Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық білімді қоғам, қайырымдылық ұйымы және компания Манчестерде, Ұлыбритания
British learned society, charity and company in Manchester, United Kingdom
Манчестер әдеби және философиялық қоғамы, көбінесе Lit. & Phil. деп аталатын, Ұлыбританиядағы ең көне білімді қоғамдардың бірі және Сполдинг джентльмендер қоғамынан кейінгі екінші ең көне провинциялық білімді қоғам болып табылады. Көрікті мүшелерінің қатарында Роберт Оуэн, Джон Дальтон, Джеймс Прескотт Джоул, сэр Уильям Фейрберн, Том Килберн, Питер Марк Рогет, сэр Эрнест Резерфорд, Алан Тьюринг, сэр Джозеф Уитворт және Дороти Ходжкин болған.
The Manchester Literary and Philosophical Society, popularly known as the Lit. & Phil., is one of the oldest learned societies in the United Kingdom and second oldest provincial learned society (after the Spalding Gentlemen's Society). Prominent members have included Robert Owen, John Dalton, James Prescott Joule, Sir William Fairbairn, Tom Kilburn, Peter Mark Roget, Sir Ernest Rutherford, Alan Turing, Sir Joseph Whitworth and Dorothy Hodgkin.
Тарих
1781 жылы ақпанда Томас Персиваль, Томас Барнс, Томас Генри, Томас Баттерворт Бейли және тағы басқалар Манчестер әдеби және философиялық қоғамын құрды. Қоғамның алғашқы ресми отырысы 1781 жылдың 14 наурызында өтті. 1799 жылдың желтоқсанына дейін кездесулер Крос-стрит шіркеуінің артқы бөлмесінде өткізілді, содан кейін қоғам Джордж-стриттегі жеке ғимаратына көшті. Джон Далтон осы ғимаратта тәжірибелерін жүргізді. Джордж-стриттегі қоғамның алғашқы ғимараты Манчестердегі бомбалау кезінде (1941 жылдың қаңтары шамасында) қирады, сол кезде кітапханасында 50 000-нан астам том, сондай-ақ тарихи жәдігерлер, портреттер мен мұрағаттар болды. Оның орнына салынған ғимарат (1960 жылдары салынған) жоғары алюминийлі цементтен (ол "бетондық қатерлі ісікпен" ауырған деп есептеледі) салынды және 1980 жылдары бұзылды. 1964 жылы ол тіркелген қайырымдылық қоры (No. 235313) ретінде тіркелді. Қоғам Манчестердегі Анкоатс ауданындағы Колони Джактин Хауста орналасқан кеңседен жұмыс істейді және үш штаттық қызметкері бар.
It was established in February 1781, as the Literary and Philosophical Society of Manchester, by Thomas Percival, Thomas Barnes, Thomas Henry, Thomas Butterworth Bayley and others. The first formal meeting of the society took place on 14 March 1781. Meetings were held in a back room of Cross Street Chapel until December 1799, after which the society moved into its own premises in George Street. John Dalton conducted his experiments at these premises. The Society's original premises on George Street were destroyed during the Manchester Blitz (around January 1941), at which time its library comprised more than 50,000 volumes as well as historic artefacts, portraits, and archives. Its replacement (built in the 1960s) was constructed using high alumina cement (referred to as having "concrete cancer") and was demolished in the 1980s. It became a registered charity (No. 235313) in 1964. The Society operates from an office situated in Colony Jactin House, Ancoats, Manchester, and has three permanent staff.
Іс-шаралар
Қоғам түрлі лекцияларды ұйымдастырады, оның ішінде Уайльд, Джоул және Дальтон лекциялары, сондай-ақ жастарға арналған жыл сайынғы үш лекция. Ең қадірлі лекциялар – Персиваль лекциясы және Манчестер лекциясы, ал кейбір жылдары ең көрнекті спикерлерге Дальтон медалі табыс етіледі. Жергілікті университеттер курстан тыс білім беруді тоқтатқаннан бері, Lit. & Phil. мүшелерінің саны да, лекцияларға мүше емес адамдардың қатысуы да артты.
The Society organises a range of lectures, including the Wilde, Joule and Dalton Lectures and three lectures annually specifically for Young People. The most prestigious lectures are the Percival Lecture and the Manchester Lecture, and in some years the most distinguished speakers are presented with the Dalton Medal. Since the local universities ceased offering extra curricular courses the Lit. & Phil. has seen an increase in both membership and in the attendance of non members at lectures.
Мүшелер
Жоғарыда аталғандардан өзге, көрнекті мүшелер қатарында Нобель сыйлығының лауреаттары – сэр Роберт Робинсон, сэр Норман Хоуорт және Нильс Бор, сондай-ақ Хаим Вейцман, Ханс Гейгер, сэр Уильям Робертс, Лион, Лорд Плейфэр, Уильям Гаскел, сэр Уильям де Вивельсли Абни, Чарльз Уильям Саттон, сэр Джеймс Кей Шаттлворт, Джозеф Джордан, Генри Мозли, сэр Адольфус Уильям Уорд, Стэнли Джевонс, Джеймс Принс Ли, сэр Эдвард Лидер Уильямс, Уильям Аксон, сэр Генри Хойл Хауорт, Сэмюэл Грег, сэр Эдвард Франкланд, Сэмюэл Хибберт Уэр және Мозес Тайсон болды. Құрметті мүшелерге Стивен Хокинг, Уильям Томсон, Лорд Кельвин, Роберт Бунсен, Сергей Капица, Дмитрий Менделеев, сэр Сирил Хиншелвуд, Кэтлин Оллереншоу, Йёнс Якоб Берзелиус және Джон Мерсер кірді.
Notable Members, in addition to those above, have included the Nobel Laureates, Sir Robert Robinson, Sir Norman Haworth, and Niels Bohr, as well as Chaim Weizmann, Hans Geiger, Sir William Roberts, Lyon, Lord Playfair, William Gaskell, Sir William de Wiveleslie Abney, Charles William Sutton, Sir James Kay Shuttleworth, Joseph Jordan, Henry Moseley, Sir Adolphus William Ward, Stanley Jevons, James Prince Lee, Sir Edward Leader Williams, William Axon, Sir Henry Hoyle Howorth, Samuel Greg, Sir Edward Frankland, Samuel Hibbert Ware and Moses Tyson. Honorary Members have included Stephen Hawking, William Thomson, Lord Kelvin, Robert Bunsen, Sergey Kapitsa, Dmitri Mendeleev, Sir Cyril Hinshelwood, Dame Kathleen Ollerenshaw, Jöns Jacob Berzelius and John Mercer.
Мемуарлары
Қоғамның естеліктері мен хаттамалары (алғаш рет 1783 жылы жарық көрді) сол кезде Ұлыбританияда Корольдік қоғамның «Философиялық еңбектерінен» басқа тұрақты ғылыми журнал болған. «Манчестер естеліктері» алғашқы басылымынан бері үздіксіз жарық көріп келеді. Онда қоғамның мәмілелері (көбінесе жақында өткен лекциялардың мәтіндері) қамтылған және жазылым арқылы мүшелерге, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі ұқсас мекемелер мен кітапханаларға таратылады. Мүше емес адамдар да оны сатып алуға мүмкіндік алады.
The society's Memoirs and Proceedings (first published in 1783) was, at the time of its launch, the only regular scientific journal in the United Kingdom except for the Philosophical Transactions of the Royal Society. The Manchester Memoirs has been published continuously since the first edition. It contains the transactions of the society (most notably the text of many recent lectures) and is distributed to members and to similar institutions and libraries throughout the world by subscription. Copies are also available for purchase by non members.
Далтон медалі
Қоғамның ең ұзақ қызмет еткен президенті, ғалым Джон Далтонның құрметіне аталған Далтон медалі – бұл сирек берілетін құрметті белгі және Қоғамның ең жоғары наградасы. Ол ғылымға ерекше үлес қосқандарға табыс етіледі. 1898 жылдан бері медаль бар болғаны он бес рет берілді: барлық иегерлері Корольдік қоғамның мүшелері болды, ал көптегені Нобель сыйлығының лауреаттары. Бірнеше медаль иегерлері Манчестер және Манчестер университеті/Оуэнс колледжінің физика және астрономия, химия және инженерия кафедраларымен байланысты болды. Бүгінгі күнге дейін бұл медальға бір ғана әйел ие болды.
Named in honour of the Society's longest serving President, the scientist John Dalton, the Dalton Medal is a distinction rarely bestowed and is the Society’s highest award. It is given to those who have made a distinguished contribution to science. Since 1898 the medal has been awarded on only fifteen occasions: all recipients have been Fellows of the Royal Society and many have been Nobel Laureates. Several medallists have had Manchester and University of Manchester/Owens College connections with the Departments of Physics and Astronomy, Chemistry and Engineering. So far, only one woman has been a recipient of this medal. +Recipients of the Dalton MedalNo. YearNameNotes11898Henry Edward SchunckEnglish chemist and expert on natural dyestuffs. He was born in Manchester and lived in Kersal, Salford. He started his studies with William Henry. He bequeathed his laboratory to Owens College, Manchester and it was moved to Burlington Street (1906) where it is still known as the Schunck Building. The Schunck Library is in the Chemistry Department.21900Sir Henry RoscoeEnglish chemist noted for his work on the element vanadium and for photochemical studies. He was the grandson of William Roscoe of Liverpool (cousin of Stanley Jevons and uncle to Beatrix Potter). Educated at the Liverpool Institute for Boys and with Robert Bunsen in Heidelberg. Appointed 2nd Professor of Chemistry at Owens College, Manchester (1857–86), and MP for Manchester South (1885–95).31903Osborne ReynoldsBritish engineer, physicist and educator. He was Professor of Civil and Mechanical Engineering at Owens College, Manchester (1868–1904).41919Sir Ernest RutherfordNew Zealand physicist and is considered to be the father of nuclear physics. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1907–19) where he split the atom in a building on Coupland Street. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1908).51931Sir Joseph 'J. J.' ThomsonEnglish experimental physicist born in Cheetham Hill, Manchester who enrolled at Owens College, Manchester (1870). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1906). His son, Professor Sir George Paget Thomson, was awarded the Nobel Prize for Physics (1937).61942Sir Lawrence BraggAustralian born British physicist and X ray crystallographer. He was awarded the Nobel Prize in Physics (1915), with his father, and became its youngest ever recipient. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1919–37).71948Patrick BlackettEnglish experimental physicist and cosmologist. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1937–53). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1948).81966Sir Cyril HinshelwoodEnglish physical chemist awarded the Nobel Prize in Chemistry (1956).91981Dorothy HodgkinBritish biochemist who developed protein crystallography and was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1964).101997Sir Harold KrotoEnglish chemist famous for his discovery of fullerenes and is most famously associated with buckminsterfullerene C60 (buckyballs). Educated at the University of Sheffield, he was a great promoter of science education (particularly for young people) and an ambassador for the public's engagement with science. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1996).112002Sir Walter BodmerGerman born British human geneticist who was educated at Manchester Grammar School.122005Sir Roger PenroseEnglish mathematical physicist, mathematician and philosopher of science, awarded the Nobel Prize in Physics (2020).132009Sir Bernard LovellEnglish physicist and radio astronomer who established (and was the first Director of) the Jodrell Bank Observatory at the University of Manchester.142012Martin, Lord Rees of LudlowBritish cosmologist and astrophysicist. Born in Shropshire, he has been Astronomer Royal since 1995.152016Sir Konstantin NovoselovRussian British physicist, and Langworthy Professor in the School of Physics and Astronomy at the University of Manchester. He was awarded the Nobel Prize in Physics (2010).
Далтон медалінің иегерлері
Named in honour of the Society's longest serving President, the scientist John Dalton, the Dalton Medal is a distinction rarely bestowed and is the Society’s highest award. It is given to those who have made a distinguished contribution to science. Since 1898 the medal has been awarded on only fifteen occasions: all recipients have been Fellows of the Royal Society and many have been Nobel Laureates. Several medallists have had Manchester and University of Manchester/Owens College connections with the Departments of Physics and Astronomy, Chemistry and Engineering. So far, only one woman has been a recipient of this medal. +Recipients of the Dalton MedalNo. YearNameNotes11898Henry Edward SchunckEnglish chemist and expert on natural dyestuffs. He was born in Manchester and lived in Kersal, Salford. He started his studies with William Henry. He bequeathed his laboratory to Owens College, Manchester and it was moved to Burlington Street (1906) where it is still known as the Schunck Building. The Schunck Library is in the Chemistry Department.21900Sir Henry RoscoeEnglish chemist noted for his work on the element vanadium and for photochemical studies. He was the grandson of William Roscoe of Liverpool (cousin of Stanley Jevons and uncle to Beatrix Potter). Educated at the Liverpool Institute for Boys and with Robert Bunsen in Heidelberg. Appointed 2nd Professor of Chemistry at Owens College, Manchester (1857–86), and MP for Manchester South (1885–95).31903Osborne ReynoldsBritish engineer, physicist and educator. He was Professor of Civil and Mechanical Engineering at Owens College, Manchester (1868–1904).41919Sir Ernest RutherfordNew Zealand physicist and is considered to be the father of nuclear physics. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1907–19) where he split the atom in a building on Coupland Street. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1908).51931Sir Joseph 'J. J.' ThomsonEnglish experimental physicist born in Cheetham Hill, Manchester who enrolled at Owens College, Manchester (1870). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1906). His son, Professor Sir George Paget Thomson, was awarded the Nobel Prize for Physics (1937).61942Sir Lawrence BraggAustralian born British physicist and X ray crystallographer. He was awarded the Nobel Prize in Physics (1915), with his father, and became its youngest ever recipient. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1919–37).71948Patrick BlackettEnglish experimental physicist and cosmologist. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1937–53). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1948).81966Sir Cyril HinshelwoodEnglish physical chemist awarded the Nobel Prize in Chemistry (1956).91981Dorothy HodgkinBritish biochemist who developed protein crystallography and was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1964).101997Sir Harold KrotoEnglish chemist famous for his discovery of fullerenes and is most famously associated with buckminsterfullerene C60 (buckyballs). Educated at the University of Sheffield, he was a great promoter of science education (particularly for young people) and an ambassador for the public's engagement with science. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1996).112002Sir Walter BodmerGerman born British human geneticist who was educated at Manchester Grammar School.122005Sir Roger PenroseEnglish mathematical physicist, mathematician and philosopher of science, awarded the Nobel Prize in Physics (2020).132009Sir Bernard LovellEnglish physicist and radio astronomer who established (and was the first Director of) the Jodrell Bank Observatory at the University of Manchester.142012Martin, Lord Rees of LudlowBritish cosmologist and astrophysicist. Born in Shropshire, he has been Astronomer Royal since 1995.152016Sir Konstantin NovoselovRussian British physicist, and Langworthy Professor in the School of Physics and Astronomy at the University of Manchester. He was awarded the Nobel Prize in Physics (2010).
| № | Жыл | Аты-жөні | Ескермелер |
|---|---|---|---|
| 1 | 1898 | Генри Эдвард Шункт | Ағылшын химигі және табиғи бояулар бойынша сарапшы. Манчестерде дүниеге келді және Керсал, Салфордта тұрды. Білімін Уильям Генримен бірге бастады. Зертханасын Манчестердегі Оуэнс колледжіне мұра етті, ол 1906 жылы Берлингтон көшесіне көшірілді және қазірге дейін Шункт ғимараты деп белгілі. Шункт кітапханасы Химия бөлімінде орналасқан. |
| 2 | 1900 | Сэр Генри Роско | Ванадий элементі және фотохимиялық зерттеулер бойынша еңбектерімен танымал ағылшын химигі. Ливерпульдегі Уильям Росконың немересі (Стенли Джевонстың туысы және Беатрикс Поттердің ағасы). Ливерпульдегі ұлдар институтында және Гейдельбергтегі Роберт Бунсенмен білім алды. Манчестердегі Оуэнс колледжінің химия профессоры (1857–86) және Манчестер Оңтүстік округінің депутаты (1885–95). |
| 3 | 1903 | Осборн Рейнольдс | Ағылшыс инженері, физигі және педагогы. Манчестердегі Оуэнс колледжінде азаматтық және механикалық инженерия профессоры (1868–1904). |
| 4 | 1919 | Сэр Эрнест Резерфорд | Жаңа зеландиялық физик, ядролық физиканың әкесі саналады. Манчестер университетінде физика профессоры (1907–19), онда ол Купленд көшесіндегі ғимаратта атомды бөлді. 1908 жылы химия бойынша Нобель сыйлығына ие болды. |
| 5 | 1931 | Сэр Джозеф 'Дж. Дж.' Томсон | Читам-Хилл, Манчестерде туған ағылшын эксперименталды физигі, Оуэнс колледжінде оқыды (1870). 1906 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды. Оның ұлы, профессор Сэр Джордж Пейджет Томсон, 1937 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды. |
| 6 | 1942 | Сэр Лоуренс Брэгг | Австралияда туған британдық физик және рентген кристаллографы. 1915 жылы әкесімен бірге физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды және ең жас лауреат атанды. Манчестер университетінде физика профессоры (1919–37). |
| 7 | 1948 | Патрик Блэкетт | Ағылшыс эксперименталды физигі және космолог. Манчестер университетінде физика профессоры (1937–53). 1948 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды. |
| 8 | 1966 | Сэр Сирил Хиншелвуд | 1956 жылы химия бойынша Нобель сыйлығына ие болған ағылшын физикалық химигі. |
| 9 | 1981 | Дороти Ходжкин | Белок кристаллографиясын жасаған және 1964 жылы химия бойынша Нобель сыйлығына ие болған британдық биохимигі. |
| 10 | 1997 | Сэр Гарольд Крото | Фулерендерді ашқанымен танымал ағылшын химигі, ең танымал букминстерфуллерен С60 (букиболдар)пен байланысты. Шеффилд университетінде білім алған, ғылым білімін (әсіресе жастар үшін) насихаттаушы және ғылыммен қоғамның байланысын күшейтуші. 1996 жылы химия бойынша Нобель сыйлығына ие болды. |
| 11 | 2002 | Сэр Уолтер Бодмер | Германияда туған британдық адам генетигі, Манчестер грамматикалық мектебінде білім алған. |
| 12 | 2005 | Сэр Роджер Пенроуз | 2020 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болған ағылшын математикалық физигі, математигі және ғылым философы. |
| 13 | 2009 | Сэр Бернард Ловелл | Манчестер университетіндегі Джодрелл Банк обсерваториясын құрған (және оның бірінші директоры болған) ағылшын физигі және радиоастрономы. |
| 14 | 2012 | Мартин, Людлоу лорды | 1995 жылдан бері Корольдік астрономы, Шропширде туған ағылшын космологы және астрофизигі. |
| 15 | 2016 | Сэр Константин Новоселов | Ресейлік-британдық физик, Манчестер университетінің физика және астрономия мектебінің Лэнгворти профессоры. 2010 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды. |
Named in honour of the Society's longest serving President, the scientist John Dalton, the Dalton Medal is a distinction rarely bestowed and is the Society’s highest award. It is given to those who have made a distinguished contribution to science. Since 1898 the medal has been awarded on only fifteen occasions: all recipients have been Fellows of the Royal Society and many have been Nobel Laureates. Several medallists have had Manchester and University of Manchester/Owens College connections with the Departments of Physics and Astronomy, Chemistry and Engineering. So far, only one woman has been a recipient of this medal. +Recipients of the Dalton MedalNo. YearNameNotes11898Henry Edward SchunckEnglish chemist and expert on natural dyestuffs. He was born in Manchester and lived in Kersal, Salford. He started his studies with William Henry. He bequeathed his laboratory to Owens College, Manchester and it was moved to Burlington Street (1906) where it is still known as the Schunck Building. The Schunck Library is in the Chemistry Department.21900Sir Henry RoscoeEnglish chemist noted for his work on the element vanadium and for photochemical studies. He was the grandson of William Roscoe of Liverpool (cousin of Stanley Jevons and uncle to Beatrix Potter). Educated at the Liverpool Institute for Boys and with Robert Bunsen in Heidelberg. Appointed 2nd Professor of Chemistry at Owens College, Manchester (1857–86), and MP for Manchester South (1885–95).31903Osborne ReynoldsBritish engineer, physicist and educator. He was Professor of Civil and Mechanical Engineering at Owens College, Manchester (1868–1904).41919Sir Ernest RutherfordNew Zealand physicist and is considered to be the father of nuclear physics. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1907–19) where he split the atom in a building on Coupland Street. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1908).51931Sir Joseph 'J. J.' ThomsonEnglish experimental physicist born in Cheetham Hill, Manchester who enrolled at Owens College, Manchester (1870). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1906). His son, Professor Sir George Paget Thomson, was awarded the Nobel Prize for Physics (1937).61942Sir Lawrence BraggAustralian born British physicist and X ray crystallographer. He was awarded the Nobel Prize in Physics (1915), with his father, and became its youngest ever recipient. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1919–37).71948Patrick BlackettEnglish experimental physicist and cosmologist. He was Langworthy Professor of Physics at the University of Manchester (1937–53). He was awarded the Nobel Prize in Physics (1948).81966Sir Cyril HinshelwoodEnglish physical chemist awarded the Nobel Prize in Chemistry (1956).91981Dorothy HodgkinBritish biochemist who developed protein crystallography and was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1964).101997Sir Harold KrotoEnglish chemist famous for his discovery of fullerenes and is most famously associated with buckminsterfullerene C60 (buckyballs). Educated at the University of Sheffield, he was a great promoter of science education (particularly for young people) and an ambassador for the public's engagement with science. He was awarded the Nobel Prize in Chemistry (1996).112002Sir Walter BodmerGerman born British human geneticist who was educated at Manchester Grammar School.122005Sir Roger PenroseEnglish mathematical physicist, mathematician and philosopher of science, awarded the Nobel Prize in Physics (2020).132009Sir Bernard LovellEnglish physicist and radio astronomer who established (and was the first Director of) the Jodrell Bank Observatory at the University of Manchester.142012Martin, Lord Rees of LudlowBritish cosmologist and astrophysicist. Born in Shropshire, he has been Astronomer Royal since 1995.152016Sir Konstantin NovoselovRussian British physicist, and Langworthy Professor in the School of Physics and Astronomy at the University of Manchester. He was awarded the Nobel Prize in Physics (2010).