Кіріспе
Апелляциялық сот (ресми түрде «Англиядағы Ұлыбритания Королінің Апелляциялық соты», жиі «CA», «EWCA» немесе «CoA» деп аталады) – Англия мен Уэльстің Жоғары соттарының арасындағы ең жоғары сот және Англия мен Уэльстің заң жүйесінде Ұлыбритания Жоғарғы сотынан кейін екінші орында тұрады. Апелляциялық сот 1875 жылы құрылған, қазіргі күні 39 Апелляциялық сот лорды мен Апелляциялық сот ледилерінен тұрады. Бұл реформа Сот актілері арқылы жүзеге асырылды, ал 1876 жылғы Апелляциялық сот юрисдикциясы туралы заң Лордтарға дерлік шексіз шағым беру құқығын берді. Жаңа заңдық құрылым жаңа біріктірілген Жоғары соттың барлық бөлімдерінен шағымдарды қараған бірыңғай Апелляциялық сотты қамтамасыз етті. Ол бастапқыда тек азаматтық істерді қарады, қылмыстық істер бойынша шағымдану мүмкіндігі 20-шы ғасырға дейін шектеулі болды.
The Court of Appeal (formally "His Majesty's Court of Appeal in England", commonly cited as "CA", "EWCA" or "CoA") is the highest court within the Senior Courts of England and Wales, and second in the legal system of England and Wales only to the Supreme Court of the United Kingdom. The Court of Appeal was created in 1875, and today comprises 39 Lord Justices of Appeal and Lady Justices of Appeal. This reform was implemented by the Judicature Acts, with the Appellate Jurisdiction Act 1876 giving an almost limitless right of appeal to the Lords. The new legal structure provided a single Court of Appeal, which heard appeals from all the various divisions of the new unified High Court of Justice. It only heard civil cases: opportunities for appealing in criminal cases remained limited until the 20th century.
Апелляциялық сот құзыреті мен рәсімінің өзгеруі
Лордтар палатасына шағымдануға шектеулердің болмауы үлкен алаңдаушылық тудырды: ол Апелляциялық соттан қосымша, қымбатқа соққан және көп уақыт алатын шағымдарға әкеп соқты, осылайша соттар өз шешімдерінің соңғы екенін біліп, оларды қабылдай алмады. Округтік соттарға қатысты шағымдар да осыған ұқсас болды, олар Жоғары сотқа шағымдануды және Лордтар палатасына екінші шағым үшін Апелляциялық сотты тікелей айналып өтуді қамтыды. 1934 жылғы «Сот төрелігі (шағымдар) туралы» заң, шағын заң, екі мәселені де шешті: округтік сот шешімдеріне Жоғары сотқа шағымдануды жою арқылы және оларды тікелей Апелляциялық сотқа жіберу арқылы, сондай-ақ Лордтар палатасына шағымдану Апелляциялық соттың немесе Лордтар палатасының келісімімен ғана мүмкін екенін белгіледі. 1953 жылы Эвершед комитетінің Жоғары сот іс жүргізуі жөніндегі баяндамасынан кейін апелляциялық жүйеге екінші реформалар енгізілді, онда қосымша шағымдардың тараптарға қатты шығын тигізетіні, әсіресе азаматтық істе жеңілген тарап жеңімпаздың заңдық шығындарын төлейтіні анықталды. Еңгізілген өзгерістердің бірі – төменгі сатыдағы сотта оқылған сот шешімі, қарсы сұрақтар, құжаттар мен дәлелдерді оқымау болды; бұл уақыт пен қаражатты үнемдеді. Комитет ұсынған «бір сатымен көтерілу» процесі (Апелляциялық сот арқылы өтпей, Жоғары соттан Лордтар палатасына тікелей шағымдану) 1969 жылғы «Сот төрелігін басқару туралы» заңмен күшіне енді. 1908 жылы жеке Қылмыстық апелляциялық сот құрылды. 1966 жылы ол бұрынғы атауымен біріктіріліп, бүгінгі күнгі Апелляциялық сот құрылымын қалыптастырды: екі бөлімнен – Азаматтық және Қылмыстық бөлімдерден тұрады. 1960 жылдардың басында Ұлыбритания мен АҚШ-тағы судьялар мен ғалымдар әр елде қолданылатын апелляциялық процестерді салыстыру тақырыбында пікір алмасты. Британ судьялары жазбаша аргументтерге баса назар аударуды ұнатпаса да, алдын ала танысу идеясы оларға ұнады: соттың апелляциялық іс бойынша адвокаттардың талаптарын, апелляцияға берілген істі және төменгі соттың шешімін өкім шығару алдында оқыуы керек. Алайда, бұл идея Апелляциялық сотта сәтті сынақтан өткеніне қарамастан, тыныш түрде тоқтатылды. Лорд Деннинг 1962 жылдан 1982 жылға дейін басқарған сотқа ешқандай қысым көрсетілмеді және ол жаңартуға құлшынбады, байланыс пен басқаруды білімі аз кеңсе қызметкерлері жүзеге асырды. 1981 жылы ғалым және заңгер Джон Адамс Сот хатшысы болып тағайындалғаннан кейін жағдай өзгерді, ол Соттың ішкі жұмысын айтарлықтай реформалады.
Вулф пен Боуман реформалары
1996 жылдың шілдесінде Лорд Вулф "Әділетке қол жеткізу" атты халықтың сотқа қол жеткізу мүмкіндігі туралы баяндама жариялады. Вулф азаматтық сот ісін артық шығын, кешігу және күрделілікпен сипатталатынын анықтады және әртүрлі ережелерді Бірыңғай азаматтық іс жүргізу ережелерімен алмастырды. Вулф өзінің соңғы баяндамасын жарияламас бұрын, "PriceWaterhouse" компаниясының зейнеткерлікке шыққан аға серіктесі сэр Джеффри Боуманға Апелляциялық соттың азаматтық бөлімі туралы баяндама жазу тапсырылды. Боуман жұмыс көлемінің артуын және кешігулерді атап өтті, 70% жағдайда іс қарауға берілгеннен кейін шешім шығаруға 14 ай кетті, ал қалған жағдайларда тіпті бес жылдан да көп уақыт созылды. Ол шағымдануға рұқсат алу талабын дерлік барлық шағым ісіне қатысты кеңейтуді, кейбір шағымдарды төменгі инстанцияда қарауға рұқсат беруді, іс жүргізу процесіне назар аударуды, ауызша пікірлерге уақыт шектеулерін қоюды және сот отырысында аз уақыт өткізіп, сот уақытын көбірек материалдарды оқуға жұмсауды ұсынды. Боуманның ұсыныстары негізінен 1999 жылғы "Әділетке қол жеткізу туралы" заңның IV бөлігі сияқты заңдық нормалар арқылы іске асырылды. "Tanfern Ltd v Cameron MacDonald" [2000] 1 WLR 1311 ісінде, Брук ЛЖ Вулф пен Боуманнан кейінгі Апелляциялық соттың процессуалдық тәсілдерін белгіледі. Шағымдану үшін рұқсат қажет, және оны төменгі сот немесе Апелляциялық сот бере алады, ерекше жағдайларды қоспағанда, мысалы, "азаматтың бостандығы" мәселесі туындағанда. Жалпы ереже бойынша, шағымдар төменгі соттың шешімін қайта қараумен шектеледі, тек егер процестік бұзушылықтар болған жағдайда немесе шешім "ашық қателік" салдарынан дұрыс болмаған жағдайда толық шағымдану мүмкіндігі қарастырылады.
Қылмыстық бөлім
Қылмыстық бөлім 1966 жылы Қылмыстық апелляциялық соттың Апелляциялық сотқа қосылуымен құрылды. Ол айыпталу жолымен (яғни, қазылар алқасымен) өткен сот отырысына қатысты және Crown Court соттары Магистраттар сотынан жолданған күдіктіге үкім шығарған барлық шағымдарды қарастырады. Бөлім сондай-ақ, жаңадан сот отырысын тағайындау туралы бұйрықтар беруге құқылы. Қылмыстық бөлім Жоғарғы Соттың шешімдерімен байланысты болғанымен, іс бойынша бас бостандығынан айыру жазасы болу мүмкіндігіне байланысты үлкен жауапкершілік болғандықтан, өзін шектеуде көбірек икемділік танытады. Бөлімді Бас судья ханым, қазіргі уақытта Уолтон-он-Хилл бароннасы Карр басқарады, оған Қылмыстық бөлімнің вице-президенті, қазіргі уақытта Лорд-Сот Холойд көмектеседі.
Апелляциялық шағым беру тәртібі
Сотқа қол жеткізу туралы 1999 жылғы Заңның 54-59-баптары және 1998 жылғы Азаматтық процессуалдық кодекстің 52-бөлімі 2000 жылғы 2 мамырда күшіне енді және бірыңғай шағымдар жүйесін құрды; барлық шағымдар Апелляциялық сотқа емес, иерархиядағы келесі жоғары сотқа беріледі. Шағым төменгі соттың шешімі дұрыс болмаған жағдайда немесе процессуалдық бұзушылықтар болғанда қабылданады. Апелляциялық сот шағымды қарағанда, жазбаша материалдар негізінде шешім қабылдай алады немесе істі ауызша тыңдауға жібере алады, мұндай жағдай көбінесе жазбаша шағымды қабылдамау өтініш иесін екінші, ауызша өтініш беруге итермелегенде туындайды. Жазбаша өтініш қабылданбаған жағдайда, өтініш беруші бас тарту туралы талқылау үшін ауызша тыңдау өткізуді сұрай алады. 1998 жылғы Азаматтық процессуалдық кодекске сәйкес, шағым қабылдануы үшін «жетістікке жетудің нақты перспективасы» болуы керек немесе «шағымды қарау қажеттігінің басқа да маңызды себебі» болуы тиіс. Белгілі бір шектеулі жағдайларда екінші шағымдарға рұқсат беріледі. Бұл жағдайда шағым Жоғары сотқа немесе Аудандық сотқа беріледі және іс бойынша тарап оны Апелляциялық сотқа шағымдауды қалайды. Сотқа қол жеткізу туралы 1999 жылғы Заңның 55(1)-бабында айтылғандай, егер Аудандық сотқа немесе Жоғары сотқа шағым берілсе және ол сот шешім қабылдаса, Апелляциялық сотқа шағым беруге болмайды, егер сот «маңызды қағидалық немесе практикалық мәселе туындайды» немесе «Апелляциялық соттың оны қарауы үшін басқа да маңызды себеп бар» деп шешпесе. Tanfern Ltd v Cameron MacDonald [2000] 1 WLR 1311 ісінде сот екінші шағымдарға қойылған шектеулер туралы түсініктеме берді, сонымен қатар апелляциялық судьялардың құнды және шектеулі ресурс екенін атап өтті – сот пен судьялардың жұмысын артық жүктемеу үшін шағымдарға шектеулер қою қажет. Апелляциялық сот екі түрлі тыңдау өткізе алады: қарау және толық қайта қарау. 1998 жылғы Азаматтық процессуалдық кодекстің 52.11(1)-тармағында «әділеттілік мүддесі үшін» қайта қарау қажеттілігі туындамаса, шағымдар әрқашан қарау ретінде қаралуы тиіс деп белгіленген. Сот өз шешімдерінде қайта қарауды немесе толық қайта қарауды өткізу туралы шешімді судьялар алқасы қабылдайтынын, мұнда істің мән-жайлары маңызды рөл атқаратынын атап көрсетті. 2004 жылы сот 1059 шағымды қарады, оның ішінде 295-і қабылданды және 413-і тікелей қабылданбады.
Судьялар
Апелляциялық соттың негізгі судьялары – Апелляциялық соттың Лорд-судьялары және Лейди-судьялары. 1981 жылғы Жоғарғы соттар туралы заңда Апелляциялық сот 39 штатты Лорд-судья мен Лейди-судьядан, сондай-ақ Леди Бас судьядан, Мастер Роллден, Корольдік соттың төрағасынан, Отбасылық істер жөніндегі соттың төрағасынан және Жоғарғы соттың канцлерінен тұрады. Зейнеткер Лорд-судьялар мен Лейди-судьялар кейде істерге қатысады, сондай-ақ зейнеткер заңгерлер де қатысады, ал Жоғарғы сот судьяларына да кейде қатысуға рұқсат беріледі. Қылмыстық істер жөніндегі соттың судьясы ретінде қызмет етуге уәкілеттік алған бірқатар аға округтік судьялар бар. 1946 жылдан бері Лорд-судьялар мен Лейди-судьялар тек Жоғарғы соттан тағайындалады; бұрын Лорд-судьялар кейде тікелей адвокаттық алқадан таңдалып алынған. Элизабет Батлер Слосс 1988 жылы Апелляциялық соттың Лейди-судьясы болып тағайындалған алғашқы әйел болды; 1994 жылы оны «Лейди-судья» деп атауға нұсқау берілгенге дейін ол ресми түрде «Лорд-судья» деп аталды, ал 1981 жылғы Жоғарғы соттар туралы заңның 3-бабындағы ресми атауы 2003 жылғы Соттар туралы заңмен өзгертілді. Кэтрин Тирлволл 2017 жылы тағайындалған он екінші Лейди-судья болды, бұл белсенді Лейди-судьялардың санын 39-дан 9-ға жеткізді. Апелляциялық соттағы жұмыстың бөлінуі 2005 жылғы статистикада көрсетілген, онда Лорд-судьялар мен Лейди-судьялар жұмыс уақытының 66 пайызын, Жоғарғы сот судьялары 26 пайызын, ал округтік және Жоғарғы сот судьяларының орынбасарлары 8 пайызын құрады. Лорд-судьялар мен Лейди-судьяларға қазіргі уақытта 188 900 фунт стерлинг, Мастер Роллге 205 700 фунт стерлинг, ал Леди Бас судьяға 230 400 фунт стерлинг төленеді. Азаматтық істер жөніндегі бөлімді қазіргі уақытта сэр Джеффри Вос басқаратын Мастер Ролл басқарады; Жоғарғы соттың канцлері және Отбасылық істер жөніндегі соттың төрағасы бірнеше апта бойы Азаматтық істер жөніндегі бөлімді жүйелі түрде басқарады. Бірнеше Азаматтық істер жөніндегі Лорд-судьялар Қылмыстық істер жөніндегі бөлімге жіберіледі, оны қазіргі уақытта Леди Бас судья Сью Карр басқарады.
Хабар тарату
2013 жылдың 31 қазанында алғаш рет Апелляциялық сот сот залында камераларды (70 секундтық эфирлік кешіктірумен) «тікелей» эфирге беруге рұқсат берді. 1925 жылдан бастап барлық соттарда камераларға тыйым салынған (дегенмен, Ұлыбританияның Жоғарғы соты құрылған 2009 жылдан бері оларға рұқсат берілді). 2013 жылғы Қылмыс және соттар туралы заңға енгізілген өзгерістерге байланысты қазіргі таңда кейбір соттарда камераларға рұқсат берілуде. 2013 жылы күніне тек бір соттың отырысын ғана эфирге беруге болады.