерттеу сапарының «сүйіспеншілік қайығы» деген лақап атын және репутациясын қалыптастырды. 1996 жылғы зерттеу сапарында бірнеше жоспарланбаған жүктіліктер тіркелді, нәтижесінде келесі сапарлар үшін қатаң ережелер енгізілді, оның ішінде әртүрлі жыныстың бірдей жатақханада болуына тыйым салынды және қатаңрақ кешкі сағаттар белгіленді. Осы ережелерді орындау жұмысы дәстүрлі түрде көптеген жергілікті университет студенттерінен құралған Тайвань кеңесшілерінің бақылауында болды, олардың міндеттері, ертеңгі сағаттардан кешкі сағаттарға дейін, студенттердің бағдарламасының барлық логистикалық аспектілерін ұйымдастырудан тұрды. Бұл тілдік/мәдени сабақтарды, экскурсияларды, сөз байқауларын, тамақтандыруды, медициналық көмек көрсетуді, қонақ спикерлерді ұйымдастыруды және тәртіпті сақтауды қамтыды, оның ішінде студенттердің кешке Тайбэй түнгі өмірін көру үшін кампустан шығуын болдырмауға тырысуды қамтыды. Көптеген ұсақ бұзушылықтардың көлемділігіне байланысты көптеген кеңесшілер көз жұмып, студенттердің қауіпсіздігі мен әл-ауқатын қамтамасыз етуге күштерін жұмсады. Зерттеу сапарының кеңесшісі болу Тайваньдықтар үшін көптеген жағдайда құрмет белгісі саналды, өйткені 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін Қытай жастар корпусы Тайваньдың ең жақсы университеттері мен білім беру бағдарламаларынан Тайваньдық үміткерлерді қабылдады. Көптеген кеңесшілер үшін зерттеу сапары шетелден келген қытайлармен алғашқы байланыс болды және көптеген адамдар студенттер сияқты осы мәдени алмасуды өмірді өзгертетін деп тапты. Зерттеу сапарының тағы бір талабы 1980 жылдары университетке түсу болды, әсіресе Ivy League университеттеріндегі студенттерге және университеттің соңғы курсында оқитын студенттерге, осылайша жас шегіне жақын болды. Президенттік стипендиялар, Родс стипендиялары немесе Трумэн стипендиялары сияқты жоғары академиялық жетістіктерге ие студенттерге де жоғары басымдық берілді және зерттеу сапарына ақысыз қатыса алды. Тағы бір ереже отбасының бір уақытта бір баласын ғана сапарға жіберуін көздейді, отбасылардың орындарды жинап алуына жол бермеу үшін. Алайда, еуропалық егіздер мен туыстарға ерекшеліктер жасалды. Еуропадан, әсіресе Франция, Германия, Швеция, Дания, Австрия, Швейцария, Нидерланды және Ұлыбританиядан қатысушылар саны біртіндеп артты. Австралия, Оңтүстік Америка және Африкадан да зерттеу сапарына қатысушылардың шағын тобы келді. Бұл әлемдік қытайлардың арасындағы халықаралық қауымдастық сезіміне үлкен үлес қосты. 1990 жылдары зерттеу сапарының ресми атауы «Шетелдегі қытай жастары үшін Қытай Республикасына тіл үйрету және оқу сапары» (海外莗裔靑年暑期返國硏習團) болды. Осы кезде ол 18-ден 23 жасқа дейінгі 1200 қатысушыдан тұратын 6 апталық бағдарламаға айналды, оны басқару үшін 80-нен астам кеңесшілер жұмыс істеді. Бағдарламаның көлемі кеңейген сайын, тілдік білім беру кестесіне қосымша мәдени сабақтар қосылды. Бұл сабақтарға қалыграфия, тамақ дайындау, қытай медицинасы, қытай йо-йосы, желпуіш биі, флейта, кунг-фу, сурет салу, қағаз кесу, таяқшалар... кірді.

1992 жылы Океан кампусына қосылды

1992 жылдан бастап, Тамыр Канг кампусының орнына Келунгтегі Оушен кампусы пайдалануға берілді, бұл оқу сапарындағы тағы бір есімдес өзгеріс болды. Көптеген студенттер Оушен кампусының жағдайларын жақсы есте сақтап, кейбірі оған риза болса, енді бірі наразылық білдірді. Бірақ көпшіліктің пікірінше, Чиентан кампусына орналастырылған студенттерге жағдай көбірек қолайлы болды және Тайбэйдегі Шилин түнгі базарына бару ыңғайлырақ болды. Қарсылығында, Оушен кампусындағы студенттерге жағдай аздап қолайсыз болды, бірақ оларда спорттық және ашық ауадағы іс-шаралар көбірек болды, алайда Тайбэйдің түнгі өміріне таксимен қашықтықта болды. Чиентан кампусы сияқты мүмкіндіктер болмағандықтан, Оушен кампусындағы студенттер көбінесе Оушен кампусындағы бос уақыттарын қарым-қатынас орнату және жақындасу үшін пайдалануға мәжбүр болды. Өкінішке орай, Чиентан мен Оушен кампустарын ауыстыру туралы идея мен логистика 1996 жылғы оқу сапарына дейін іске аспады. Осы ауысу кезінде Оушен және Чиентан кампустарындағы қатысушылар сапардың ортасында кампустарды ауыстырды. Мұндай ауысу 2001 жылғы оқу сапарына дейін жалғасты.

1993 жылы студент қайтыс болды және содан кейінгі сот ісі

Қатаң ережелер тағы бір себеппен оқушының қазасына байланысты болды. Валери Соның 2019 жылғы "Loveboat Taiwan" деректі фильмінде 1993 жылдың тамызында сол жылғы "9 күндік оңтүстікке сапар" барысында, қатысушылар кеңесшілердің қарсылығына қарамастан Кентинг шығанағында жүзуге бел буды. Студент ағысқа ілігіп, басқалар оны құтқаруға тырысқанда суға батып кетті. Оның денесі бірнеше күннен кейін ғана жағаға шықты. Бұл оқу сапарын көп жылдарға созылған, миллиондаған долларлық сотқа алып келді, ол келісіммен аяқталды. Осылайша, оқу сапарының ережелері жалпы түрде тек заңдық мақсаттарды ғана емес, сонымен қатар студенттердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін де қатаңдатылды. Сапар кеңесшілері үшін толыққанды орындау өте қиын болғанымен, ұрыс, ұрлық немесе сексуалдық қылықтар сияқты маңызды ережелерді бұзған студенттер дереу үйге қайтарылады.

2000 жылдан 2012 жылға дейінгі өзгерістер

Бағдарлама 1990-шы жылдар бойы қатысушылар санын және бағдарлама құрылымын сақтап келді, бірақ 1999 жылғы Джиджи жер сілкінісінен кейін жағдай өзгерді. Осыған байланысты көптеген ата-аналар балаларын Тайваньға жіберуге тартынды. Нәтижесінде, 2000 жылғы турға қатысушылар саны 800-ге дейін азайды, себебі өтініш білдіргеннің бәрі қабылданды. Оқу туры үшін тағы да проблемалар туды. Оқу туры 1967 жылы құрылғаннан бері Тайваньтың Гоминьдан партиясымен қаржыландырылып, қолдау көрсетіліп келді. 2000 жылғы Тайвань сайлауынан кейін Демократиялық прогрессивті партияның (ДПП) жаңа әкімшілігі Оқу турының мақсаттары мен міндеттерін толық қолдамады. Осының салдарынан қаржыландыру күрт қысқартылып, 2001 жылғы турға 800 студент қабылданатын болды. Қосымша шығындарды азайту мақсатында сол жылы студенттердің көп бөлігі дәстүрлі Чиентан ғимаратынан шығарылып, тарихи тұрғыдан "Baby Boat" деп аталатын, жас оқу турына арналған, кішігірім көрші ғимаратқа көшірілді, онда қатысушылардың жасы 12-18 аралығында болды. Бұл қиындықтардың соңы емес еді. 2002 жылы үкіметтік қолдаудың болмауына байланысты, бағдарламаны әдетте ұйымдастыратын Қытай жастар корпусы 2002 жылғы Оқу туры үшін Чиентан кампусындағы студенттердің көп санын қолдай алмайтынын және басқа ұйымдардың орынды толтуы керектігін мәлімдеді. Нәтижесінде, 2002 жылы Чиентан кампусы шамамен 100 студентті қабылдады, ал қалған тур қатысушылары үш басқа кампусқа баруға мәжбүр болды, оның ішінде Тайбэй зообагының жанындағы және Тайчуңдағы кампустар. Төртінші топ ең ерекше болды, себебі олардың тұрақты орны болған жоқ және саяхатының көп бөлігін автобуспен аралды аралап өткізді. Сондықтан бұл төртінші топқа "Оңтүстікке саяхат" ұсынылмады. 2002 жылғы Оқу туры кезінде кампустарды ауыстыру болған жоқ, әр топта шамамен 100 адам болды. Тайвань Оқу турының 50 жылдық тарихында студенттер жер сілкінісі, тайфун, жергілікті аурулардың пайда болуы және тіпті Қытай тарапынан зымырандық қауіптер мен әскери қимылдар сияқты көптеген сынақтардан өтті. Алайда, 2003 жылға дейін мұндай жағдайларға байланысты Оқу туры ешқашан тоқтатылмаған еді. 2003 жылы дүниежүзілік SARS коронавирусының таралуы Оқу турының басталуына дейін тоқтатылуына себеп болды. Ата-аналар балаларын Тайваньға жіберуге тартынды, ал тур ұйымдастырушылары карантин шараларына байланысты логистикалық қиындықтарды мойындады. Сол сияқты, 17 жыл өткен соң, COVID-19 коронавирустық пандемиясы Оқу турының тағы бір рет тоқтатылуына әкеп соқты. Оқу туры 2004 жылы екі топпен және "Шетелдегі отандас жастарының жазғы Формоза Оқу туры" деген жаңа ресми атаумен қайта басталды. Бір топ Чиентан кампусында қалды, онда осы жылы түнгі сағат 11-де төсекке тексеру шарасы қатаң түрде сақталды. Тағы бір топ Тайчуңда орналасты. Жазылушылардың саны біртіндеп артты, ал Чиентан кампусы ақырында 200-ге дейін Оқу туры студенттерін қабылдады, одан әрі кеңейтуге мүмкіндік болды. 2005-2007 жылдар аралығында Демократиялық прогрессивті партияның талабы бойынша Оқу турына тайвань тілінде тіл сабақтарын ұсынуға қысым артты. Алайда, 2008 жылы Гоминьдан партиясы билікке оралғаннан кейін бұл өзгерістер ұзаққа созылмады және мандарин тіліндегі дәстүрлі сабақтар қайта жаңартылды.

Чиентан кампусының өзгеруі

Чиентан жастар белсенділігі орталығы Шилин ауданында ондаған жылдар бойы қалыптасқан, себебі Қытай жастар корпусы 1988 жылға дейін оның орналасқан жерінің 65%-ына меншік құқығын алған, ал қалған 35%-ы күрделі қарым-қатынаста мемлекеттік меншікте болды. 2015 жылы Тайбэй қаласының саясаткерлері Чиентан жастар белсенділігі орталығын бұзып, оның орнына өнер орталығы мен саябақ салу туралы ұсыныс жасады. Қытай жастар корпусы мен Тайбэй қалалық әкімдігі арасындағы күрделі келіссөздер 2016 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты, соңында тараптар келісімге келді. Олардың келісіміне сәйкес, 2024 жылдың соңына дейін Чиентан жастар белсенділігі орталығының барлық меншік құқығы Қытай жастар корпусынан Тайбэй қалалық әкімдігіне өтемақысыз беріледі. 2025 жылдың басынан кейін Чиентан жастар белсенділігі орталығының тағдыры – жаңартылуы ма, әлде бұзылуы ма – әлі белгісіз.

2013 жылдан бастап ағымдағы бағдарламаға өзгерістер

"Loveboat Taiwan" деректі фильмі 2000-жылдардың соңында "Оқу туры" бағдарламасына қатысушы студенттердің санының азаюын, сондай-ақ 2013 жылы өткен соңғы ірі "Оқу турына" 350-ге жуық қатысушының келгенін көрсетеді. Осы жылдан кейін "Оқу турына" қатысушылардың саны күрт төмендеді және қазір әр жазда шамамен 70-100 студент қабылданады. Қызығы, қазіргі жыл сайын ұйымдастырылатын тур 1967 жылы өткізілген алғашқы "Оқу турына" ұқсас көлемде болып, қазір "Шетелдегі отандас жастардың Тайваньға оқу туры" деп аталады. Қазір бұл бағдарламаны Тайваньның Шетелдегі қауымдастықтар ісі жөніндегі кеңесі (OCAC) жүзеге асырады және кеңестің ресми сайтына сәйкес, тур қазір 12 мен 24 жас аралығындағы жастарға арналған 3 апталық бағдарлама болып табылады. Бұл OCAC-тің жаз бойы және жыл ішінде шетелдік студенттер үшін ұйымдастыратын көптеген "эмигранттар" бағдарламаларының бірі ғана. Уақыттың қысқаруына байланысты, бұрынғы жылдармен салыстырғанда тілдік дайындыққа көңіл аз бөлінеді, сондай-ақ Қытай мен Тайвань арасындағы қарым-қатынастарға да аз мән беріледі. Студенттер санының азаюына байланысты өткен "Оқу турларындағы" сияқты көптеген мәдени сабақтар ұсырылмайды, алайда қазіргі тур қатысушыларды Тайвань тарихы, мәдениеті және тарихи ескерткіштерімен таныстыруға бағытталған, сонымен қатар OCAC-тің өтінім нысанында сипатталғандай, "жер қорғау және қайырымдылық шараларына қатысуды" қамтиды. Қатысушылар Тайвань Президентінің кеңсесіне барып, Тайваньның халықаралық қолдау мен мойындауды нығайту мақсатында, Тайвань мен шетелдегі қытайлар арасындағы маңызды тарихи байланысты қайта жаңарту мүмкіндігіне ие болады. Солтүстік Америкадағы қытай қауымдастықтары 50 жыл бұрынғыдан гөрі қазір көбірек қабылдауға ие болғанымен және қазіргі заманғы Солтүстік Америкалық қытай жастары бір-бірімен қарым-қатынас жасауды және оны өмір салтының бір бөлігі деп қарастырса да, Тайваньның "Оқу турының" мақсаттары мен күш-жігері өзгеріссіз қалады.

Танымал мәдениетте

Валерия Соның "Левбоут Тайвань" деректі фильмі 2019 жылы халықаралық кинофестивальдарда көрсетіліп, көпшіліктің жоғары бағасына ие болды және бірнеше жүлде алды. 2020 жылдың 7 қаңтарында Harper Collins Абигейл Хинг Вэннің "Loveboat, Taipei" атты тұңғыш романын жариялады, ол New York Times ең көп сатылатын кітаптар тізімінің "Жас ересектер әдебиеті" санатында алғашқы ондыққа кірді. Ол өзінің алғашқы романына "Loveboat Reunion" және "Loveboat Forever" атты екі жалғасын шығарды. Оның алғашқы кітабы негізінде түсірілген "Love in Taipei" фильмі 2023 жылдың 10 тамызынан бастап Paramount Plus стриминг сервисінде қолжетімді болды.