Кіріспе
Гленн Лигон (1960 жылы туған, Lie gōne деп айтылады) – американдық концептуалдық суретші. Оның туындылары нәсіл, тіл, құштарлық, сексуалдық және жеке сәйкестік тақырыптарын зерттейді. Нью-Йорк қаласында жұмыс істейтін Лигонның жұмысы көбінесе XX ғасыр әдебиетіне және Джеймс Болдуин, Зора Нил Херстон, Гертруда Стайн, Жан Жене және Ричард Прайор сияқты мәдени тұлғалардың сөздеріне негізделген. Ол «Post Blackness» терминін алғаш рет қолданғандардың бірі ретінде танымал.
Glenn Ligon (born 1960, pronounced Lie gōne) is an American conceptual artist whose work explores race, language, desire, sexuality, and identity. Based in New York City, Ligon's work often draws on 20th century literature and speech of 20th century cultural figures such as James Baldwin, Zora Neale Hurston, Gertrude Stein, Jean Genet, and Richard Pryor. He is noted as one of the originators of the term Post Blackness.
Ерте өмір және мансап
Лигон 1960 жылы Оңтүстік Бронкстағы Forest Houses тұрғын үй кешенінде дүниеге келді. Ол жеті жасында ажырасқан, жұмысшы топқа жататын ата-анасы оған және үлкен ағасына стипендия алып, Манхэттеннің Үсті-Батыс жағында орналасқан сапалы, прогрессивті, жеке Уолден мектебінде оқытуға мүмкіндік алды. Лигон Род-Айленд дизайн мектебіне түсті, онда екі жыл оқығаннан кейін Веслиан университетіне ауысты. Ол 1982 жылы Веслиан университетін «Бакалавр» дәрежесімен бітірді. Лигон 1985 жылы Уитни мұражайының тәуелсіз оқу бағдарламасына қатысты. Бітіргеннен кейін ол заң фирмасында корректор болып жұмыс істеді, ал бос уақытында Виллем де Кунинг пен Джексон Поллоктың абстрактілі экспрессионизм стилінде сурет салды. Ол қазір де Нью-Йорк қаласында тұрып, жұмыс істеуде. Карьерасын абстрактты суретші ретінде бастаған ол 1980 жылдардың ортасында саяси көңілі мен нәсілдік идентиті туралы ойларын жақсырақ жеткізу үшін туындыларына мәтін мен сөздерді қоса бастады. Ол қолданған мәтіннің көп бөлігі көрнекті афроамерикандық жазушылардың (Джеймс Болдуин, Зора Нил Херстон және Ральф Эллисон) еңбектерінен алынған. Ол Қазіргі заманғы өнер қоры (FCA) директорлар кеңесінде қызмет еткен. Қазіргі таңда Роберт Раушенберг қорының, Пулитцер қорының және LAXART директорлар кеңесінде қызмет етеді. Оның Бруклиндегі студиясы суретші достары Пол Рамирес Джонас пен Байрон Ким жұмыс істейтін жерге жақын орналасқан.
Жұмыс
Лигон сурет салу, неон, бейне және фотосурет негізіндегі, соның ішінде көптеген медиа түрлерінде жұмыс істейді. Оның туындыларына АҚШ-та өмір сүретін қара нәсілді гомосексуал ер адам ретіндегі өмірінен алған тәжірибесі зор ықпал етеді.
Мәтіндік шығармалар
Лигонның шығармалары мүсіндер, гравюралар, суреттер, аралас техника және неон түрлерін қамтиды, бірақ сурет салу оның негізгі қызметі болып қала береді. Ол суреттеріне әдеби үзінділер, анекдоттар және таңдаулы авторлардың ойлы цитаталарын қосады, оларды қолмен тікелей кенепке трафареттеп жазады. Оның материалдарының көзі – тарих бойында афроамерикандықтардың өміріне қатысты мәселелер. 1990 жылы ол Бруклинде өзінің алғашқы жеке көрмесін «Менің түсімді қалай сезінесің» деген атпен ұйымдастырды. Басқа суреттерінде ол мәтінді қайталай бейнелеп, оның түсініксіздігіне дейін жеткізеді, көрерменді жасырылған сөздерді ашуға талпындырады. Лигонның «Пролог сериясы №2» (1991) Ральф Эллисонның «Көрінбейтін адам» романының басындағы мәтінін қамтиды, ол әртүрлі қара және сұр түстерде трафаретпен жазылған, ал композицияның төменгі жағына қарай сөздер азайғандай көрінеді. Ол осы мәтіннің сол үзіндісін «Пролог сериясы №5» (1991) суретінде де пайдаланады, бірақ сөздерді одан да жасырады, бұл тақырыпқа қатысты абстракция мен екіұштылықты күшейтеді. 1993 жылы Лигон Ричард Прайордың 1970-ші жылдардағы жаңашыл стендап-комедиялық қойылымдарына негізделген суреттер сериясын бастады. Лигонның «Шет елдік» сериясында ол Джеймс Болдуиннің 1953 жылғы «Шет елдік» эссесіне негізделген суреттерді зерттеумен айналысады. Бұл серия 1996 жылы Лигонның трафареттік техникасымен жасалған таңдалған үзінділермен басталды, бұл кенептегі мәтіннің оқылғыштығын біртіндеп төмендетті. 2021 жылы Лигон бұл серияны аяқтады, эссенің толық нұсқасын үлкен форматтағы мәтіндік суреттерде ұсынды. Гленн Лигонның «Қалдықтар алаңы» сериясы 2012 жылы гравюралармен басталды. 2018 жылы ол бұл серияны суреттермен толықтырды. Бұл суреттер де трафареттермен жасалған, бірақ олар бұрыннан бар мәтіндерге, әдебиетке немесе мәдени тұлғалардың сөздеріне тікелей сілтеме жасамайды. Оның орнына «Қалдықтар алаңы» сериясы Лигон жасаған әріптердің трафареттерін пайдаланады. Әріптер кенепте еркін орналастырылған. Олар әріп ретінде танылғанымен, трафаретпен жасалған пішіндер де кенепте жиналып, қабаттасады, Лигонның оқылғыштық және фигурация мен абстракция арасындағы шиеленіс мәселесімен ұзақ айналысуын жалғастырады.
"Көшке түсу" (1993) және "Қоқырлар" (1993)
1993 жылы Лигонның «Жерге түсу» атты туындысы Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағында көрсетілді. Бұл туынды американдық құлдықтың мұрасын қазіргі заманғы нәсілдік теңсіздіктермен байланыстырып, афроамерикандықтардың құлдықтың іздерімен және оның нәсілшілдік арқылы көрінісімен әлі де күресіп жатқанын көрсетті. 1993 жылғы «Атаусыз (Жерге түсу)» көрмесінде Лигон бұрынғы құл Генри «Құты» Браунның құлдықтан қашу туралы баяндамасында сипатталған үлгідегі қаптама жәшіктерінен бірнешеуін жасады. Браун Вирджиниядан Филадельфияға жәшік ішінде жіберіліп, құлдықтан босаған адам еді. «Жерге түсу» көрмесінде Лигон жасаған және галереяда орналастырылған тоғыз жәшік орталық орын алады. Лигон Браунның Филадельфияға келгенде ән салғанын да еске алды. Бұл элементті қосу үшін Лигон жәшіктердің ішіне Билли Холидейдің «Strange Fruit» және KRS-One-ның «Sound of da Police» сияқты әндерді үнсіз ойнайтын динамиктерді орналастырды. Лигон Мапплторптың кітабындағы осы визуалдық бейнелердің мәселелерін фотосуреттер қатары арасындағы мәтіндік плакаттар арқылы нақты көрсетеді. Бұл суреттер алғаш рет Мапплторптың кітабында жарияланғандықтан, оларды қарастыру шеңбері шектеулі болды. Алайда Лигон бұл суреттерді музейде көрсету арқылы жария етті: Лигон көрермендерді басқа суреттерге толы бөлмеде осы суреттерге қарауға мәжбүрледі. Бұл әрекет суреттер мен оларды қоршаған саясатты ашық талқылауға мүмкіндік береді.
Қалдықтар мейрамы (1994-1998)
"Қалдықтар тойы" (1994–98) атты жұмысында ол порнографиялық журналдардан алынған қара нәсілді ерлердің суреттерін, арнайы ойлап тапқан жазулармен ("анасы білді", "құлап кеттім", "бұл процесс") бірге, отбасылық суреттер альбомына – бітіру фотосуреттеріне, демалыс кезіндегі түсірілген суреттерге, нәресте күтіміне арналған шаралардың, туған күн тойларының және крещение рәсімдерінің суреттеріне енгізді. Соңғы суреттердің арасында суретшінің өзінің отбасы да бар. Фотография – суреттерді бұзу арқылы көптеген жеке тұлғаларды бейнелеу тәсілі ретінде қолданылады, бұл қара нәсілділердің жеке басын, әсіресе суретшінің өзінің жеке басын бөлінуін көрсетеді. Лигон сексуалдық қатынас әрқашан көзге көріне бермейтін нәрсе екенін мойындайды, сондықтан оны, мысалы, жасөспірім шағындағы фотосуреттер сияқты фотосуреттерде жасыруға болады. Суреттер көрерменге осы фотосуреттерде бейнеленген адамдардың жеке басы және олардың өмірбаянының басқа жақтарын қиялдауға мүмкіндік береді. Бұл жоба мұраға қалған мәтіндер мен суреттердің құпия тарихы мен жасырылған мағыналарына негізделген. Бұл серия 1999–2000 жылдары Лигон Уолкер өнер мұражайында резидент-суретші ретінде жұмыс істеген кезде басталды. Ол мектеп оқушыларымен бірге табылған бояу кітаптарының беттерін бояумен айналысты. Нәтижесінде, балалардың араласуын бейнелейтін, мата мен қағазға жібек басу және бояу техникасымен салынған суреттер мен сызбалар сериясы пайда болды. Бұл туындыларда Малкольм Икс, Харриет Табман және Исаак Хейс сияқты тұлғалар бейнеленген.
Неон
2005 жылдан бері Лигон неон туындыларын жасап келеді. "Жылы кең жарқырау" (2005) – Лигонның неондағы тұңғыш тәжірибесі, американдық автор Гертруда Штайнның 1909 жылғы "Үш өмір" романынан алынған мәтін фрагментін пайдаланады. Лигон "негр күн сәулесі" деген сөздерді жылы ақ неонмен жазды, сосын әріптері алдыңғы бетіне қара бояумен сызылды. 2008 жылы бұл туынды "Black Is, Black Ain't" атты Ренессанс қоғамының топтық көрмесінде көрсетілді. 2011 жылы ол Уитни мұражайының вестибюлінің терезесіне орнатылды. Басқа неон туындылары Брюс Науманның неон мүсіндерінен шабыттанған. Мысалы, "One Live and Die" (2006) Науманның "100 Live and Die" (1984) туындысынан алынған. Мысалы, Манедің "Олимпиясына" модель болған Лаура – Лигон неонда көрсеткен қара түсті модельдердің он үш есімінен бірі. Бұл жұмыстағы 13 неонның бірі "nom inconnu", яғни "аты белгісіз" деп жазылған, бұл олардың есімдері әлі табылмай қалған модельдерді еске түсіреді. 2021 жылы Лигонға Грекияның Афина қаласындағы бұрынғы мемлекеттік темекі фабрикасының атриумында Грекия Парламенті мен NEON ұйымдастырған "Порталдар" көрмесі үшін "Барбариялықтарды күту" туындысын жасау тапсырылды. "Барбариялықтарды күту" (2021) К.П. Кавафидің 1904 жылғы осы аттас өлеңінің соңғы екі жолын пайдаланады. Бір аудармада бұл соңғы жолдар былай делінеді: "Енді бізге варварларсыз не болады? Олар біз үшін бір түрлі шешім еді." Оның неон инсталляциясы тоғыз ағылшын тіліндегі аудармадан тұрады, олардың әрқайсысы бір-бірінен өзгеше, аудармалардың мағыналық айырмашылықтарын және варварлардың мәжбүрлі түрде "өзге" рөлін ашады. Кавафидің өлеңдері арқылы Лигон мәдени үстемдік пен оның "өзгеге" қатысты тәуелділігін қарастырады, бірақ жолдардың уақыты "өзге" шешім ретінде қолданылған кезеңнің өтіп кеткенін көрсетеді.
Томның өлімі (2008)
2008 жылы Лигон "Томның өлімі" атты қысқаметражды фильмін аяқтады. Ол Томас Эдисонның 1903 жылғы "Том ағаның қалыбы" атты үнсіз фильміне негізделген. Том рөлін ойнаған Лигон Эдисонның фильмінің соңғы сахнасын қайта түсірді, содан фильм атауын алды. Бірақ суретші қолданған қолмен айналдырылатын камераға фильм дұрыс салылмағандықтан, пленкада ешқандай бейне пайда болмады. Осы күтпеген нәтижені қабылдаған Лигон өзінің фильмін жарық пен көлеңкенің абстрактілі ағыны ретінде көрсетуге шешім қабылдады, бұл туралы джаз музыканты Джейсон Моранның орындаған және жазған музыкасы айтады. Жақында өткен маңызды көрмелер: Жаңа мұражайдағы "Қайғы мен наразылық" (2021), онда Лигон кураторлық кеңесші болды; Париждегі Орсе мұражайындағы "Қара париждіктер" (2019); Лигонның Санкт-Луистегі Пулитцер өнер қорында ұйымдастырған "Көк қара" (2017) көрмесі, бұл көрме Эллсворт Келлидің арнайы орналасқан қабырға мүсінінен шабыттанды; және Ноттингем заманауи және Тейт Ливерпульпен бірлесіп ұйымдастырылған "Гленн Лигон: Кездесулер мен қақтығыстар" (2015) кураторлық жобасы. Лигон Лондондағы Камден өнер орталығында, Торонтодағы "Қуат станциясында", Миннеаполистегі Уокер өнер орталығында және Гарлемдегі Студия мұражайында жеке көрмелер өткізді. Оның туындылары ірі халықаралық көрмелерге де қосылды, соның ішінде Венеция биенналесі (2015 және 1997), Берлин биенналесі (2014), Стамбул биенналесі (2011, 2019), Documenta XI (2002) және Гванджу биенналесі (2000).
Өнер нарығы
Лигон Нью-Йорктегі Hauser & Wirth, Лос-Анджелестегі Regen Projects, Лондондағы Thomas Dane Gallery және Париждегі Chantal Crousel галереяларымен өкілдік етеді.