Кіріспе
Кэрил Черчилльдің "Сан" атты 2002 жылғы ағылшын пьесасы. Оқиға жақын болашақта өрбітеді және атасы (Сальтер) мен ұлдары (Бернард 1, Бернард 2 және Майкл Блэк) арасындағы қақтығысқа негізделген – олардың екеуі біріншісінің клондары. Пьеса адам клондау және жеке бастылық, әсіресе табиғат пен тәрбиенің рөлі тақырыбын қамтиды. Көптеген сыншылар "Санды" мақтап, Черчилль стильдің тиімділігімен айрықша интеллектуалдық тереңдігі бар туынды жасады деп санайды.
the play
A Number is a 2002 English play by Caryl Churchill. The story, set in the near future, is structured around the conflict between a father (Salter) and his sons (Bernard 1, Bernard 2, and Michael Black) – two of whom are clones of the first one. The play addresses the subject of human cloning and identity, especially nature versus nurture. Many critics over the years have lauded A Number, arguing Churchill created a work of significant intellectual depth with effective economy of style.
Контексттік ақпарат
"Номбра" пьесасы 2002 жылы Лондонның Корольдік театрында алғаш рет сахнаға қойылды. Бұл пьеса клондаудың этикалық мәселелері бойынша қоғамдық талқылаулар өршіген кезде жазылған. Долли қойының клондалуы, Advanced Cell Technology компаниясында адам эмбриондарының жасалуы және мысық баласын клондау адамды клондау мүмкіндігіне байланысты қырқыстар тудырды.
Кескіннің қысқаша мазмұны
1-ші сахна: Бернард 2 ("Сценарийдегі B2") өзі бірнеше клондардың бірі екенін білді. Солтер өзінің қайтыс болған бірінші ұлын тәрбиелеуді қайтадан бастау үшін клондау экспериментіне келіскенін түсіндірді, бірақ дәрігерлер, Солтердің білмегенімен, тағы да бірнеше клондар жасаған. Солтер дәрігерлерді сотқа беруге шешім қабылдады, бұл алаңдаған Бернард 2-ні сабырландырды. 2-ші сахна: Ашулы Бернард 1 ("B1") бала кезінен бері алғаш рет Салтерге келеді. Анасының өзіне қол жұмсауынан кейін, олар екеуі үнемі қорқыныш пен ауырсынуда болғандықтан, Салтер оны клиникалық үйге жібергенін білеміз. B1 клондар туралы естіп, әкесіне ашуланып, сонымен қатар оның немқұрайлылығы мен жасаған жарақатына қатысты. Салтер бала тәрбиесіндегі көптеген қателіктерін қайталамау үшін клондарды жасағанын мойындады. B1 ашуланып, B2-ні өлтірумен қорқытады. 3-ші сахна: B2 паркте B1-мен кездескеннен кейін Салтермен сөйлейді. Ол жағдайдың шындығын біліп, Салтердің істегеніне қатты ренжіді. B2 біраз уақытқа елден кетуге шешім қабылдайды, Салтерден қашу үшін де, B1 өзіне қол жұмсауға тырысады деп қорқады. Салтер оны бармауға немесе кем дегенде тез арада қайтуға көндіруге тырысады, бірақ B2 бас тартады. 4-ші сахна: B1 Салтерге B2 елден кеткенде, оны қуарып өлтіргенін айтады. Көңілі қалған Салтер егжей-тегжейін білуді талап етеді, бірақ B1 аз ғана айтады. 5-ші сахна: Салтер ұлы Майкл Блэктің тағы бір клонымен кездеседі. Бернард 1 өзіне қол жұмсағанын және Салтер басқа клондармен кездесуді жоспарлап отырғанын білеміз. Майкл математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді және үш баласы бар. Ол өзінің клон екеніне мүлдем алаңдамайды және Салтерге бұл маңызды емес дейді. Салтер бұны қатты алаңдатады. Ол оның жеке және ерекше жайларын білуді талап етеді, бірақ Майкл тек беткей жауап бере алады және Салтер қанағаттанбай қалады.
Кейіпкерлер
Салтер: алпыс жасқа жуық ер адам. Ол үйленген және Бернард есімді ұлы болған. Әйелі ұлы екі жаста болғанда пойыздың астына секіріп, өзіне-өзі қол жұмсаған. Салтер ұлын жалғыз өсіріп бағуға тырысты, бірақ ішімдікке салынуы мен ұлының қиындықтарына байланысты немқұрайлылық танытты және ақырында ұлын жіберді. Кейін ол ұлын клондап, Бернард 2 жасады, оны қайтадан өсіріп, жақсы әке болуға тырысты. Ол ұлдарынан жасаған ісінің шындығын жасыруға тырысты, ал оқиғаның негізінде осы шындықтың ашыққа шығуы жатыр. Бернард (B2): Салтердің ұлы, отыз бес жаста, Бернард 1-ден клондалып жасалған. Ол өте тартымды және сезімтал адам. Бернард (B1): Салтердің ұлы, қырық жаста. Салтердің бірінші және түпнұсқа ұлы. Ол қиын және мазасыз бала болды, Салтер оған немқұрайлылық танытты, содан кейін төрт жасында жіберді. Ол тез ашуға бейімделді және Салтерді жасағандары үшін жек көреді. Майкл Блэк: Салтердің ұлы, отыз бес жаста. Салтердің бірінші ұлының рұқсатсыз клоны. Ол үш баласы бар, ең үлкені он екі жаста, математика пәнінің мұғалімі.
Сайыс өткізу
Черчилль сахналық көрсетімдер бермейді және пьесаның қайда өтетінін көрсетпейді. 2002 жылғы қойылымда бір сыншы сахнаны "жалаңаш, қарапайым дизайн" деп сипаттады, оның "тұрмыстық реализмге ешқандай қатысы жоқ" еді. Пьесадағы костюмдер де сахна дизайнындай қарапайым болды. Салтер әрқашан бүкіршіктеп тұрған костюм киеді, кейде қымбатқа көрінетін, кейде көрінбейтін. Әртүрлі Бернардтар көбінесе джинсы мен футболка киеді, бірақ кейде худи киеді.
Қайта өрлеулер
Пьеса 2006 жылдың қазан айында Шеффилд Крусибл студиясында қайта қойылды, бас рөлдерде нағыз әке мен ұл – Тимоти Уэст және Сэмюэл Уэст ойнады. Бұл қойылым кейіннен 2010 жылы «Шоколад фабрикасында» және 2011 жылы Кейптаун қаласындағы Фугард театрында көрсетілді. Пьеса 2014 жылдың ақпан айында Джон және Лекс Шрапнелдің қатысуымен The Nuffield Theatre (Саутгемптон) театрында қайта жандандырылды, бұл қойылым сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 2015 жылдың маусым айында Young Vic театрына көшірілді. Зинни Харрис 2017 жылдың сәуірінде Эдинбургтегі Корольдік лицей театрында қойылымды сахналады. 2020 жылдың ақпан айында Роджер Аллам мен Колин Морганның қатысуымен, Полли Финдлейдің режиссерлігімен Bridge Theatre-да тағы бір рет қайта қойылды. Пьеса 2022 жылдың қаңтарында Лондонның «Олд Вик» театрында Линдси Тернердің режиссерлігімен Ленни Джеймс пен Паапа Эссиэдудың қатысуымен қайта жандандырылды. Сол жылы бұл қойылым «Үздік қайта қойылған пьеса» номинациясы бойынша Лоуренс Оливье сыйлығына ие болды.
АҚШ премьерасы
2004 жылы бұл пьеса алғаш рет Америкада Нью-Йорк театрының шеберханасында Сэм Шепард (кейін Арлис Ховард) және Даллас Робертс басты рөлдерде ойнаған қойылымда көрсетілді.
LA/OC, Калифорния премьерасы
2009 жылдың ақпан-наурыз айларында бұл пьеса Скотт Барбер режиссерлік еткен, Винс Кэмпбелл мен Марк Коянның басты рөлдерде ойнаған Rude Guerrilla Theater Company-де Лос-Анджелес/Оранж округіндегі тұңғыш көрсетілімін жасады.
Қабылдау
Бен Брантли (The New York Times) «Адамдарды клондау» пьесасын «таң қалдырарлық» әрі «адамдар клондала алатын әлемде дербес жекеліктің қалай өзгеретінін зерттейтін, қызықты драмалық туынды» деп сипаттады. Джеймс М. Брэндон (Theatre Journal) пікірі көбінесе қарама-қайшы болды, ол пьесаның «жақсы жазылғанын, ойландыратын, мазалайтын және бірнеше күтпеген жағдайларға толы» болғанымен, «өндірісте аяқталмағандай сезім қалдыратын қиын туынды» екенін айтты. Сыншы бұзылған диалогты Дэвид Маметтің стильімен салыстыруға келіспеді және «мұндағы тіл сахнада онша әсерлі емес» деді. Дегенмен, Брэндон пьесаның соңғы көрінісін «керемет» деп бағалап, оның кейіпкерлерінің бірі «қалыпты өмір сүрудің мүмкін екенін еске салатынын» айтты. Соңында, ол «Адамдарды клондау» пьесасын «кемшіліктеріне қарамастан, жаңа ғасырдағы ең маңызды интеллектуалдық сценарийлердің бірі» деп атады. 2006 жылы Черчилльдің басқа бір туындысын қарап шыққан Пол Тейлор (The Independent) пьесаны жаңа мыңжылдықтың ең жақсы драмаларының бірі деп, «шеберлікпен сығымдалған және экономды» деп сипаттады. Джон және Лекс Шрапнелдің қойылымын көргеннен кейін Лин Гарднер (The Guardian) пьесаны «күшті, тығыз және үздірілмейтін қызығушылық тудыратын» деп атады, ол «ғылымның табиғатпен араласуына қарсы қарапайым ескерту емес, сонымен қатар ата-аналық кінә, өкініш және жауапкершілік, сондай-ақ әке немесе ұл болудің мәнін зерттейтін күрделі және адамгершілік туынды» екенін айтты. Керісінше, Джейн Шиллингс (The Telegraph) «жазу стилі кейде әдепкілікке ұласады, Черчилльдің пьесасының стилі мазмұнынан асып түседі және клондау мәселесінің өзектілігін жоғалтады» деп мәлімдеді. Дон Окоин (The Boston Globe) драматургтің «преамбулаға немесе сөздік дайындыққа уақыт жұмсамай, бірден пьесаның негізгі дилеммасына батыратынын» мақтады. Крис Джонс (Chicago Tribune) «Адамдарды клондау» пьесасын «шебер жазылған» деп сипаттады. 2020 жылы Bridge Theatre қойылымын көрген Ник Кертис (Evening Standard) «адам көшірмелерін кім және не үшін жасағаны түсініксіз болғанымен, Салтер мен оның ұрпақтары арасындағы қарым-қатынас және олардың бірегей емес екенін білгенге әртүрлі реакциялары дұрыс бейнеленген» деді. [ ] Пьеса сағатқа жуық уақытқа созылады және соңы кенеттен аяқталады, бірақ Черчилль осы уақытқа көптеген драматургтер екі есе ұзындығында басқаратын идеялар мен сезімдерді сыйғызды. Дегенмен, The Times газетінен Клайв Дэвис осы қойылымды көргеннен кейін пьесаны «тымырлы да, тым ұзақ» деп бағалады. Анджей Луковский (Time Out) пьесаны «шедевр» деп атады. Франко Милаццо (Londonist) пьесаның «сені сен қылатын не?» деген сұраққа жауап іздейтінін түйіндеді. Арифә Акбар (The Guardian) «Черчилльдің тілдік ерекшеліктері – үзілістер мен аяқталмаған сөйлемдер – гиперреалистік эффектіні тудырады және Салтердің көмескілігін қамтамасыз етеді» деді. Рис Ифанс пен Том Уилкинсонның қатысуымен 2008 жылдың 10 қыркүйегінде BBC Two телеарнасында көрсетілді.