Кіріспе

Американдық жазушы және тарихшы Джеймс Траслоу Адамс (18 қазан 1878 – 18 мамыр 1949) – американдық жазушы және тарихшы. Ол Америка тарихы бойынша жаңағы зерттеулерді насихаттауға көмектескен тәуелсіз автор болды, ал оның Жаңа Англия тарихының үш томдығы ғалымдар тарапынан жоғары бағаланады. Ол 1931 жылғы «Америка эпосы» кітабында «Америкалық арман» деген тіркесті қалың жұртқа таныстырды.

Ерте өмір

Адамс Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында, бай отбасында, Элизабет Харпердің (қыз есімі Труслоу) және қор брокері Уильям Ньютон Адамс кішінің ұлы болып дүниеге келді.

Оның әкесі Венесуэланың Каракас қаласында туған. Оның әкесінің әкесі, Уильям Ньютон Адамс аға, Вирджиниядан шыққан ағылшын текті американдық болса, әжесі Кармен Мишелена де Салиас испан текті венесуэлалық, оның тамырлары XVIII ғасырдағы Гипускоа мен Севильяға жетеді. Әкесінің ең ерте атасы – 1638 жылы Мэриленд провинциясына қоныс аударған Англиядан келген Фрэнсис Адамс еді. Адамс 1898 жылы Нью-Йорк университетінің Тандон инженерлік мектебін (бұрынғы Бруклин политехникалық институты) бакалавр дәрежесімен, ал 1900 жылы Йель университетін магистр дәрежесімен аяқтады. Ол инвестициялық банк саласында жұмыс істеп, Нью-Йорк қор биржасының мүшесі болып табылатын фирманың серігі болды. Сонымен қатар, ол Америка тарихының көп томдық сөздігінің редакторы болды. Адамс Рой В. Коулман бас редакторлық қызметін атқара отырып, "Америка тарихының атласы" (Нью-Йорк: Чарльз Скрибнердің ұлдары, 1943) және "Америка тарихының альбомы" (4 томдық) редакторы болды. (Нью-Йорк: Чарльз Скрибнердің ұлдары, 1944).

Америка арманы

Адамс «Америкалық арман» терминін 1931 жылы жариялаған «Америка эпосы» кітабында қолданды. Оның айтуынша, америкалық арман – «әрбір адамның өмірі жақсырақ, бай және толыққанды болуы керек, әрбір адамға қабілетіне және жетістіктеріне сәйкес мүмкіндіктер берілуі тиіс. Бұл арманды еуропалық жоғарғы топтар толыққанды түсінуге шамалары жетпейді, және біздің көптеген адамдарымыз оған шаршап, күмәндана бастадық. Бұл жай ғана автомобильдер мен жоғары жалақы туралы емес, әрбір ер және әйелдің өзінің туа біткен қабілеттеріне сай ең жоғары деңгейге жете алатын және басқалар оларды осылай танитын әлеуметтік тәртіп туралы арман». Дегенмен, Адамс 1920-30 жылдары америкалық арман қауіп төңкеріліп бара жатқанын сезінді. Ол «ақша табу мен материалдық жақсартулар… өмірдің материалдық негізін кеңейту ғана» болып, «өздеріне-өздері мақсатқа айналды, [әдептілік пен ізгілік қасиеттердің] сияқты көрінді» деп шағымданады. Алғашқы америкалық арман әрқашан «сапа мен рухани құндылықтар» туралы болған: «Соңғы ғасырда барлық ұлттардан ондаған миллион адамдарды біздің жағаларға тартқан америкалық арман тек қана материалдық молшылық туралы емес, бірақ ол, әрине, маңызды рөл атқарды. Ол одан да көп нәрсе». Ол «өмір сүру үшін күресіп жүргенде» «өмір сүруді» ұмытып бара жатырмыз деп ескертті. «Америка эпосы» – оның «баға жетпес мұраны» сақтап қалу және прогрестің адамгершілік және моральдық тұрғыдан американдық түсінігін қолдауға жасаған әрекеті. Шынайы америкалық арман – «адамның өмірдегі мәңгілік құндылықтарды іздеуі мен оларға ұмтылуы» және «қарапайым адамның» «қоғамдық рухани және интеллектуалдық өмірдің» еркін аясында «толыққанды дамуына» қол жеткізуі еді.

Екі білім

Адамстың бір эссесінен алынған: "Күдіссіз, екі түрлі білім бар. Бірі – қалай күнкөріс табуға үйретуі керек, ал екіншісі – қалай өмір сүруге үйретуі керек" деген сөздер жиі Джон Адамсқа дұрыс емес жатқызылады. Бұл цитата Адамстың "Болу" немесе "Істеу": Америка білімі туралы эссе" атты мақаласының бір бөлігі болып табылады, ол 1929 жылғы маусымда Forum журналында жарияланған. Эссе американдық білім беру жүйесін, мектепте де, университеттерде де қатты сынға алады және американдық мәдениет пен таптық сананың осы білім беру жүйесін қалыптастырудағы рөлін зерттейді. Адамс осы цитатаның толық нұсқасында былай дейді: "Күдіссіз, екі түрлі білім бар. Бірі – қалай күнкөріс табуға үйретуі керек, ал екіншісі – қалай өмір сүруге үйретуі керек. Мәдениеттің мәнін білген кез келген адам үшін бұл екі нәрсені шатастырмау керек. Біздің көпшілігіміз үшін күнкөріс табу өте маңызды. Қазіргі заманның күрделілігі мен білімнің артуымен, белгілі бір кәсіпке немесе мамандыққа оқу орнында бірнеше жылдық тәжірибені қысқартуға болады, бірақ бұл факт бізді басқа бір нәрсеге мойындауға тосқауыл болмауы керек – яғни, біз кәсіпке немесе мамандыққа үйреніп жатырмыз, бірақ адам ретінде жан-жақты білім алмаймыз."

Өлім

Адамс Коннектикут штатының Саутпорт қаласында тұрды, сол жерде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол аталған ұйымның канцлері және қазынашысы қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол Ұлттық өнер және әдебиет институтының, Массачусетс тарихи қоғамының, Американдық антиквариат қоғамының, Американдық тарихшылар қауымдастығының және Американдық философиялық қоғамының мүшесі болды. Британдық қоғамдардың арасында ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып саналды.