Кіріспе

Американдық суретші Лорейн О'Грейди (1934 жылдың 21 қыркүйегінде туған) – американдық суретші, жазушы, аудармашы және сыншы. Ол концептуалды өнер және фото- мен бейне-инсталляцияларды біріктіретін перформанс өнерінде жұмыс істейді, оның жұмысы диаспора және гибридтік тәжірибе арқылы қалыптасқан, әсіресе қара нәсілді әйелдердің жекелігінің мәдени құрылымын зерттейді. О'Грейди Уэлсли колледжінде және Айова университетінің жазушылар шеберханасында оқыған, содан кейін қырық бес жасында суретші болды. Өнердің мақсаты туралы О'Грейди 2016 жылы былай деді: "Менің ойымша, өнердің бірінші мақсаты – бізді адам екенімізді еске түсіру, ол қандай болмасын. Менің өнерімдегі саясаттың мақсаты, бәріміз адам екенімізді еске түсіру болуы мүмкін".

Өмір және жұмыс

О'Грэйди Массачусетс штатының Бостон қаласында ямайкалық Эдвин мен Лена О'Грэйди отбасында дүниеге келді. Олар Бостондағы алғашқы Батыс Үндістан Епископалдық шіркеуі – Сент-Киприанды құруға көмектесті. 1980 жылы суретші болғанға дейін Айова университетінің Жазушылар шеберханасында көркем әдебиет бойынша магистр дәрежесін алды. Суретшілікке келгенге дейін О'Грэйди Вашингтондағы Еңбек және Мемлекеттік департаменттерде барлау сарапшысы, кәсіби аудармашы және рок-музыка туралы сыншы болып жұмыс істеген.

Өнерге деген қызығушылық және мансап

1980 жылдардың басында О'Грэйди Млл Буржуаза Нойр кейіпкерін жасады. Ол өнер көрмелеріне 180 жұп ақ қолғаптан жасалған көйлек пен плащ киіп келіп, әуелі гүлдер сыйлап, содан кейін өзін ақ түсті қамшымен ұрып-соқты, оны көбінесе "плантацияны қимылға келтірген қамшы" деп атады. О'Грэйди Млл Буржуаза Нойрді 1983 жылы Манхэттеннің Ист-Виллиджінде орналасқан қара галереясы Кенкелеба үйінде өткен "Қара және ақ шоу" сияқты көрмелерді ұйымдастырғаны үшін де құрметпен еске алады. Бұл шараның мақсаты – 30 қара және 30 ақ суретшінің туындыларын бірге көрсету болды. Адам Клейтон Пауэлл бульвары бойымен шеруді "О'Грэйди [Млл Буржуаза Нойр кейіпінде] және 15 афроамерикандық және латиноамерикандық артисттер тобы, барлығы ақ киім киіп, бос алтын сурет жақтауларын алып жүрді" басқарды. Көркемсурет сыншысы Джиллиан Штайнхауэр "Art Is" туындысын "бос 9x15 фут алтын ағаштан жасалған сурет жақтауы" деп сипаттады. О'Грэйди сонымен қатар 15 жас қара артисті жалдады, олар жақтаудың қасында билеп, кіші алтын жақтауларды көтеріп, көрермендерге көрсетті. О'Грэйдидің бұл қойылымының суреттері қара терілі адамдарды мақтан етуді және авангардтық өнерді қара ортасы ретінде жариялауды жалғастыруда. 2015-2016 жылдары "Art Is" Гарлемдегі Студия мұражайында көрсетілді, онда көмекші куратор Аманда Хант О'Грэйдидің қойылымы Гарлем тұрғындарының өздерін өнер туындылары ретінде көруге дайын екенін көрсетті деп мәлімдеді. 2007 жылдың жазында Artpace халықаралық суретшісі ретінде О'Грэйдидің туындылары әйел суретшілерді тойлайтын көрмеге қосылды. Кристалл Бриджес американдық өнер мұражайы бұл оқиғаның қара қауымға әсер еткенін, адамдардың барлық жерде "Дұрыс айтасың! Міне, осы – өнер! Біз – өнер!" және "Мені жақтауға ал, мені өнерге айналдыр!" деп шулағандарын айта отырып, көрсетті. Лорейн О'Грэйди 2020 жылы "Шығайлар" тақырыбында қойылым жасады. "О'Грэйди өзі, арнайы жасалған болаттан жасалған толық қару-жарақпен, қара фонда семсерімен, соғыс таяқтарымен және әшекейленген қалпағымен бейнеленген, ал кейбір суреттерде пальма ағаштарының түрлі түрі өсіп тұр" делінген. Бұл қойылым "Жаңа кейіпкерді жариялау (Алдағы қойылымдар!)" деп аталды және ол Бруклин мұражайында дебют жасады. О'Грэйди 88 жасында 2022 жылдың қыркүйегінде The New Yorker журналында жарияланған мақалада баяндалды.

Көрмелер

О'Грэйди 45 жасында алғаш рет көрмеге шықты, бұрын үкіметтік барлау аналитигі, әдеби және коммерциялық аудармашы, сондай-ақ рок-сыншысы ретінде табысты мансаптарда жұмыс істегеннен кейін. Оның күшті феминистік туындылары, әсіресе Нью-Йорк қаласы мен Еуропада кеңінен танылды. О'Грэйдидің ертедегі "Mlle Bourgeoise Noire" перформансы WACK! "Өнер және феминистік революция" – бұл өнер қозғалысының тұңғыш ірі музейлік көрмесіне кіріспе ретінде ұсылғанда жаңаша танылды. Оның практикасы, көрінетіндей, модернизм мен «толық постмодернистік емес» қазіргі заман арасындағы шекте орналасқан және оны анықтаған, 2009 жылғы мамырда Artforum журналында жарық көрген екі мақалалық шолудан бастап үнемі қызығушылық тудырып келеді. 2009 жылғы желтоқсанда ол АҚШ-тың ең маңызды заманауи өнер жәрмеңкесі – Art Basel Miami Beach-те жеке көрме ұйымдастырды. Кейін О'Грэйди 2010 жылғы Уитни биенналесіне іріктеліп алынған 55 суретшінің бірі болды. Оның туындылары көптеген маңызды көрмелерде көрсетілді, олардың ішінде: "Осылай болар еді: 1980 жылдардағы өнер, махаббат және саясат"; "Радикалды қатысу: заманауи өнердегі афроамерикандық перформанс" және "En Mas': Кариб теңізінің карнавалдық және перформанстық өнері". Ол "Біз революцияны қалағанбыз: 1965–85 жылдардағы қара нәсілді радикалды әйелдер" көрмесіне қатысты, оны Саклер отбасының аға кураторы Кэтрин Моррис және Бруклин мұражайының заманауи өнердің бұрынғы ассистент-кураторы Руджеко Хокли ұйымдастырды. Көрме 2017 жылдың 21 сәуірінен 17 қыркүйегіне дейін Бруклин мұражайында, 2017 жылдың 13 қазанынан 2018 жылдың 14 қаңтарына дейін Калифорниядағы Африка-американдық мұражайда көрсетілді және 2018 жылдың 27 маусымынан 30 қыркүйегіне дейін Бостон қаласындағы Заманауи өнер институтында (The Institute of Contemporary Art/Boston) көрсетіледі. Көрме қара нәсілді феминистік өнерді зерттейді, онда идеялар бірінші орында тұрады, ал одан кейін бейне, мүсін, перформанс, фотосурет және кескіндеме сияқты әртүрлі құралдар арқылы өзінің көрінісін ең жақсы бейнелейтін құрал таңдалады. Әр суретшінің туындылары 1965–85 жылдардағы мәдени қозғалыстардың тарихи контексінде қарастырылады. Ол Джулиана Хакстебл сияқты заманауи суретшілермен жиі әңгімелеседі. Суретшінің туындыларының ретроспективасы "Лорейн О'Грэйди: Екеуі де / және" 2021 жылдың 5 наурызынан 18 шілдесіне дейін Бруклин мұражайында көрсетілді. Бұл көрме үшін ол өнер тарихшысы және сыншы Аруна Д'Сузамен бірлесіп өзінің жазбаларының антологиясын жасады. Бруклин мұражайындағы көрмеден кейін "Both/And" қазіргі уақытта О'Грэйдидің альма-матерінің кампусында орналасқан Уэлсли колледжінің Дэвис мұражайында 2024 жылдың 8 ақпанынан 2 маусымына дейін көрсетілуде.

Жазбалар

О'Грэйдидің жинақталған жазбалары 2020 жылы Дьюк университетінің баспасында жарық көрді және Аруна Д'Сузамен бірге редакцияланды. Artforum журналы мен Art Lies журналына жазған мақалаларынан басқа, оның «Олимпианың қызметшісі: қара әйел субъектілігін қалпына келтіру» атты эссесі көптеген рет антологияға енгізілген, соңғысы Амелия Джонс (ред.), The Feminism and Visual Culture Reader (2-ші басылым, Routledge, 2010). Ол суретшінің шығармаларындағы үлкен қамқорлық туралы былай дейді: «О'Грэйдидің сөздері – сыйлық, әрекетке шақыру және әлемнің қандай бола алатынын бейнелеу». Бұл эссе алғаш рет 1992 жылы «Жаңа феминистік сын: өнер, жеке тұлға, іс-әрекет» кітабында жарияланды. Эссенің бірінші бөлігі Afterimage 20 журналында жарияланды (1992 жылдың жазы). Ғылыми еңбектерде кеңінен сілтеме жасалған бұл қара әйелдердің денелерін бейнелеудің мәдени сыны және денені қара әйелдердің субъектілігі ретінде қалпына келтіру туралы еңбек. Өзін-өзі білдірудің маңыздылығы туралы О'Грэйди: «Аталғаннан гөрі өзімізді атау үшін алдымен өзімізді көруіміз керек» деп жазды. О'Грэйди Эдуард Манедің «Олимпия» картинасын қара әйелдің евроцентрикалық бейнелеуінің мысалы ретінде пайдаланады. Суретте Викторина Мюрент бейнелеген жалаңаш әйел бейнеленген, оның артында Лора бейнелеген қара қызметшісі бар. «Осы кезеңде жасалған қара әйелдің бейнесі ақ әйелдің емес, барлық нәрсені бейнеледі». Ол жазғандай, Батыс ақ емес әйелді көрінбейтін деп санайды. О'Грэйди Олимпияның қызметшісінің қара әйел ретіндегі орнын сипаттау үшін жезөкшелік және феминистік психоанализдің – әйел евнухының метафораларын қолданады. Олимпияның ақ денесі ер адамдардың жалғыз көру нысаны болып табылады, ал Лаураның кіруі ақ фигураны оқу арқылы санасыз түрде сынға ұшырайды. Амеди Канталуб картинаның бастапқы көрсетіліміндегі сын-пікірін «қыз горилла, қарамен қоршалған, қараңғы резеңке фигура, төсектегі маймыл, мүлдем жалаңаш» деп сипаттады. О'Грэйди қара әйелдердің жыныстық қатынасын қарапайым стереотиптер ретінде бейнелейтін дәстүрге сілтеме жасайды, мысалы «Хоттенот Венерасы», «Изебель», «ана», «Сапфир», «әлеуметтік жәрдем алушы патшайымы» және соңғы кезде «квота патшайымы» және «бала анасы». Патриция Хилл Коллинздің сөздерін келтіре отырып, Жанел Хобсон бұл стереотиптер билік жүйесінің өнімдері екенін айтады, олар ақ тән артықшылықтарынан айырылғандарды бақылауға арналған және «қара әйелдердің өздерін және бір-бірін қабылдауын бұрмалайды». Олар айналанбау процесін де тудырады. Психологияда айналану – бірін-бірі еліктеу болса, айналанбау – ұсталған тұлғаның статус-кво билігімен жобаланған өзінің бұрмаланған бейнесін еліктеу процесі. Концептуалдық суретші Рене Гриннің «Seen» (1990) еңбегі де қара әйелдің субъектілігіне негізделген бейнелеу ретінде аталады, бірақ О'Грэйдидің айтуынша, бұл жұмыс «өзгеге қарағанда көбірек басқаларға бағытталғандықтан» жеткіліксіз. О'Грэйди өзінің суреттерінен мысалдар келтіре отырып, қара әйел суретшісі ретінде нәсіл, жекелік және дұрыс бейнелеудегі күресті талқылайды: тері түсі, шаштың текстурасы және бет ерекшеліктері саясаты. Бір бет ерекшелігін екіншісінен артық көру немесе ашық және қара түсті тері тондарын біріктіру арқылы айырмашылықтың иерархиясы құрылады. Бұл айырмашылық иерархиясы тарихи идеологиялардың нәтижесінде пайда болады және оны бұзу қиын, өйткені ол Батыстағы ақ тәннің маңыздылығына деген көзқараспен қолдалады. О'Грэйди былай дейді: «Африка-американдық әйелдің осы орнын қайтарып алу үшін екі нысанды теңестіру қажет болады, олар ерекше болып көрінуі мүмкін: бір жағынан, фаллоцентрикалық теория; ал екінші жағынан, Батыс империалистік тарихының өмір сүрген шындықтары». ХІХ ғасырдағы ғылымның екілік логикасының артында әдебиет пен өнер қара әйелдің бейнелерін бұзудың орнында да, көрінісінде де орналастырады. Бір немесе екеуі де қолданылатын логика фрагменттеуге ұшыратады. Осы логикалық идеологиядан аулақ болып, О'Грэйди шығыстың қарама-қарсы ойлау тәсіліне назар аударады: «екі/де» логикасы. Ол диалогтық ойлау мен өмір сүруді сипаттайды, бұл екі нұсқаның да сценарийде жұмыс істеуін білдіреді және немесе иерархиясынан бас тартуды ұсынады.

Марапаттар

1995–96 жылдары О'Грэйди Гарвард университетінің Radcliffe Institute for Independent Study институтында бейнелеу өнері саласындағы Бантинг стипендиясын алды. Ол сол жылдары интернеттің даму кезеңінде оған толыққанды енді. 1997–98 жылдары ол Нью-Шоул университетінің Вера Лист өнер және саясат орталығының аға ғылыми қызметкері болды. 2009 жылы ол Anonymous Was A Woman сыйлығын, 2011 жылы АҚШ суретшілерінің Рокфеллер стипендиясын (бейнелеу өнері саласында), 2014 жылы Колледждік өнер қауымдастығының ерекше феминистік сыйлығын және 2015 жылы Бейнелеу өнері саласындағы Creative Capital сыйлығын алды. 2017 жылдың қазан айында ол Велсли колледжінің түлектеріне берілетін ең жоғары награда – «Түлектердің жетістіктері» сыйлығымен марапатталды. 2024 жылы О'Грэйди көркем өнер саласындағы Гуггенхайм стипендиясын жеңіп алды.

Жинақтар

О'Грэйдидің туындылары Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайының, Чикаго (Иллинойс штаты) Өнер институтының, Бруклин мұражайының (Нью-Йорк), Уэлслидегі (Массачусетс штаты) Дэвис мұражайы мен мәдени орталығының, Лос-Анджелес округінің өнер мұражайының (Калифорния), Брандейс университетінің Роза өнер мұражайының (Уолтем, Массачусетс штаты), Гарлемдегі Студия мұражайының (Нью-Йорк), Хартфордтағы Уодсворт Атенумының (Коннектикут штаты), Миннеаполистегі Уокер өнер орталығының, Вурчестер өнер мұражайының (Массачусетс штаты) және Майамидегі Перес өнер мұражайының тұрақты коллекцияларында сақталған.

Поп-мәдениет сілтемелері

2016 жылы О’Грейди музыкант Анохнидің “Hopelessness” альбомындағы “Marrow” видеосының нысаны болды. О’Грейдидің 1983 жылы орындалған өнері, Джо Байденнің 2020 жылғы президенттік сайлауларында қолданылды. Алекс Гринбергердің мақаласында ол суретшінің Байден мен Камала Харрис шығарған видеороликке басты шабыт бергенін айтады, онда түрлі нәсілді адамдар бос сурет жақтауларын ұстаған кадрлар бар.

Оның есімі Le Tigre тобының "Hot Topic" әнінің мәтінінде кездеседі.