Кіріспе
Шіркеу кеңсесі
Кейбір христиан діндерінде, жазба мәтіндерді құлшылық кезінде дауыстап оқуға оқырман немесе лектор жауапты болады. Алғашқы христиан дәуірінде оқыған адамның құндылығы жоғары болды, себебі сауаттылық сирек кездесетін.
Католик шіркеуі
Католик шіркеуінің латын литургиялық рәсімдерінде "лектор" термині белгілі бір литургияда Ізгі хабардан басқа Киелі кітап мәтінін оқуға тағайындалған адамды білдіреді (Ізгі хабарды оқу диаконға немесе ол болмаған жағдайда діни қызметкерге тиесілі). Бірақ бұл терминнің тағы бір, арнайы мағынасы бар: ол – "тағайындалған" лектор, тіпті нақты литургияда оқуға міндеттелмеген кезде де оқырман ретінде саналады. Бұрын бұл лауазым латын шіркеуіндегі төрт кіші орденнің бірі болып есептелген. Алайда, 1973 жылдың 1 қаңтарынан бастап, "Ministeria quaedam" апостолдық хатында былай делінген: "Бұрын кіші ордендер деп аталғандары енді "қызметтер" деп аталады. Қызметтерді миряндарға да тағайындауға болады, сондықтан олар енді діни орденге үміткерлерге ғана арналған деп есептелмейді. Бүкіл латын шіркеуінде қазіргі заманның қажеттіліктеріне сәйкес екі қызмет сақталады: оқырман және аколит. Бұрын субдиаконға жүктелген міндеттер енді оқырман мен аколитке тапсырылды. Оқырманның өзіне тән міндеті – литургиялық жиналыста Құдай сөзін оқып беру. Сәйкесінше, ол Изгі хабарды және басқа қасиетті тойларда Киелі кітаптан оқылатын мәтіндерді жариялауы керек; оқылымдар арасында жыршы болмаған жағдайда псалмдарды оқуы керек; диакон немесе кантор болмағанда жалпы дұғалардың ниеттерін ұсынуы керек; ән салуды және миряндардың қатысуын үйлестіруі керек; миряндарды қасиетті тағылымдарды лайықты қабылдауға баулуы керек. Сонымен қатар, қажет болған жағдайда, литургиялық тойларда уақытша тағайындалған басқа миряндарды дайындауға көмектесе алады. Осы міндеттерін жақсы орындау үшін, оқырман Киелі кітапты үнемі оқып, зерделейтін болуы керек. Өзіне жүктелген міндеттің маңыздылығын сезіне отырып, оқырман Жазбаларға деген сүйіспеншілігі мен білімін арттыруға, яғни Иеміздің адал шәкірті болуға бар күшін салуы керек. 1983 жылғы Канондық құқық кодексінің 1035-каноны диакондыққа кандидаттардың лектор және аколит қызметтерін қабылдап, белгілі бір уақыт бойы орындауын талап етеді және осы қызметтердің екіншісіне институтқа түсу, диакондыққа тағайындалудан кемінде алты ай бұрын болуы керек. Тағайындалған лекторлар, ерлер де, әйелдер де (2021 жылғы *Spiritus Domini* motu proprio-сынан бастап), миссада оқылымдарды жариялағанда альб немесе епископтар конференциясымен бекітілген басқа да лайықты киім киюге міндетті, мысалы, кассік және сюрплис. Ал лектор қызметін уақытша атқаратындар "амбоға әдеттегі киіммен бара алады, бірақ бұл киім әр аймақтың дәстүрлеріне сәйкес болуы керек". Римдік миссальдың жалпы нұсқаулығында осы қызметті атқаратындар туралы былай делінген: "Егер тағайындалған лектор болмаса, Киелі кітаптан оқылымдарды жариялау үшін басқа да лайықты миряндарды тағайындауға болады, олар осы қызметті атқаруға толыққанды дайын болуы керек, сонда ғана миряндар Киелі кітапты тыңдап, оған деген сүйіспеншілік сезімін дамыта алады". Осы құжаттың бөлімдерінде лектордың миссадағы нақты міндеттері көрсетілген. Дәстүрлі католик ұйымдары, мысалы, Қасиетті Петір діни бірлестігі, Мәсіх Патшаның Жоғарғы Діни қызметкері институты және Қасиетті Жан Мария Вианнидің жеке апостолдық әкімшілігі өз мүшелері үшін 1973 жылға дейінгі рәсімді қолдануға құқылы.
What up to now were called minor orders are henceforth to be called ministries. Ministries may be assigned to lay Christians; hence they are no longer to be considered as reserved to candidates for the sacrament of orders. Two ministries, adapted to present day needs, are to be preserved in the whole Latin Church, namely, those of reader and acolyte. The functions heretofore assigned to the subdeacon are entrusted to the reader and the acolyte. The reader is appointed for a function proper to him, that of reading the word of God in the liturgical assembly. Accordingly, he is to proclaim the readings from sacred Scripture, except for the gospel in the Mass and other sacred celebrations; he is to recite the psalm between the readings when there is no psalmist; he is to present the intentions for the general intercessions in the absence of a deacon or cantor; he is to direct the singing and the participation by the faithful; he is to instruct the faithful for the worthy reception of the sacraments. He may also, insofar as may be necessary, take care of preparing other faithful who are appointed on a temporary basis to read the Scriptures in liturgical celebrations. That he may more fittingly and perfectly fulfill these functions, he is to meditate assiduously on sacred Scripture. Aware of the office he has undertaken, the reader is to make every effort and employ suitable means to acquire that increasingly warm and living love and knowledge of Scripture that will make him a more perfect disciple of the Lord. Canon 1035 of the 1983 Code of Canon Law requires candidates for diaconal ordination to have received and have exercised for an appropriate time the ministries of lector and acolyte and prescribes that institution in the second of these ministries must precede by at least six months ordination as a deacon. Instituted lectors, either men or women (since the 2021 motu proprio spiritus domini), are obliged, when proclaiming the readings at Mass, to wear an alb or an "other suitable attire that has been legitimately approved by the Conference of Bishops". such as cassock and surplice. Others who perform the function of lector, "may go to the ambo in ordinary attire, but this should be in keeping with the customs of the different regions." The General Instruction of the Roman Missal speaks as follows of those who, without being lectors in the specific sense, carry out their functions at Mass: "In the absence of an instituted lector, other lay people may be deputed to proclaim the readings from Sacred Scripture, people who are truly suited to carrying out this function and carefully prepared, so that by their hearing the readings from the sacred texts the faithful may conceive in their hearts a sweet and living affection for Sacred Scripture." In its sections the same document lists the lector's specific duties at Mass. Traditionalist Catholic organizations such as the Priestly Fraternity of St. Peter, the Institute of Christ the King Sovereign Priest and the Personal Apostolic Administration of Saint John Mary Vianney are authorized to use the pre 1973 rite for their members who receive the office of lector.
Шығыс литургиялық ырымдар
Шығыс православие шіркеуінде және Византия дәстүріндегі Шығыс католик шіркеулерінде оқырман (грекше, Ἀναγνώστης Anagnostis; шіркеу славяншасында Чтец Chtets) дін қызметкерлерінің кішігірім ордендерінің екінші деңгейінде тұрады. Бұл дәреже қақпашыдан (қазіргі уақытта көбінесе қолданылмайды) жоғары, ал субдиаконнан төмен. Оқырман қызметіне бекітілуге дейін, кандидатқа діни қызметке кіргенде бағыну және мойынсұну белгісі ретінде тоналдырылады. Бұл тоналдыру рәсімі, бекітілу рәсімінен бөлек жүзеге асырылады. Тоналдыру тек бір рет, оқырман қызметіне бекітілу алдында ғана жасалады. Алайда, бұл адамды оқырман етіп тағайындаудың өзі емес. Оқырман, субдиакон сияқты, «қол қою» деген мағына беретін Чиротезия арқылы бекітіледі, ал «қол созу» деген мағына беретін Чиротония жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің – епископтардың, діни қызметкерлердің және диакондардың бекітілуінде қолданылады. Тоналдырылғаннан кейін оқырманға қысқа фелон кигізіледі, оны ол алғаш рет хат оқығанда киеді. Бұл қысқа фелон кейін алынып тасталады (және ешқашан қайта киілмейді) және стихармен ауыстырылады, оны оқырман литургиялық міндеттерін орындаған кезде киеді. Дегенмен, бұл тәжірибе барлық жерде бірдей емес, көптеген епископтар мен діни қызметкерлер оқырманға тек сотунамен немесе (егер монах болса) риассамен киініп қызмет етуге рұқсат береді. Кейде епископ өзінің епархиясында қолданылатын киім талаптарын белгілейді. Византиялық иконаларда оқырман мен шіркеу әншілері стихарға ұқсас киім (қазіргі стихардан еркін және ағып жатқан) және шеттері екі жаққа созылған сүйір бас киім киген күйінде бейнеленеді. Шығыс Фракияда Осман империясы кезінде және 1922 жылғы трагедияға дейін кейбір мирян символдық тоналдыру және Чиротезия арқылы таңдалып, шіркеудің батасын және Анагностис дәрежесін алды.
Англикандық
Реформацияланған Англия шіркеуінде кішігірім ордендер жойылды. Қазіргі заманғы оқушы лауазымы 1866 жылы енгізілді және дәстүрлі оқушының кіші дәрежесінен ерекшеленеді. Бұл лицензияланған мирян (дін қызметкері емес) лауазымы, сондықтан осы лауазымды атқаратын адам Англикан қауымдастығының көптеген бөліктерінде «мирян оқушысы» деп аталады. Теологиялық оқудан өткеннен кейін (әдетте, Англия шіркеуінде үш жылдық кешкі сабақтар), мирянға уағыз айтуға және қоғамдық құлшылықты жүргізуге рұқсат беріледі. Оқушы дін қызметкері емес, сондықтан ол Евхаристияға төрағалық ете алмайды, неке қию рәсімін өткізе алмайды, күнәдан кешіре алмайды немесе бата бере алмайды. Оқушыға сакраменттік емес құлшылықты (кейбір жағдайларда, жерлеу рәсімдерін қоса алғанда) жүргізуге лицензия беріледі, ол Евхаристиялық құлшылықты ұйымдастыруға көмектесе алады және уағыз айта алады. Кейбір елдердегі Англикан оқушылары көбінесе хор киімімен бірге көк түсті типет киеді. Сертификатталған мирян лауазымы шіркеулерде немесе басқа да миссионерлік қызметтерде командалық қызметтің бір бөлігі ретінде, дін қызметкерлерінің бақылауымен миссионерлік басшылыққа арналған, ал дін қызметкерлерін епископ тағайындайтын болса, олар аудандық бақылаушымен жергілікті шіркеуге бекітіледі.