Кіріспе
Астроциттердің көбеюі ми жарақатына жауап ретінде
Астроглиоз (астроцитоз немесе реактивті астроглиоз деп те аталады) – орталық жүйке жүйесінің (ОЖЖ) жарақаттануынан, инфекциядан, ишемиядан, инсульттен, аутоиммундық реакциялардан немесе нейродегенеративті аурулардан туындаған жақын орналасқан нейрондардың зақымдануынан болатын астроциттердің санының қалыптан тыс өсуі. Денді жүйке тінінде астроциттер энергиямен қамтамасыз етуде, қан ағынының реттелуінде, жасушадан тыс сұйықтықтың гомеостазында, иондар мен хабар алмастырушылардың гомеостазында, синапс функциясының және синапс қайта құрудың реттелуінде маңызды рөл атқарады.
Себептер
Реактивті астроглиоз – орталық нерв жүйесінің кез келген зақымдануы мен ауруына жауап ретінде астроциттерде болатын өзгерістердің спектрі. Реактивті астроглиозға байланысты өзгерістер орталық нерв жүйесі зақымдануының ауырлығына қарай молекулалық экспрессияның, жасушалық гипертрофияның, көбеюдің және жараның қалыптасуының күшейе түсетін өзгерістерімен сипатталады.
Функциялары мен әсерлері
Реактивті астроциттер қоршаған нейрондық және нейрондық емес жасушаларға пайда немесе зиян келтіруі мүмкін. Олар астроциттердің қызметін өзгертетін, функциялардың пайда болуы немесе жоғалуы арқылы жүйке клеткаларын қорғауға және жаңартуға, глиальды таңшалардың қалыптасуына, сондай-ақ ОЖЖ қабынуын реттеуге әкелетін өзгерістерден өтеді. Мысалы, ықтимал экзотоксикалық глутаматты сіңіру, аденозин бөлінуі және β-амилоид пептидтерін ыдырату сияқты.
Қабынуды реттеу
Реактивті астроциттер астроциттердің қалыпты функциясымен байланысты. Астроциттер орталық нерв жүйесінің қабынуын күрделі түрде реттеуге қатысады, бұл контекстке тәуелді болуы мүмкін және көп түрлі экстра- және клеткаішілік сигналдану оқиғаларымен реттеледі. Олар түрлі жағдайлардағы стимуляцияға жауап ретінде қабынуды күшейтетін немесе басаздайтын әртүрлі молекулаларды жасауға қабілетті. Астроциттер микроглиямен тығыз байланыста болады және ОЖЖ қабынуында маңызды рөл атқарады. Реактивті астроциттер астроциттердің бұзылған функциясына алып келуі мүмкін және олардың қабынуды реттеуі мен оған жауап беруіне әсер етеді. Қабынуға қарсы әсерлеріне қатысты, реактивті жара түзетін астроциттер травмалық жарақаттарға немесе перифериялық басталатын адаптивті иммундық жауаптарға байланысты жергілікті қабыну жауаптары кезінде қабыну клеткаларының таралуын азайтуға көмектеседі. Реактивті астроциттер әртүрлі сигналдарға жауап береді және нейрондық функцияға әсер етеді. Молекулалық медиаторлар нейрондар, микроглия, олигодендроциттер туындаған жасушалар, эндотелийлер, лейкоциттер және басқа астроциттер орталық нерв жүйесі тіндерінде жеңіл клеткалық өзгерістерден бастап ауыр тіндік зақымдануларға дейінгі зиянға жауап ретінде бөліп шығарады.
TGFB-нің реттеуші қызметі
TGFB – протеогликан өндірісіне қатысатын реттеуші молекула. Бұл өндіріс bFGF немесе Интерлейкин 1 болғанда артады. TGFβ антиденесі орталық нерв жүйесі зақымдануларынан кейін GFAP жоғарылатуын төмендетіп, аксондардың регенерациясын қолдауы мүмкін.
Этидий бромды өңдеу
Этидий бромидін енгізу орталық нерв жүйесінің барлық глиаларын (олигодендроциттер мен астроциттерді) өлтіреді, бірақ аксондарға, қан тамырларына және макрофагтарға ешқандай әсер етпейді. Бұл шамамен төрт күнге аксондардың қайта өсуіне жағдай жасайды. Төрт күннен кейін орталық нерв жүйесінің глиалары инъекция жасалған аймаққа қайтадан еніп, аксондардың регенерациясын тежейді. Бұл әдіс орталық нерв жүйесінің жарақатынан кейін глиальды шеміршіктердің пайда болуын азайтады.
Металлопротеиназа белсенділігі
Олигодендроциттердің прекурсорлық жасушалары және C6 глиома жасушалары металлопротеиназа өндіреді, ол Шванн жасушалары секрециялайтын белгілі бір ингибиторлық протеогликанды деактивациялайды. Осының салдарынан, аксондардың айналасындағы металлопротеиназа деңгейінің артуы, протеолитикалық активтіліктің күшеюіне байланысты ингибиторлық молекулалардың ыдырауы арқылы аксондық регенерацияны жеңілдетуі мүмкін.