Хованщина: Опера және 1960 жылғы советтік фильм

Кіріспе

Модест Муссоргскийдің операсы, 1960 жылғы осы операға негізделген совет фильмі.

Хованщина (кейде Хованский ісі деп аударылады) – Модест Муссоргскийдің бес актідегі операсы (ұлттық музыкалық драма деп аталады). Бұл шығарма 1872–1880 жылдары Санкт-Петербургте жазылған. Композитор либреттоны тарихи деректерге сүйене отырып жазды. Композитор 1881 жылы қайтыс болғанда операның фортепианолық партитурасы дерлік аяқталған еді, бірақ оркестрлеуге қатысты жұмыс толыққанды болған жоқ. Муссоргскийдің бұрынғы «Борис Годунов» операсы сияқты, «Хованщина» да Ресей тарихындағы бір эпизодты бейнелейді, бұл туралы композиторға досы, сыншы Владимир Стасов алғаш хабарлаған. Опера князь Иван Хованскийдің, Ескі Нарымдықтардың (старообрядшылардың) және Мәскеу стрелецтерінің регент София Алексеевнаға, сондай-ақ Ресейде батыстық үлгіде реформалар енгізуге тырысқан екі жас патша – Петр I мен Иван V-ке қарсы көтерілісін көрсетеді. Хованский 1682 жылғы Мәскеу көтерілісін ұйымдастыруға көмектесті, нәтижесінде София кіші інісі Иван мен жарты інісі Петрдің атынан регент болып таққа отырды. 1682 жылдың күзінде князь Иван Хованский Софияға қарсы шықты. Ескі Нарымдықтар мен стрелецтердің қолдауымен Хованский, өзін жаңа регент етіп тағайындауды көздегендіктен, Патриарх Никоновтың реформаларын кері қайтаруды талап етті. София мен оның сарайы Мәскеуден қашуға мәжбүр болды. Ақырында София дипломат Федор Шакловитидің көмегімен «Хованщина» (Хованский ісі) деп аталатын оқиғаны басуға қол жеткізді, ол Хованскийден кейін Мәскеу стрелецтерінің басшысы болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ескі Нарымдықтар жаппай өзін-өзі өлтірді (операда осылай көрсетілген). Николай Римский-Корсаков 1881–1882 жылдары «Хованщинаны» аяқтады, қайта қарады және оркестрледі. 1958 жылы Дмитрий Шостаковичке келесі жылы шыққан фильм үшін операны қайта қарау және қайта оркестрлеу тапсырылды. Қазір көбінесе Шостаковичтің нұсқасы орындалады. 1913 жылы Игорь Стравинский мен Морис Равель Сергей Дягилевтің өтініші бойынша өздерінің аранжировкаларын жасады. Федор Шаляпин Досифейдің рөлін Римский-Корсаковтан басқа оркестрлеуде ойнаудан бас тартқандықтан, Дягилевтің труппасы жетістікке жетпеген оркестрлеулердің қоспасын пайдаланды. Стравинский-Равельдің оркестрлеуі ұмытылды, тек Стравинскийдің финалы кейде қолданылады. Операның негізінде 1682 жылғы Мәскеу көтерілісі мен бірнеше айдан кейін болған Хованский ісі жатса да, оның басты тақырыптары – Петр I патшалыққа келген кездегі прогрессивті және реакциялық саяси күштер арасындағы күрес, сондай-ақ Петрдің батыстық реформаларынан бұрынғы Ескі Мәскеудің өлімі. Опера Римский-Корсаковтың редакциясы бойынша алғаш рет 1886 жылы қойылды.

Khovanshchina (, sometimes rendered The Khovansky Affair) is an opera (subtitled a 'national music drama') in five acts by Modest Mussorgsky. The work was written between 1872 and 1880 in St. Petersburg, Russia. The composer wrote the libretto based on historical sources. The opera was almost finished in piano score when the composer died in 1881, but the orchestration was almost entirely lacking. Like Mussorgsky's earlier Boris Godunov, Khovanshchina deals with an episode in Russian history, first brought to the composer's attention by his friend the critic Vladimir Stasov. It concerns the rebellion of Prince Ivan Khovansky, the Old Believers, and the Muscovite Streltsy against the regent Sofia Alekseyevna and the two young Tsars Peter the Great and Ivan V, who were attempting to institute Westernizing reforms in Russia. Khovansky had helped to foment the Moscow Uprising of 1682, which resulted in Sofia becoming regent on behalf of her younger brother Ivan and half brother Peter, who were crowned joint Tsars. In the fall of 1682 Prince Ivan Khovansky turned against Sofia. Supported by the Old Believers and the Streltsy, Khovansky – who supposedly wanted to install himself as the new regent – demanded the reversal of Patriarch Nikon's reforms. Sofia and her court were forced to flee Moscow. Eventually, Sofia managed to suppress the so called Khovanshchina (Khovansky affair) with the help of the diplomat Fyodor Shaklovity, who succeeded Khovansky as leader of the Muscovite Streltsy. With the rebellion crushed, the Old Believers committed mass suicide (in the opera, at least). Nikolai Rimsky Korsakov completed, revised, and orchestrated Khovanshchina in 1881–1882. In 1958 Dmitri Shostakovich was commissioned to revise and reorchestrate the opera for a film version released the following year. It is the Shostakovich version which is now usually performed. In 1913 Igor Stravinsky and Maurice Ravel made their own arrangement at Sergei Diaghilev's request. When Feodor Chaliapin refused to sing the part of Dosifey in any other orchestration than Rimsky Korsakov's, Diaghilev's company employed a mixture of orchestrations which did not prove successful. The Stravinsky Ravel orchestration was forgotten, except for Stravinsky's finale, which is still sometimes used. Although the background of the opera comprises the Moscow Uprising of 1682 and the Khovansky affair a few months later, its main themes are the struggle between progressive and reactionary political factions during the minority of Tsar Peter the Great and the passing of old Muscovy before Peter's westernizing reforms. It received its first performance in the Rimsky Korsakov edition in 1886.

Композициялық тарихы

Іс-қимыл Аяқталу күні (соңғы) Ескертулер 1-акт 1. Алдын ала: Мәскеу өзенінің үстіндегі таң 4 қыркүйек 1874 ж. Дмитрий Стасовқа алғаш рет 1873 ж. 2 тамызда айтылған. 2. Стрельцы сөйлейді, Кузка ән салады 2 тамыз 1873 ж. Стасовқа 2 тамыз 1873 ж. айтылды. 3. Жазушы келеді; Шаклович өзінің айыптауын жазады 23 шілде 1873 ж. Стасовқа 23 шілде 1873 ж. алғаш рет айтылды. 4. Көпшілік кіріп, жазушыны 2 қаңтар 1875 ж. жарлықты оқуға мәжбүрлейді. Римский-Корсаковтың нұсқасынан алынып тасталды. 1873 ж. басталды. 5. Иван Хованский Стрельцымен бірге кіреді 18 мамыр 1876 ж. 6. Эмма, Андрей және Марфа 18 мамыр 1876 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасында қысқартылды, бірақ Мусоргскийдің 1879 ж. соңғы либреттосына сәйкес емес. 7. Эмманы өзіне қалаған Иван Хованскийдің оралуы; Досифейдің кіруі, ол баршаны сөкпектейді 18 мамыр 1876 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасында қысқартылды. 8. Досифейдің зар жыры 30 шілде 1875 ж. 2-акт 1. Голицын Софияның хатын оқиды 7 тамыз 1875 ж. 2. Голицын анасының хатын оқиды 7 тамыз 1875 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасынан алынып тасталды. 3. Голицын Пастормен бірге 2 тамыз 1875 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасынан және Мусоргскийдің соңғы жоспарынан алынып тасталды. 4. Марфаның болжауы 20 тамыз 1870 ж. Бастапқыда "Бобыл" операсы үшін жазылған. 1878 ж. 24 шілдедегі соңғы нұсқасы. 5. Иван Хованский келеді; дау басталды 16 тамыз 1876 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасында қысқартылды. 6. Досифейдің келуі 14 қазан 1875 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасында қысқартылды. 7. Марфа оралады; Шакловичтің кіруі 12 қыркүйек 1876 ж. 8. [Жазбаланбаған аяқталу] Римский-Корсаков "Таң" тақырыбын қайталайды, ал Шостакович Преображенский маршының алдын ала көрінісін қосады. Мусоргский алдымен бір аккордпен аяқтауды жоспарлаған, бірақ кейін соңғы квинтетке шешім қабылдады. 3-акт 1. Ескі сенушілер хоры 31 желтоқсан 1875 ж. 2. Марфаның әні 18 тамыз 1873 ж. Мусоргский оркестрледі, 24-25 қараша 1879 ж. Бастапқыда F мажорда жазылған; Мусоргский кейіннен оны G мажорға көшірді, бұл Ескі сенушілер хорына оған қосылуға мүмкіндік берді. 3. Марфа мен Сусаннаның қақтығысы 5 қыркүйек 1873 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасында осы көріністі кесу үшін байланыстыратын бөліктер жазылған. Мусоргский бұл сахнаны кейін қысқартты. 4. Досифейдің араласуы және Марфаның мойындауы 13 ақпан 1876 ж. Мусоргский бұл сахнаны кейін қысқартты. 5. Шакловичтің ариясы 6 қаңтар 1876 ж. 6. Стрельцы кіреді 30 мамыр 1876 ж. Мусоргский оркестрледі. 7. Стрельцы әйелдері оларды ішімдікке берілгені үшін сөкпектейді 30 мамыр 1876 ж. 8. Кузканың мерекесі 22 қыркүйек 1876 ж. Римский-Корсаковтың нұсқасынан алынып тасталды. 9. Жазушы патша Петрдің Стрельцыға шабуыл жасағаны туралы хабармен келеді 10 маусым 1880 ж. 10. Иван Хованскийге шағым, ол патша Петрге қарсы күресуге қарсы шешім қабылдады 10 маусым 1880 ж. 4-акт, 1-көрініс 1. Иван Хованский үйде, той-думанда 5 тамыз 1880 ж. 2. Парсы құлдарының биі 16 сәуір 1876 ж. Римский-Корсаков оркестрледі, Мусоргскийдің рұқсатымен, оның өмірінде. 3. Шаклович келеді; Иван Хованскийдің құрметіне ән; Хованский өлтірілді 5 тамыз 1880 ж. 4-акт, 2-көрініс 1. Голицыннің жер аударылуы 23 мамыр 1880 ж. Бұл оқиғаны алдын ала болжаған Марфаның болжауына негізделген. 2. Досифей Марфамен бірге 23 мамыр 1880 ж. Стасовқа алғаш рет 1876 ж. 25 желтоқсанда айтылған. 3. Андрей Марфаны Эмма туралы сұраққа алады 7-8 шілде 1879 ж. Стасов Мусоргскийге 15 тамыз 1873 ж. алғаш рет айтқан. 4. Стрельцы кіреді 23 мамыр 1880 ж. 5. Стрельцы әйелдері күйеулерін кешірмеуді өтінеді 23 мамыр 1880 ж. 6. Преображенский маршы; Стрешнев Петрдің Стрельцыны кешіргенін баяндайды 23 мамыр 1880 ж. 5-акт 1. Досифейдің ариясы 14 сәуір 1880 ж. Стасовқа 14 тамыз 1873 ж. айтылды. Римский-Корсаков Досифейдің 1-актідегі зар жырынан материалмен кеңейтті. 2. Андрей Эмманы іздейді; Марфа оған ән салады 10 қыркүйек 1879 ж. Хаттарда 23 шілде 1873 ж. айтылған, бірақ толық қолжазба жоғалды: тек дауыстық бөліктер сақталған. 3. Досифей оралады 28 тамыз 1880 ж. 4. Махаббат реквиемі 10 қыркүйек 1879 ж. Жазылған, бірақ жазбаға түспеген. Римский-Корсаков өзінің нұсқасында қайта құрды: бұл қайта құруды Шостакович та қолданды. 5. Соңғы хор 17 тамыз 1880 ж. Ескі сенушілер әуеніне негізделген, және Мусоргский аяқтамаған (немесе жоғалған). Римский-Корсаков осы күйді қолданады және Преображенский маршын қайталайды. Шостакович Римский-Корсаковтың хорын сақтап, "Таң" күйін қайталайды. Стравинский өзінің хорын Мусоргскийдің белгіленген мелодиясына, сондай-ақ Ескі сенушілерге қатысты тағы екі тақырыпқа негіздеді (олардың 3-актідегі хоры және 5-актіде ашылатын оркестрлік мотив). Либретто 1879 ж. жазылған, және...

ActionCompletion date (latest)Remarks Act 1 1. Prelude: Dawn over the Moscow River 4 September 1874 First mentioned to Dmitry Stasov on 2 August 1873 2. Streltsy talk, Kuzka sings 2 August 1873 Mentioned to Stasov on 2 August 1873 3. Scribe arrives; Shaklovity dictates his denunciation 23 July 1873 First mentioned to Stasov on 23 July 1873 4. The crowd enters and forces the Scribe to read the proclamation 2 January 1875 Omitted from Rimsky Korsakov's version. Begun 1873. 5. Ivan Khovansky enters with Streltsy 18 May 1876 6. Emma, Andrey, and Marfa 18 May 1876 Shortened in Rimsky Korsakov's version, but not according to Mussorgsky's final 1879 libretto 7. Return of Ivan Khovansky, who desires Emma for himself; entry of Dosifey, who berates everyone 18 May 1876 Shortened in Rimsky Korsakov's version 8. Dosifey's lament 30 July 1875 Act 2 1. Golitsin reads Sophia's letter 7 August 1875 2. Golitsin reads his mother's letter 7 August 1875 Omitted from Rimsky Korsakov's version 3. Golitsin with the Pastor 2 August 1875 Omitted from Rimsky Korsakov's version, and Mussorgsky's final plan 4. Marfa's fortune telling 20 August 1870 Originally written for the projected opera Bobyl. Final version from 24 July 1878. 5. Ivan Khovansky arrives; quarrel ensues 16 August 1876 Shortened in Rimsky Korsakov's version 6. Arrival of Dosifey 14 October 1875 Shortened in Rimsky Korsakov's version 7. Marfa returns; Shaklovity's entry 12 September 1876 8. [Unwritten ending] Rimsky Korsakov reprises the Dawn theme, while Shostakovich adds a foreshadowing of the Preobrazhensky March. Mussorgsky first intended to close with a single chord, but later decided on a final quintet. Act 3 1. Chorus of Old Believers 31 December 1875 2. Marfa's song 18 August 1873 Orchestrated by Mussorgsky, 24–25 November 1879. Originally written in F major; Mussorgsky later transposed it to G major, allowing the Old Believer's chorus to connect to it. 3. Confrontation between Marfa and Susanna 5 September 1873 In Rimsky Korsakov's version, connecting bars are written to make it possible to cut this scene. Mussorgsky later shortened this scene. 4. Intervention of Dosifey and Marfa's confession 13 February 1876 Mussorgsky later shortened this scene. 5. Shaklovity's aria 6 January 1876 6. Streltsy enter 30 May 1876 Orchestrated by Mussorgsky 7. Streltsy's wives scold them about their drinking 30 May 1876 8. Kuzka's celebration 22 September 1876 Omitted from Rimsky Korsakov's version 9. Scribe arrives with news of Tsar Peter's attack on the Streltsy 10 June 1880 10. Appeal to Ivan Khovansky, who decides against fighting Tsar Peter 10 June 1880 Act 4, scene 1 1. Ivan Khovansky at home, being entertained 5 August 1880 2. Dance of the Persian Slaves 16 April 1876 Orchestrated by Rimsky Korsakov, with Mussorgsky's approval, within his lifetime 3. Shaklovity arrives; song in honor of Ivan Khovansky; Khovansky murdered 5 August 1880 Act 4, scene 2 1. Golitsin's exile 23 May 1880 Based on Marfa's fortune telling, which had predicted this event 2. Dosifey with Marfa 23 May 1880 First mentioned to Stasov on 25 December 1876 3. Andrey confronts Marfa about Emma 7–8 July 1879 First mentioned by Stasov to Mussorgsky on 15 August 1873 4. Streltsy enter 23 May 1880 5. Streltsy's wives plead that their husbands not be pardoned 23 May 1880 6. Preobrazhensky March; Streshnev relates Peter's pardon of the Streltsy 23 May 1880 Act 5 1. Dosifey's aria 14 April 1880 Mentioned to Stasov on 14 August 1873. Expanded by Rimsky Korsakov with material from Dosifey's act 1 lament 2. Andrey searches for Emma; Marfa sings to him 10 September 1879 Mentioned in letters as early as 23 July 1873, but complete manuscript lost: only vocal parts survive 3. Dosifey returns 28 August 1880 4. Love Requiem 10 September 1879 Composed, but not written down. Reconstructed by Rimsky Korsakov in his version: this reconstruction is also used by Shostakovich 5. Final chorus 17 August 1880 Based on an Old Believer melody, and not finished by Mussorgsky (or lost). Rimsky Korsakov uses this tune and reprises Preobrazhensky march. Shostakovich keeps Rimsky Korsakov's chorus and adds a reprise of the Dawn. Stravinsky bases his chorus on Mussorgsky's designated melody, as well as two other themes related to the Old Believers (their act 3 chorus and the orchestral motive that opens act 5). The libretto was written out by 1879, and shows some inconsistencies with the actual text set to music. The above table is based on those of Richard Taruskin (in Musorgsky: Eight Essays and an Epilogue) and Ламм, Павел Александрович (in the preface to his edition of the vocal score).

Өнер тарихы

Санкт-Петербургтегі және әлемдік премьерасы 1886 жылғы 21 ақпанда (О.С. 9 ақпан) Римский-Корсаков редакциясы бойынша өтті. Сондай-ақ Санкт-Петербургте 1893 жылғы 27 қазанда операны Ресей опера қоғамының әртістері ұсынды. Ресей жеке операсы 1897 жылғы 12 қарашада Микеле Эспозитоның дирижерлігімен, Константин Коровин, Аполлинарий Васнецов және Сергей Малютиннің сахналық дизайнымен Солодовников театрында Мәскеу премьерасын ұсынды. Екі қалада 1910 және 1911 жылдары қойылымдар болды, біріншісі Мәскеудегі Зимин операсында, Палициннің сахналық безендірулерімен Маторин жүргізді, ал екіншісі Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында, Альберт Коутс дирижерлік етті. «Хованщина» 1913 жылы Париждегі Театр-де-Шамп-Элизеге жетті, онда Эмиль Купер (Купер) Игорь Стравинский мен Морис Равелдің бірлесіп жазған жаңа оркестрлеуінде Диагилевтің қойылымын жүргізді. Федор Шаляпин Досифейді Римский-Корсаковтан басқа оркестрлеуде орындауға келмейтіндіктен, париждіктер сәтсіз аяқталған гибридтік нұсқаны естіді, ал бұл оркестрлеу ұмытылды. Тек Стравинский жазған финал ғана сақталды және 1914 жылы жарық көрді. Ол кейде Дмитрий Шостаковичтің финалын ауыстырады, мысалы, 1989 жылы Венада Клаудио Аббадоның қойылымында. Сондай-ақ 1913 жылы ол Лондондағы Theatre Royal Drury Lane театрында ұсынылды. Ол алғаш рет 1931 жылы Нью-Йоркте қойылды. Шостаковичтің редакциясы, Павел Ламм басылымында, алғаш рет 1960 жылғы 25 қарашада Киров театрында Сергей Ельциннің дирижерлігімен, Федоровскийдің дизайнымен ұсынылды. «Хованщинаны» Нью-Йорк Метрополитен Операсы 1950 жылға дейін сахнаға қоймады, бірақ 1919 жылдан бастап Мет үзінділерін орындады. 1950 жылғы қойылым ағылшын тілінде орындалды және Рисе Стивенс Марфа, Лоренс Тиббет Иван князь және Джером Хайнс Досифей рөлінде болды. Декорациялар мен костюмдерді орыс-литвалық суретші Мстислав Добужинский жасады. Бұл қойылым 1950 жылы тек төрт рет көрсетілді, ал Мет 1985 жылға дейін «Хованщинаны» қайта қоймады, бұл жолы орыс тілінде. Жаңа қойылым Август Эвердингтің сахналауымен, Минг Чо Лидің дизайнымен, Шостаковичтің оркестрлеуін пайдаланды, Марти Талвела Досифей және Наталья Ром Эмма рөлінде болды. Содан бері ол Метте бірнеше рет қайта жаңғыртылды, соңғы рет 2012 жылы, ол кезде Стравинскийдің соңғы сахнасы алғаш рет қолданылды. Метрополитенде Ресей труппаларының «Хованщина» қойылымдары да болды. Соңғы кезде оны Уэльстің Ұлттық операсы Уэльсте де, Англияда да, сондай-ақ 2007 жылы Мюнхендегі Баварлық мемлекеттік операсында Кент Нагано жетекшілігімен орындады. «Хованщинаны» Ресейден тыс жерлерде сахнада жиі көруге болмайды, бірақ ол 23 рет толық жазылған, оның ішінде жеті бейнежазба бар.

The St. Petersburg and world premiere took place on 21 February (9 February O. S.), 1886 using the Rimsky Korsakov edition. Also in St. Petersburg on 27 October 1893 the opera was presented by artists of the Russian Opera Society. The Russian Private Opera presented the Moscow premiere at the Solodovnikov Theater on 12 November 1897 conducted by Michele Esposito, with scene designs by Konstantin Korovin, Apollinary Vasnetsov, and Sergey Malyutin. There were 1910 and 1911 productions in the two cities, the first by the Zimin Opera in Moscow and conducted by Palitsīn scenes by Matorin, while the second was at St. Petersburg's Mariinsky Theatre and conducted by Albert Coates. Khovanshchina reached the Théâtre des Champs Élysées in Paris in 1913, where Emil Cooper (Kuper) conducted a Diaghilev production, in a new orchestration written collaboratively by Igor Stravinsky and Maurice Ravel. Because Feodor Chaliapin was unwilling to sing Dosifei in any orchestration other than Rimsky Korsakov's, the Parisians heard a hybrid version which proved unsuccessful, and this orchestration was forgotten. Only the finale, which was composed by Stravinsky, has survived and was published in 1914. It occasionally replaces Dmitri Shostakovich's finale in some productions, such as Claudio Abbado's 1989 production in Vienna. Also in 1913, it was presented in London at the Theatre Royal Drury Lane. It was produced in New York for the first time in 1931. The Shostakovich version, in Pavel Lamm's edition, was first presented on 25 November 1960 at the Kirov Theater, conducted by Sergey Yeltsin with sets designed by Fedorovsky. Khovanshchina was not staged by New York's Metropolitan Opera until 1950, although excerpts were performed by the Met as early as 1919. The 1950 production was sung in English and featured Risë Stevens as Marfa, Lawrence Tibbett as Prince Ivan and Jerome Hines as Dosifei. The sets and costumes were designed by the Russo Lithuanian artist Mstislav Dobuzhinsky. That production received only four performances in 1950, and the Met did not stage Khovanshchina again until 1985, this time in Russian. The new production was staged by August Everding, designed by Ming Cho Lee, and used the Shostakovich orchestration, with Martti Talvela as Dosifei and Natalia Rom as Emma. It has since been revived several times at the Met, most recently in a 2012 run, during which Stravinsky's final scene was employed there for the first time. Performances of Khovanshchina by visiting Russian companies have also appeared at the Met. More recently, it was performed by Welsh National Opera in both Wales and England as well as at the Bayerische Staatsoper in Munich under Kent Nagano in 2007. Khovanshchina is not seen on stage often outside Russia, but it has been recorded complete 23 times, including seven videos.

Рөлдер

Роль
Дауыс түрі
Мәскеу құрамы
Ресейлік жеке опера
12 қараша 1897 жыл
Мәскеу
(Дирижері: Микеле Эспозито)
Мәскеу құрамы
Зимин операсы, 1910 жыл
(Дирижері: Палицын)
Санкт-Петербург құрамы
Мариинский театры, 1911 жыл
(Дирижері: Альберт Коутс)
Иван Хованский князі, Стрелецтер басшысы
Антон Бедлевич
Капитан Запорожец
Василий Шаронов
Андрей Хованский князі, оның ұлы
тенор
Пётр Иноземцев
Андрей Лабинский
Василий Голицин князі
тенор
Яков Карклин
Антон Секар Рожанский
Иван Ершов
Досифей, раскольниктердің (Ескі сенімділердің) басшысы
басс
Федор Шаляпин
Василий Петров
Федор Шаляпин
Бояр Федор Шакловитый
баритон
И. Соколов
Николай Шевелев
Павел Андреев
Марфа, раскольница
меццо-сопрано
Серафима Селюк Рознатовская
Вера Петрова Званцева
Евгения Збруева
Сусанна, ескі раскольница
сопрано
Анастасия Рубинская
Елена Николаева
Көшірмеші
тенор
Григорий Кассилов
Григорий Угринович
Эмма, неміс кварталынан келген қыз
сопрано
Варвара Антонова
Мария Коваленко
Пастор
баритон
Николай Кедров
Варсонофьев, Голициннің жеке кеңесшісі
баритон
Михаил Малинин (Борис Малинин мен Марина Раскованың әкесі)
Кузька, стрелец (мушкетёр)
тенор
Михаил Левандовский
Владимир Лосев
Стрешнев, Боярин
тенор
Хор: Стрелецтер, раскольниктер, қызметші қыздар және Иван Хованский князінің парсы құлдары, халық

Мусоргский 1876 жылғы 16 қаңтарда Владимир Стасовқа жолдаған хатында Марфаны контральто деп атады. Варсонофьевтің партиясы 2-ші актіде бас немесе баритон үшін күтілетіндей бас кілтінде жазылған; бірақ 4-ші актіде тенор үшін күтілетіндей (бәлкім, октава төмен естіледі) үш сызықты кілтпен жазылған.

Учаскенің тарихи негізі

Жас патша Федор III-нің өлімі Ресейді мұрагерлік дағдарысқа ұшыратты. Принц Иван Хованскийдің қолдауымен Федордың 16 жасар ауру ағасы Иван мен 10 жасар жарты ағасы Петр бірлесіп билеушілер ретінде тағайындалды, ал олардың үлкен әпкесі София регенттік қызметін атқаратын болды. София, өзінің сүйіктісі саналатын, қуатты сарайлық және либералды саясаткер, принц Василий Голицинмен одақтасты. Опера жазылған кезде Императорлық Ресейде қолданыста болған ережелерге сәйкес, Романов әулетінің мүшелерін сахнада бейнелеуге тыйым салынғандықтан, Мусоргский сюжеттегі басты кейіпкерлерді тура көрсетудің орнына, символдар мен тікелей айтылмаған сілтемелерді пайдаланды. София, Иван және Петр сахнада көрінбейді. «Хованщинаның» басты тақырыбы 1-ші актідегі «Ах, ты Родная, Матушка Русь» хорында («Сенің басыңа келген қайырлы жандар, Ана Ресей») ашық айтылады, онда Ресейдің сыртқы жаудың емес, ішкі жікке бөлінудің салдарынан қан кешіп, өліп бара жатқанына қайғырылады. Іс жүзінде үш жақты азаматтық соғыс болып жатыр, ол Ресей тарихының он екі жылын бір оқиғаға сығып жинағандай. Патша сарайы жаңаруға ұмтылып жатыр, ал екі күш осы өзгерістерге қарсы тұрады: Стрельцы және Ескі сенушілер. Стрельцы – бұрынғы элиталық сарбаздар/қорғаушылар ( «Стрельцы» сөзінің мағынасы – «атушылар», «мушкетерлер» сияқты), өзінің шарықталу шағынан өткен және мерзімі белгісіз демалысқа шығарылған. Олар ханзада Иван Хованскийге фанатикалық адал. Ескі сенушілер – мемлекеттік шіркеуден шығып, патриарх Никонның реформаларына қарсы болған орыс православиешілері; олар таққа мұрагерлік құқығына да қарсы шығып, Ресей патриархын мойындаудан бас тартты. Олардың жетекшісі – Досифей. Петр патшаның бақытына орай, бұл екі топ бір-бірін жек көреді, себебі Стрельцы – тәртіпсіз, нашар мінезді адамдар, ал Ескі сенушілер – ізгі, тақуа аскеттер. Операдағы үш бас теріс рөлдегі әрқайсысы өзін ішкі жауларына қарсы «нағыз» Ресейдің өкілі деп санайды: ханзада Иван Хованский – ақсүйек тегі мен әскери қабілеті арқылы, Досифей – діні арқылы, ал Шахлович – Петр патшаны қолдау арқылы заңдылықты дәлелдеуге тырысады.

The death of the young Tsar Fyodor III has left Russia with a crisis of succession. Supported by Prince Ivan Khovansky, Fyodor's sickly brother Ivan, who is 16, and his half brother Peter, who is only 10, have been installed as joint rulers, with their older sister Sofia acting as regent. Sofia has allied herself with Prince Vasily Golitsin, a powerful courtier and liberal politician, who is also her alleged lover. Due to regulations applicable at the time of the composition of the opera in Imperial Russia, it was forbidden to portray members of the Romanov dynasty on stage, so Mussorgsky had recourse to a series of symbols and indirect mention of main characters in the plot. Sofia, Ivan and Peter never actually appear on stage. The principal theme of Khovanshchina is stated outright in the choral number "Akh, ty Rodnaya, Matushka Rus'" in act 1 ("Woe to thee, native, Mother Russia"), which laments that Russia is bleeding and dying not because of a foreign enemy, but because of fragmentation within. Something like a three way civil war is in progress, which basically compresses twelve years of Russian history into one telling. The Tsarist court is modernizing, and two powerful forces are resisting these changes: the Streltsy and the Old Believers. The Streltsy are decommissioned elite soldiers/guards ("Streltsy" literally means "shooters", just like "musketeers"), past their prime and on indefinite furlough. They are fanatically loyal to Prince Ivan Khovansky. The Old Believers are Russian Orthodox Christians who have left the state sponsored church because they disagree with the Patriarch Nikon's reforms; they also challenge the line of succession to the throne and have refused to recognize the Russian Patriarch. Their leader is Dosifey. Fortunately for Czar Peter, these two factions despise each other, as the Streltsy are rowdy degenerates and the Old Believers are pious ascetics. Each of the three principal basses in the opera believes himself to represent the "true" Russia against her internal enemies: Prince Ivan Khovansky claims legitimacy by noble birth and military prowess, Dosifey by religion, and Shaklovity by supporting Czar Peter.