Кіріспе

Неофашистік саяси идеологиялар жиынтығы

ұлтшыл саяси идеология

«Үшінші позиция» – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Еуропасында алғаш рет сипатталған неофашистік саяси идеологиялар жиынтығы. Салқын соғыс кезеңінде қалыптасқан бұл идеология, Батыс блогының капитализмі мен Шығыс блогының коммунизмі арасындағы үшінші позицияны ұсынатынын мәлімдегендіктен осылай аталады.

Тарих

"Үшінші позиция" термині Еуропада туындады, ал Үшінші позиция саясатының негізгі көкжиегі итальян фашизмі, пруссиялық социализм, ұлттық большевизм (оңшыл ультранационализм мен солшыл большевизмнің біріктірілген түрі) және страссеризм (радикалды, көпшілікке бағытталған, жұмысшыларға негізделген, нацизмнің социалистік нысаны, оны нацистік партияның "сол қанаты" қолдады – Отто мен Грегор Страссер ағайындары, 1934 жылы "Ұзын пышақтар түнінде" жойылғанға дейін) болды. Неофашист, неонацист жазушы Фрэнсис Паркер Йоки коммунистер мен фашистердің арасындағы одақты "қызыл-қоңыр одақ" деп атады (қызыл түс коммунизмді, ал қоңыр түс нацизмді білдіреді). Йоки сонымен қатар үшінші әлемнің азаттық қозғалыстарын қолдады.

Германия

Querfront ("Крестный фронт") – 1920-жылдардағы Веймар республикасы кезінде Германиядағы консервативті революционерлердің солшыл күштермен ынтымақтастығы. Эрнст Никиш және басқалар Веймар республикасының қолданыстағы тәртібін құлату үшін коммунистік және капитализмге қарсы ұлттық күштерді біріктіруге тырысты. Ол бұл бірігуді "Ұлттық большевизм" деп атады. Нацистік партияның алғашқы жылдары СС Гауфюрер ретінде нацистік көшбасшы Генрих Гиммлер қысқа уақыт партияның үгіт-насихат бөлімінің басшысы Грегор Штрассердің орынбасары болып жұмыс істеді. Штрассеристік идеялардың күшті әсерінен Гиммлер 1920 жылдары капитализмді сынап, социализмді "табиғи экономикалық жүйе" деп қарастырды. Германияның канцлері генерал Курт фон Шлейхер (1932–1933 жылдары қызмет еткен), Гитлерді өз үкіметін қолдауға мәжбүрлеу үшін нацистік партияның солшыл Strasserist тобын кәсіподақтармен біріктіруге тырысты, бірақ жоспары сәтсіз аяқталды. Бұл термин бүгінде сол және оңшыл топтар арасындағы өзара ену немесе ынтымақтастықты білдіру үшін де қолданылады. Мысалы, 2023 жылдың 24 ақпанында Германияның социалистік солшыл партиясының жетекші тұлғасы Сахра Вагенкнехт пен феминист Элис Шварцердің Украинаға әскери көмек көрсетуді тоқтатып, келіссөздер жүргізуді талап ететін манифестін қолдау мақсатында Берлинде өткен бейбіт митингте, оңшыл фракциялар мен Ресейді қолдайтын адамдар да қатысты.

Франция

1930 және 1940 жылдары радикалды солшыл топтардың бірнеше тармақтары радикалды ұлтшылдықпен байланысты болды. Жак Дориоттың Француз халық партиясы (Француз коммунистік партиясынан шыққан) және Марсель Деаттың Ұлттық халық жиналысы (Жұмысшылар интернационалының француз бөлімінен шыққан). Үшінші позиция идеологиясы Францияда қандай да бір қолдауға ие болды, онда 1985 жылы Жан Жиль Маллиаракис «Үшінші жол» саяси партиясын құрды, Troisième Voie (TV). АҚШ, коммунизм және сионизмді өзінің басты жауы деп есептейтін бұл топ ұлттық революцияға радикалды жолдармен ұмтылды. Бір кезде Groupe Union Défense тобымен байланыста болған TV, 1991 жылға дейін Ұлттық фронтпен жаман қарым-қатынаста болды, содан кейін Маллиаракис оларға жақындауға шешім қабылдады. Осының нәтижесінде TV тарап кетті, ал Кристиан Буше басқарған радикалды тармақ, Nouvelle Résistance, ұлттық большевиктік, кейіннен еуразиялық көзқарастарды қабылдады.

Италия

Италияда үшінші ұстанымды Роберто Фиоре, Габриэле Адинольфи және Пеппе Димитри бірлесіп, итальяндық неофашизм дәстүрінде дамытты. Үшінші позицияның идеологиясы милитаристік тұжырымдамамен, ұлттық азаттық қозғалыстарына жақсы қарайтын палигенетикалық ультраұлтшылдықпен, нәсілдік бөлінуді қолдаумен және әскерлік өмір салтын қабылдаумен ерекшеленеді. Фиоре идеологияның мәдени негізін қалыптастыру үшін Юлиус Эволаның ауылдық идеологиясын пайдаланды және оны мәдени-рухани төңкеріс құмарлығымен үйлестіруге тырысты. Ол заманауи оңшылдардың кейбір ұстанымдарын қабылдады, әсіресе Ален де Бенуаның этноплюрализмін және Освальд Мослидің (басқалармен қатар) «Еуропа – бір ұлт» кампаниясымен байланысты Еуропаға кең ауқымды үндеуді қолдады. Фиоре 1978 жылы «Терза Позиция» қозғалысын құрушылардың бірі болды. Бүгінде Италияда үшінші позиция идеяларын Фиоре басқаратын «Forza Nuova» және «CasaPound» қозғалысы, яғни оңшыл әлеуметтік орталықтар желісі ұсынады.

Ұлыбритания

1980 жылдары Ұлыбританияның фашистік партиясы – Ұлттық фронт, оның ең табысты кезеңі 1970 жылдары болған, Страссеристік фракция басып алды, олар өздерін «Үшінші позициялықтар» деп атады. Страссеристер басқарған Ұлттық фронтты Бейкер идеологиялық тұрғыдан Ұлттық большевиктер деп сипаттады. «Жаңа оңшылдардың» (Nouvelle Droite) ықпалын көрсете отырып, Страссеристік ресми Ұлттық фронт «барлық түсті расистердің кең фронтына» қолдау көрсетті, олар көпұлтты қоғам мен капитализмді жоюды көздеді, сондай-ақ Луи Фаррахан мен Маркус Гарви сияқты қара нәсілді ұлтшылдарды мақтады. Олардың «Национализм бүгін» басылымында Ливия мен Иран үкіметтері туралы жағымды мақалалар жарияланды, олар халықаралық саясаттағы капитализмге және марксизмге қарсы әлемдік үшінші күш ретінде ұсынылды; оның мүшелері Ливия басшысы Муаммар Каддафитің ықпалын және оның «Үшінші Халықаралық теориясын» ашық мойындады. Бұл тактикалық және идеологиялық себептерге байланысты болуы мүмкін, себебі Ливия мен Иран қаржыландырудың ықтимал көздері ретінде қарастырылды. Бұл жаңа риторика мен идеология партияның көптеген қатардағы мүшелерін бөліп тастады. Ішкі проблемалар туындады, 1989 жылы Ник Гриффин, Дерек Холланд және Колин Тодд сияқты бірнеше жетекші мүшелері өздерінің «Халықаралық үшінші позиция» тобын құру үшін одан бөлінді. Олардың бірі – итальяндық «Terza Posizione» қозғалысының бұрынғы мүшесі Роберто Фиоре болды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та Саяси зерттеулер қауымдастығы үшінші позиция саясатын кейбір ақ ұлтшыл және неонацистік топтар, мысалы Ұлттық Альянс, Америка майданы, Дәстүрлі жұмысшы партиясы, Патриоттық майдан және Ақ Арийлерге қарсы тұрушылар, сондай-ақ кейбір қара ұлтшыл топтар, мысалы Ислам ұлты, 20-шы ғасырдың соңынан бері насибаттап келген. 2010 жылы Американың үшінші позиция партиясы (кейіннен Американың бостандық партиясы деп аталды) 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы мен Обама әкімшілігінің саясатынан туған оңшыл популистік ашу-ызаны бағыттап, тарату мақсатында құрылды.