Кіріспе

Скорпион түрлері
Жолақты қабықша шаяны және оған жақын Баха-Калифорния қабықша шаяны да қабықша шаяндары деп аталады. Аризона қабықша шаяны (Centruroides sculpturatus, бұрын Centruroides exilicauda құрамына кірген) – АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Солтүстік-батыс Мексикадағы Сонора шөлінде кең таралған кішкентай, ашық қоңыр шаян. Ересек еркегінің ұзындығы 8 см-ге (3,14 дюйм), ал ересек аналығының ұзындығы 7 см-ге (2,75 дюйм) жетеді.

Жыртқыш жануарлар

Аризона қабық шаяқтарын әр түрлі жануарлар жейді, мысалы, ақшыл жарғақтар, құстар (әсіресе соулар), бауырымен жорғалаушылар және басқа омыртқалы жануарлар. Мысалы, өрмекшілер, жыландар, пекарийлер, кеміргіштер және басқа шаяндар. Даму, пестицидтердің қолданылуы және зерттеулер үшін немесе үй жануарлары саудасы үшін шаяндарды жинау да қабық шаянның популяциясын азайтады. Аризона қабық шаянының қатты ауыртатын және қауіпті уы шегірткелерге ұқсас тышқандарға тиісінше әсер етпейді. Ғалымдар шаянның уы шегірткелерге ұқсас тышқандарда ауруды күшейтпей, керісінше, анальгетикалық әсер ететінін анықтады.

Өмірлік цикл

Аризона қабық шаяндарының жүктілік кезеңі бірнеше айға созылады, олар тірі туады және анасының арқасына ақырып қойылады. Аналық әдетте 25-ден 35-ке дейін шайбақ туады. Бұл шайбақтар алғашқы молтығына дейін, яғни туғаннан кейін үш аптаға дейін анасымен бірге қалады. Аризона қабық шаяндарының өмір сүру ұзақтығы шамамен алты жылды құрайды. Аризона қабық шаяндары, көптеген басқа шаяндар сияқты, өте төзімді. АҚШ-тың ядролық сынақтары кезінде шаяндар, тарақандар мен кесірткелермен бірге жердің нөлдік нүктесіне жақын жерде ешқандай зиянды әсерлерсіз табылған.

Уытқа қарсы

Дәрігер Герберт Л. Стахнке Аризона мемлекеттік университетінде осы түрге қарсы зәрге қарсы сарысу әзірледі және Аризона штатында емдеуге жеткілікті мөлшерде өндірілді. Бұл зәрге қарсы сарысу FDA мақұлдауынан өтпеген, бірақ Аризона штатында қолдануға рұқсат етілді және симптомдардың ұзақтығын және ауруханада жату мерзімін қысқартуда өте тиімді болды. Бұл зәрге қарсы сарысудың өндірісі 2000 жылы тоқтатылып, 2004 жылы өнім қолжетімсіз болды. Мексикалық Anascorp [Antivenin Centruroides (scorpion) F(ab′)2, Laboratorios Silanes, Instituto Bioclon SA de CV] зәрге қарсы сарысуы 2011 жылдың 3 тамызында FDA мақұлдауын алып, қазір қолданылуда.

Медициналық төтенше жағдайлар

Аризона штатының улану орталықтары ауыр симптомдар пайда болған жағдайда, әсіресе кішкентай балаларда, дереу медициналық көмек алуды ұсынады. Пестицидтер, желім тақталар және ғимарат маңындағы шаяндар жиналатын жерлерді жою қажет.