Кіріспе

Американдық фотограф (1960 жылы туған)

Рене Кокс (16 қазан 1960 жылы туған) – ямайкалық-американдық суретші, фотограф, лекция оқып сабақ беретін адам, саяси белсенді және куратор. Оның туындылары АҚШ-тағы феминистік өнер қозғалысының бір бөлігі саналады. Оның ең танымал және ойын қоздыратын туындылары – «Марундардың патшайымы Нэнни», «Раже» және «Анаңның соңғы кеші», олар оның қара феминистік саясатын көрсетеді. Бұдан өзге, оның жұмысы мәдениет, белсенділік, гендер және Африка тану салаларының қиылысында сөздерді қозғады. Фильм және цифрлық портреттердегі маманы ретінде Кокс жарық, форма, цифрлық технология және өзінің ерекше стильін пайдаланып, өзінің де, өзгелердің де ішкі әлемдеріндегі сұлулықты бейнелейді.

Өмірбаян

Кокс "өзінің мансабын стереотиптерді бұзуға және қара әйел денесін қайта бейнелеуге арнады, бұл үшін оның жалаңаш бейнесін тақырып ретінде пайдаланды". The Village Voice газетінің жазушысы Грег Тейт былай деп жазды: "(Рене) өзінің басты кейіпкері. Ол жұмысты өзін-өзі бағалау және сүю үшін платформа ретінде пайдалануға ерекше мән береді. Ол рөлдерді ойнаудан шынайы ләззат алады. Бұл нағыз Нью-Йоркке тән көзқарас: "Содан не? Мен Исамын. Мен Ғажайып әйелмін!". Көркем өнермен қатар, Кокс көрмелерді ұйымдастырып, актерлікпен де айналысады. Rush Art Gallery ашылғаннан бастап оның жобаларына қатысты. 1996 жылы Коннектикут штатының Риджфилд қаласындағы Aldrich заманауи өнер мұражайында "No Doubt" атты көрмені ұйымдастырды және Бриджетт Дэвистің "Жылаңаш актілер" тәуелсіз фильмінде фотограф рөлін сомдады.

Редакторлық мансап

Сиракуз университетінде кинотану мамандығы бойынша оқыды. Бітірген соң, ол өзінің күш-жігерін тұрақты фотосуретке арнауға шешім қабылдады. «Glamour» журналында сән редакторының ассистенты болып жұмыс істеді, кейін Парижге көшіп, сән фотографы мамандығын меңгерді. Ол үш жыл бойы Парижде «Votre Beaute» және «Vogue Homme» сияқты журналдармен, сондай-ақ Issey Miyake және Claude Montana сияқты дизайнерлермен жұмыс істеді. Содан кейін Кокс Нью-Йоркке қайтып келді, онда он жыл бойы сән фотографы ретінде қызмет етті. Оның клиенттерінің ішінде «Essence», «Cosmopolitan», «Mademoiselle» және «Seventeen» сияқты редакциялық журналдар бар еді. Ол сонымен қатар Спайк Лимен бірлесіп жұмыс істеп, оның 1988 жылғы «School Daze» фильміне плакат жасады. 1990 жылдардың басында, алғашқы ұлының дүниеге келуінен шабыттанған Кокс, көбінесе көркем фотосуретке назар аударуға бейімделді. Ол Нью-Йорктегі Бейнелеу өнері мектебінде Көркем өнер магистрі дәрежесін алды, содан кейін Уитнидің тәуелсіз оқу бағдарламасында Мэри Келли мен Рон Кларкпен бір жыл жұмыс істеді.

Көркемсурет өнері

1994 жылы Кокс өзінің «It Shall Be Named» туындысын Нью-Йорктегі Уитни өнер мұражайында Тельма Голденнің жетекшілігімен ұйымдастырылған «Black Male: Representations of Masculinity in Contemporary American Art» көрмесінде көрсетті. Көрмеге арналған «Art in America» журналында жарияланған мақалада бұл жұмыс «13 және 14 ғасырлардағы Италияның тәрелері сияқты дәстүрлі өнер нысандарына терең құрметпен сілтеме жасайды» делінген. Кокс бейнелеуінің қазіргі заманғы «өзгерістері» мен жоюлары, осы елдегі қара нәсілді ер адамдарға жасалған қасірет, зорлық-зомбылық және әлсіздіктің қорқынышты тарихын бейнелеу үшін, бейнелі шейіт болу туралы сілтемемен өзара әрекеттеседі. Сол жылы Кокстың жеті футтық жалаңаш автопортреті «Yo Mama» Марсия Такердің жетекшілігімен Нью-мұражайда өткен «Bad Girls» көрмесіне қосылды. Кокс Уитнидің тәуелсіз зерттеу бағдарламасы кезінде жүкті болған алғашқы әйел болды, ол кезде екінші ұлына жүкті болды, бұл оны «Yo Mama» кейіпкерін және фотосуреттер сериясын жасауға итермеледі. Фотода Кокс жалаңаш тұр, қара үкілі туфли киген, үлкен ұлын қару сияқты ұстап тұр. «Yo Mama and the Statue» туындысында Кокс нәсіл және гендерлік мәселелерді сынға алып, жүкті қара әйел суретші ретіндегі өзінің бейнесін музейді зерттеу мен классикалық мүсіннің ақ еркек конвенциясымен үйлестіруге тырысады. 1995 жылы Кокс, Фо Уилсон және Тони Кокс қара американдықтар туралы мәдени қате ұғымдармен күресу үшін «Негр өнер ұжымын» (NAC) құрды. «Creative Time» және «Gee Street Records» компанияларымен бірлесіп, ұжым нәсіл, қылмыс және кедейлік туралы қалыптасқан пікірлерді сынға алып, оларды қозғайтын плакат кампаниясын жасады. «Біз бұл бейнені қайтаруымыз керек», - деді Кокс «Daily News» газетіне берген сұхбатында. NAC ғалым Чарльз Мюррейден алынған цитатаны өз мақсатына сай келтіріп, оған түсініктеме қосты. Мақсат – көрермендерге американдықтарға үйретілген нәрсеге қайшы келетін нақты ақпарат ұсыну болды. 24x36 дюймдік плакаттарда: «Таң қалдырады, 'жалаң деректер бойынша, еуропалық американдық ақтар кедейлікте өмір сүретін, заңды емес балалары көп, әлеуметтік жәрдем алатын, жұмыссыз ер адамдары көп және ауыр қылмыстар үшін ұсталғандардың саны ең көп этникалық топ болып табылады'. Таң қалдыңыз ба?» деп жазылған. Плакаттар Манхэттен, Бруклин және Лос-Анджелесте таратылды. Жобаның бастауында Кокстың бес жасар ұлы бір күні одан: «Неге барлық қара нәсілді адамдар жаман?» деп сұрады. Содан кейін Кокс өзінің Радж кейіпкерін жасады, ол расизммен күресетін және балаларға афроамерикандық тарихты үйрететін супербатыр. 1998 жылы бұл туынды Францияның Нант қаласында өткен «Fin de Siècle» өнер фестивалінде көрсетілді. Нант тарихи тұрғыдан құл саудасының соңғы аялдамасы болды, кемелер адам жүгін алуға Африкаға қайту алдында. Фотосуреттер қаланың барлық жеріндегі жарнама тақталарына орналастырылды. 1999 жылы Кокстың жұмысы Венеция биенналесінде, 17 ғасырлық католик шіркеуі Oratorio di S. Ludovico-да көрсетілді, онда оның «Yo Mama's Last Supper» туындысы алғаш рет көрсетілді. Кокс осы тарихи көріністі қайтадан ойлап тапқанда, ол Иса Мәсіхтің орнында жалаңаш тұрды және оның айналасында барлық қара апостолдар болды, Яһуда болмаса, ол ақ болды. 2001 жылы бұл туынды Барбара Миллштейннің жетекшілігімен Бруклин өнер мұражайында өткен «Сөзімге берілген: қазіргі заманғы қара фотографтар» көрмесіне қосылды. 2001 жылы Кокс Роберт Миллер галереясында «Американдық отбасы» атты көрме ашты. Серияға отбасылық фотосуреттер, сондай-ақ эротикалық автопортреттермен қатар жасалған ескі отбасылық фотосуреттер және өнер тарихының классикалық туындылары енгізілді. «Олимпиадалық Бойз» бұл көрмеде көрсетілді, ол алғаш рет 2001 жылы Бруклин мұражайында пайда болды. Кокс былай деп жазды: «Бұл жұмыс мен әйел ретінде қабылдауым керек барлық алдын ала тағайындалған рөлдерге – міндетті қыз, кішірейтілген әйел және қамқор ана – қарсы көтеріліс болды». Сол жылы Кокс тағы бір фотосуреттер сериясын жасады, бұл серия Ямайканың ұлттық қаһарманы, Марундар королевасының есімімен аталды. Серияда Кокс Королева Няняның кейіпкерін ойнады, ол Бірінші Марун соғысында Марундарды жеңіске жеткізді. «Марундар королевасы» 2005 жылы Роберт Миллер галереясында көрсетілді. Кейін Кокс бұл туындыны 2007 жылы Ямайка биенналесінде көрсетті, онда ол Аарон Маталон сыйлығын жеңіп алды. Кокс өзінің жұмыстарын көрсетуді жалғастырып, жаңа жобаларды әзірлеуде. Оның қазіргі жұмысы қасиетті геометрияны және скульптуралық калейдоскоптарды құру үшін фракталдарды пайдалануды зерттейді. Кокс үшін «Soul Culture» оның цифрлық әлемді қабылдауы мен адам денесін көрермендерді тарту және дені сау және қиылысқан дискурсты практикада қолдану үшін сайт ретінде зерттеуін көрсетеді.

Саналы бағалау

Vogue журналына жазған өнер сыншысы Роберта Смит «Yo Mama» суретін «Bad Girls» көрмесінің Шығыс жағалауындағы ең әсерлі суреттерінің бірі деп сипаттады. Бұл суретте суретші екі жасар ұлын қолында ұстап, қара түсті биік өкшелі туфлиден басқа киімсіз бейнеленген. Сурет патшайымдық және эротикалық бейнесі бар әйелді көрсетеді, ол ешкімнен сыныпты қабылдамайтын секілді және оның ұлы, сөзсіз, оның жынысына құрметпен қарап өседі. 2001 жылы «Yo Mama's Last Supper» туындысы Нью-Йорк қаласының мэрі Руди Джулиани оны көрген соң Коксты католиктерге қарсы болуда айыптап, үлкен дау тудырды. Джулиани бұдан кейін қаладағы мемлекеттік қаржыландырылатын мұражайларда көрсетілетін барлық өнер үшін әдептілік стандарттарын белгілеу үшін комиссия құруға шақырғанда ұлттық назарға ілікті. Джулиани Daily News газетіне «халық ақшасы дінді қорлауға, адамдардың ұлтына шабуыл жасауға жұмсалуы дұрыс емес екенін» айтты. Кокстың «Yo Mama» туындысы Шила Ф. Уинборнның «Барлық ұлттарға үйрету: Матфейдің Ұлы тапсырмасын зерттеу» кітабындағы «Иисус бейнелері Ұлы тапсырманы ілгерілетуде» атты тарауындағы негізгі тақырыптардың бірі болып табылады. Уинборн Кокстың «Yo Mama» туындысын «керемет» деп сипаттап, оны «Реалистік бейнеленген ақ Иисус басқа бейнелеу тәсілдерінен артық екен деген мифтің жалғасуы мәдени және рухани құндылықтың белгісі ретінде сыртқы түріне баса назар аударуға себеп болады, ал шын мәнінде басты мәселе – нәтижелерді өз пайдаңа бақылауға бағытталған күш» деп түсіндіреді. Уинборн Кокстың «Yo Mama» туындысын Иисус бейнесінің танымал нұсқаларымен салыстырып, былай дейді: «Ақ Иисус бейнесін ең ‘қасиетті’ бейне ретінде бекіту осы мифтің жасаушылары мен қолдаушыларының күшін күшейтеді және басқаларға теңсіз қарауды жалғастырады». Кокс Джулианидің айыптауларына өзінің бірінші түзетуде бекітілген Мәсіх ретінде бейнелеуге құқығын қорғау арқылы жауап берді. Кокс түсіндіргендей, католик мектебінде оқыған кезде барлық адам баласы Құдайға ұқсас жаратылғандығын үйренген. «Бұл өте екі жүзділік», - деді ол Daily News газетінде, «ол енді басқа әйелмен ұсталғаннан кейін моральдық мәселелер туралы сөйлемейтін болар». Ол кезде Джулиани ұзақ жылдар бойы достасы болған Джуди Нейтанмен болған қарым-қатынасын мойындап, әйелі Донна Хановерден ажырасып кетті. Кокс өзінің «Yo Mama's Last Supper» туындысының себебін «христиандық афроамерикандық қоғамда кең таралған, бірақ біздің бейнелеріміз жоқ» деп түсіндірді. Кокс: «Мен түсті адамдарды осы классикалық көріністерге қосуды өз міндетім деп санаймын» деп қосты. Бұл Джулианидің Нью-Йорк қаласының мұражайларында көрсетілген өнерді цензуралауға тырысқан екінші реті болды және бұл суретшілердің бірінші түзету құқықтарына қатысты ұлттық дау тудырды.